AzərbaycanRespublikasıadından Qətnamə Bakışəhəri İş№e-2-2(3-6)-435/2026 19.05.2026 BAKIAPELLYASIYAMƏHKƏMƏSI İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Cavabdeh Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı (mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və “Binyapı Mimarlık, Mühendislik ve İnşaat” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxslər qismində cəlb edilməklə) iddia tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə (Açar sözlər: ipoteka müqaviləsinə xitam verilməsi, ipoteka yüklülüyündən azad olunma) hakimlər Həsənov Elnur Məmmədsaat oğlundan (sədrlik edən və məruzəçi), X1 və Cəfərov SəmədFəxrəddinoğlundanibarəttərkibdə, MusayevaAytacElşənqızınınkatibliyi, cavabdeh - ləğv prosesində olan Cavabdeh Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin nümayəndəsi nümayəndə1iştirakıilə İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin ləğv prosesində olan Cavabdeh Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə qarşı “ipoteka müqaviləsinə xitam verilməsi və ipoteka yüklülüyündən azad olunma” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli qətnaməsindən iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsininbinasında,açıqməhkəməiclasındabaxaraq,aşağıdakıqətnaməniqəbuletdi: İşin halları
1. Cavabdeh ASC (borc verən) ilə “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC (borc alan) arasında 2016-cı il # #### tarixli **/* nömrəli kredit müqaviləsi bağlanmış, müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən borc verən, xammal və avadanlığın alınması məqsədilə borc alana 12900 000 manatməbləğindəkreditverməyiöhdəsinəgötürmüşdür.
2. Cavabdeh ASC (ipoteka saxlayan) İddiaçı MMC (ipoteka qoyan) və “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC (borc alan) arasında 2016-cı il # #### tarixli ipoteka müqaviləsi bağlanmış, müqavilənin 2.1-ci bəndinə əsasən, sonrakı ipoteka saxlayanla borcalan arasında bağlanmış 2016-cı il # #### tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 12900 000 manat məbləğində verilən kreditlərin və onlara hesablanmış faizlərin qaytarılmasının təminatı kimi tərəflər bu müqaviləiləmüəyyənedilmişəmlakıngirovqoyulmasıbarədərazılığagəlmişlər.
3. Müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən, ipoteka predmeti İddiaçı MMC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmivə2-cimərtəbə)hissəsidir.
4. İddiaçı MMC (tərəf 1), Cavabdeh ASC (tərəf 2) və “X7 ve İnşaat” MMC (tərəf 3) arasında imzalanmış ##.##.2016-cı il tarixli müqavilənin 1.1-ci bəndinə əsasən, bu müqavilədə qeyd olunan şərtlər gələcəkdə gerçəkləşdiyi halda ##.##.2012-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, 004011002626-***** reyestr nömrəli çıxarışa əsasən Tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbəsi) hissəsini Tərəf 2 və Tərəf 3 arasında imzalanan ##.##.2016-cı il tarixli **/* nömrəli kredit müqaviləsinə və Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda rəsmiləşdirilmiş ##.##.2016-cı il tarixli 3M-*** reyestr nömrəli ipoteka müqaviləsinə əsasən Tərəf 2-nin xeyrinə ipoteka ilə yüklü edilmişəmlakınipotekayüklülüyündənazadedilməsininəzərdətutur.
5. Müqavilənin 2.1-ci bəndinə əsasən, tərəflərə və müqavilənin predmetinə aid mövcud olan müqavilələrə aşağıdakılar aiddir: Tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsi tərəf 2-nin ##.##.2015ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ16- **** nömrəli kredit müqavilələri üzrə Mərkəzi Banka olan kredit borcunun təminatı olaraq ##.##.2015-ci il tarixli, İBQ15-1788/2 nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli İBQ16-**** nömrəli ipoteka müqavilələrinə əsasən Mərkəzi Bankın xeyrinə ipoteka ilə yüklü edilmişdir; Tərəf 2 və tərəf 3 arasında ##.##.2016-cı il tarixli, **/* nömrəli kredit müqaviləsi imzalanmışdır; Həmin kredit müqaviləsinin təminatı olaraq tərəflər arasında Bakı şəhəri, ** saylı dövlət notariat kontorunda imzalanan ##.##.2016-cı il tarixli 3M-*** reyestr nömrəli ipoteka müqaviləsinə əsasən tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsi tərəf 2ninxeyrinəyüklüedilmişdir.
6. ##.##.2016-cı il tarixli müqavilənin 3.1.1-ci bəndinə əsasən, Tərəf 1 Tərəf 2 bu müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan kredit müqavilələri üzrə borcunu Mərkəzi Banka tam ödəmiş olduğu halda və tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyriyaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsi Mərkəzi Bankın ipoteka yüklülüyündən azad edilmiş olduğu halda bu müqavilənin 2.1.2-ci bəndində qeyd olunan kredit müqaviləsinin təminatı olaraq müqavilənin 2.1.3-cü bəndində qeyd olunan ipoteka müqaviləsininxitamedilməsinitələbetməyəcəyiniöhdəsinəgötürür
7. Həmin müqavilənin 3.2-ci bəndinə əsasən Tərəf 2 aşağıdakıları öhdəsinə götürür: Mərkəzi Banka bu müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan kredit müqavilələri üzrə borclarını ödəyərək Tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsini ipoteka yüklülüyündən azad edilməsini; Tərəf 2-nin Mərkəzi Banka müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan ##.##.2015-ci il tarixli, KBQ15- **** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli kredit müqavilələri üzrə borclarının ödənilməsi məhkəmədən kənar və ya məhkəmənin yekun qərarına əsasən tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsinin satışına yönəldilərsə və ya qeyd olunan borcun Mərkəzi Banka ödənilməsi tərəf 1-in üzərinə düşərsə, o zaman Tərəf 2 müqavilənin 2.1.3-cü bəndində qeyd olunan, tərəflər arasında Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016-cı il tarixli, 3M-*** reyestr nömrəli imzalanan ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsini öhdəsinə götürür və Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsini ipoteka yüklülüyündən azad edilməsiniöhdəsinəgötürür.
8. Həmin müqavilənin 3.3.1-ci bəndinə əsasən Tərəf 3 müqavilənin 2.1.2-ci bəndində qeydolunankreditmüqaviləsinəəsasənborclarınınödənilməsiniöhdəsinəgötürür.
9. Mərkəzi Bank (birinci tərəf), Cavabdeh ASC (ikinci tərəf) və İddiaçı MMC (üçüncü tərəf) arasında imzalanmış ##.##.2024-cü il tarixli sazişə əsasən saziş ##.##.2015-ci il tarixli KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli KBQ**-**** saylı kredit müqavilələrinə əsasən LPO Cavabdeh ASC-in Mərkəzi Bank qarşısında ümumilikdə 8076000,01 manat kredit borcunun İddiaçı MMC-nin Mərkəzi Banka ünvanladığı ##.##.2023-cü il tarixli müraciəti əsasında İddiaçı MMC tərəfindən ödənilməsini, habelə İddiaçı MMC tərəfindən ödənişlər bu sazişlə razılaşdırılmış qaydada ödənilmədikdə qeyd olunan kredit müqavilələrinə əlavə olaraq bağlanan ##.##.2015-ci il tarixli, İBQ15-1788/2 nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli İBQ16-**** nömrəli ipoteka müqavilələri əsasında təminat qismində çıxış edən Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbəsi) hissəsinin açıq hərrac yolu ilə realizəsini (o cümlədən “İpoteka haqqında” Qanunun 43.7-ci maddəsinə uyğun olaraq ipoteka saxlayan Mərkəzi Bank tərəfindən əldə edildikdə), realizə olunan məbləğdə LPO Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Bank qarşısındakı öhdəliklərin, həmçinin LPO Cavabdeh ASC ilə X2 arasında rəsmiləşdirilmiş ##.##.2016-cı il tarixli, **/** saylı kredit müqaviləsinin təminatı qismində İddiaçı MMC-yə məxsus olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbəsi) hissəsi ipoteka ilə yüklü edildiyindən X2 “LPO Cavabdeh ASC qarşısında olan borc öhdəliklərininqismənicraedilmişhesabolunmasınınəzərdətutur.
10. Həmin sazişin 2.2-ci bəndinə əsasən, tərəflər sazişdə qeyd edilən kredit öhdəliklərinin İddiaçı MMC tərəfindən bu sazişlə razılaşdırılmış qaydada Mərkəzi Banka ödənilməsinə, əgər ödənişlər razılaşdırılmış qaydada ödənilməzsə, qeyd olunan kredit öhdəliklərinin təminatı kimi İddiaçı MMC-yə məxsus ipoteka predmeti Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbəsi) hissəsinin məhkəmədən kənar qaydada “İpoteka haqqında “Azərbaycan Respublikasının Qanununa müvafiq olaraq açıq hərrac yolu ilə satışaçıxarılmasınarazıdırlar.
11. Sazişin 2.3-cü bəndinə əsasən İddiaçı MMC öhdəsinə götürür və digər tərəflər də buna razılaşırlar ki, hazırkı saziş imzalandığı gündən sonrakı 5 iş günü ərzində 50000 manat məbləğində vəsaiti birdəfəlik qaydada sazişin 2.7-ci bəndində göstərilən rekvizitlər üzrə Mərkəzi Banka ödəniləcəkdir. Ödəniş edildikdən sonra İddiaçı MMC-yə 6 ay möhlət verilir. Möhlət bitdikdən sonra ##.##.2025-ci il tarixədək 1026000,01 manat borc (hər ayın birinci iş həftəsində ödənilən məbləğ 50000 manatdan az olmamalı və il tamam olanadək 1026000,01 manat borcun ödənilməsini təmin edilməklə) ödənilir. Növbəti illər üzrə də bu ödəniş qaydasında hər il tamam olanadək 1000000 manat ödənilməklə ümumilikdə 8076000,01 manat ##.##.2032-ci il tarixinədəj busazişin2.7-cibəndindəgöstərilənrekvizitlərüzrəMərkəziBankaödəniləcəkdir.
12. Sazişin 2.4-cü bəndinə əsasən, tərəflər razılaşırlar ki, İddiaçı MMC tərəfindən sazişin 2.3-cü bəndində razılaşdırılmış məbləğlərin razılaşdırılmış müddətlərdə ödənilməsində ardıcıl olaraq iki dəfə və ya il ərzində ümumilikdə 3 dəfə pozuntuya yol verilərsə, ipoteka predmeti sazişin 2.5-ci bəndində göstərilən ilkin satış qiyməti ilə məhkəmədən kənar qaydada sazişin 2.2-ci bəndində nəzərdə tutulmuş qaydada satışa çıxarılacaq və İddiaçı MMC tərəfindən ödəniləcəkdir.
13. Sazişin 2.8-ci bəndinə əsasən sazişin 2.3-cü bəndinə uyğun olaraq ödənişlər Mərkəzi Banka daxil olduqdan, yaxud ipoteka predmeti satıldıqdan sonra LPO Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Bank qarşısında borcu müvafiq məbləğdə azaldılır və bununla əlaqədar Mərkəzi Bank ləğvedicini məlumatlandırır. Ləğvedici də öz növbəsində bunu nəzərə alaraq sazişin 2.1.3-cü yarımbəndində göstərilmiş müqavilə üzrə X2 və ya öz iradəsinə əsasən digər borcalanların LPO Cavabdeh ASC qarşısındakıkreditöhdəliyinimüvafiqməbləğdəazaldır.
14. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə ilkin iddia üzrə cavabdeh “X8 ve İnşaat” MMC-dən ## #### 2016-cı il tarixli **/* nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 12900 000 manat məbləğində əsas borc, 3601 966,4 manat məbləğində faiz borcu, 645 000 manat məbləğində dəbbə pulu, MM-nin 445.7-ci maddəsinə görə gecikdirilmiş vaxt üçün 1630 419,7 manat məbləğində faiz borcu olmaqla ümumilikdə 18777 386,1 manatın, mediasiya xərclərinin əvəzi olaraq 10 100 manatın tutularaq ləğv prosesində olan Cavabdeh ASC-yə ödənilməsi, tələb üzrə tutmanın İddiaçı MMC-yə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyriyaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsinə yönəldilməsi, həmin əmlakın açıq hərracda satılması, əmlakın ilkin satış qiymətinin 3140 000 manat məbləğində müəyyən edilməsi, əmlakın satışından əldə olunmuş vəsait hesabına “xxxx" ASC-nin tələbinin ödənilməsi, satışdan əldə edilən məbləğ tutulan məbləğdən artıq olduqda isə artıq qalmış məbləğin İddiaçı MMC-yə qaytarılması, satışdan əldə olunmuş vəsait qətnamənin icrasına kifayət etmədiyi halda, qalan məbləğin “X8 ve İnşaat” MMC-dən tutulması, qalan hissədə ilkin iddianın rədd edilməsi, ikinci iddia üzrə iddiaçı “xxxx” MMC-nin ikinci iddia üzrə cavabdehlər İddiaçı MMCnə, Vəkilov İsa Teymur oğluna və LPO Cavabdeh ASC-yə qarşı “ipoteka müqavilələrin etibarsız hesab edilməsi və maneələrin aradan qaldırılması” tələbinə dair iddiasının rədd edilməsi, ikinci iddia üzrə çəkilmiş məhkəmə xərclərinin ikinci iddia üzrə iddiaçıya aid edilməsi, iş üzrə keçirilmiş ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 50 manat pul vəsaitinin 48 manat hissəsinin ilkin iddia üzrə cavabdehlərdən müştərək qaydada, 2 manat hissəsinin isə ilkin iddia üzrə iddiaçıdan tutularaq ƏdliyyəNazirliyiMəhkəməEkspertizaMərkəzininbankhesabınaödənilməsiqətedilmişdir.
15. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ##.##.2025-ci il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı MMC-nin və Vəkilov İsa Teymur oğlunun Vəkilov Kamran İsa oğluna, Vəkilov Müşviq İsa oğluna, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına və Bakı şəhəri ** saylı Dövlət Notariat Kontoruna qarşı (”xxxx” MMC mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində işə cəlb edilməklə) “ipoteka müqavilələrinin etibarsız hesab olunması və ipoteka qeydlərinin ləğv edilməsi” tələbinə dair ilk, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının İddiaçı MMC-yə və Vəkilov İsa Teymur oğluna qarşı (ləğv prosesində olan Cavabdeh ASC mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində işə cəlb edilməklə) “kredit müqavilələri üzrə borcun ödənilməsi üçün tutmanın ipoteka predmetlərinə yönəlməsi” tələbinə dair qarşılıqlı iddiasına dair mülki iş üzrə çıxarılmış Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin ##.##.2022-ci il tarixli qətnaməsindən Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, qətnamə ipoteka predmetini təşkil edən İddiaçı MMC-yə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında yerləşən 9461,30 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsinin müəyyən edilmiş ilkin satış (likvid) qiyməti ilə bağlı hissədə dəyişdirilmiş, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyriyaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsinin ilkin satış (likvid) qiyməti 9642 230 (doqquz milyon altı yüz qırx iki min iki yüz otuz) manatməbləğindəmüəyyənedilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının ##.##.2025-
16. qərarı ilə Cavabdeh ASC-nin “X7 ve İnşaat” MMC və İddiaçı MMC-yə qarşı “kredit ci il tarixli müqaviləsinə əsasən borcun tutulması və s.”, ikinci iddia üzrə iddiaçı “xxxx” MMC-nin cavabdehlər İddiaçı MMC, Vəkilov İsa Teymur oğluna və LPO Cavabdeh ASC-yə qarşı “ipoteka müqaviləsinin etibarsızlığı və s.” tələblərinə dair iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının 2024-cü il ## ###### tarixli qətnaməsindən ikinci iddia üzrə iddiaçı “xxxx” MMC tərəfindənverilmişkassasiyaşikayətitəminedilməmişdir.
17. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli icra sənədi üzrə borclu İddiaçı MMC tərəfindən verilmiş “icra hərəkətlərinin dayandırılması öhdəliyinin icra məmurunun üzərinə qoyulması” barədə ərizəsi təminedilməmişdir.
18. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin “Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsinin ipoteka yüklülüyündən azad edilməsi barədə e-*-*(***)-****/**** saylı iş üzrə yekun məhkəmə aktı qəbul olunanadək *-*(***)-***/**** nömrəli icra sənədi üzrə icraatındayandırılması”barədəərizəsitəminedilməmişdir.
19. Bakı şəhəri Səbail rayon İcra şöbəsi tərəfindən tələbkara borclunun əmlakının təklif olunmasıhaqqında##.##.2025-ciiltarixlibildirişgöndərilmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat və qəbul olunmuş məhkəmə aktı
20. İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (iddiaçı) ləğv prosesində olan Cavabdeh Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə (cavabdeh) qarşı iddia ərizəsi ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə (məhkəmə və ya birinci instansiya məhkəməsi) müraciət edərək, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2- ci mərtəbə) sahəsinin ipoteka predmeti kimi satışından əldə olunan gəlir həcmində iddiaçının cavabdeh qarşısında olan öhdəliyinin iddiaçının cavabdehin borcunun təminatı olaraq Mərkəzi Bank qarşısında yaranan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m hissəsinin satışından əldə olunan gəlir həcmində öhdəliyi ilə əvəzləşdirilmiş hesab edilməsi və ##.##.2024-cü il tarixli sazişin icra edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
21. İddia tələbi belə əsaslandırılmışdır ki, Cavabdeh ASC ilə “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC arasında ## #### 2016-cı il tarixdə, **/* nömrəli kredit müqaviləsi, bu müqaviləyə əsasən də ## #### 2016-cı il tarixli ipoteka müqaviləsi bağlanmışdır. Müqavilənin 2.1-ci bəndinə əsasən sonrakı ipoteka saxlayanla borcalan arasında bağlanmış ##.##.2016-cı il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 12900000 manat məbləğində verilən kreditlərin və onlara hesablanmış faizlərin qaytarılmasının təminatı kimi tərəflər bu müqavilə ilə müəyyən edilmiş əmlakın girov qoyulması barədə razılığa gəlmişlər. Müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən ipoteka predmeti İddiaçı MMC-yə (bundan sonra iddiaçı) xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsidir. Lakin müqavilə üzrə müəyyən edilmiş öhdəliklər lazimi qaydada yerinə yetirilmədiyindən cavabdeh “X7 ve İnşaat” MMC və iddiaçıya qarşı ##.##.2016-cı il tarixli, **/* saylı müqaviləyə əsasən pulun tutulması tələbi ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-*-*(***)-***/**** saylı, ##.##.2024-cü il tarixli qətnaməsilə ilkin iddianın qismən təmin edilməsi, ilkin iddia üzrə cavabdeh “X8 ve İnşaat” MMC-dən ## #### 2016-cı il tarixdə **/* nömrəli kredit müqaviləsi üzrə 12900000 manat məbləğində əsas borc və 3601966,4 manat məbləğində faiz borcu, 645000 manat məbləğində dəbbə pulu, AR MM-nin 445.7-ci maddəsinə görə gecikdirilmiş vaxt üçün 1630419,7 manat məbləğində faiz borcu, ümumilikdə 18777386,1 manat məbləğində pul vəsaiti, mediasiya xərclərinin əvəzi olaraq 10100 manat məbləğində pul vəsaitinin tutularaq ləğv prosesində olan cavabdehə ödənilməsi, tələb üzrə tutmanın iddiaçıya məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsinə yönəldilməsi, həmin əmlakın açıq hərracda satılması, əmlakın ilkin satış qiyməti 3140000 manat məbləğində müəyyən edilməsi, əmlakın satışından əldə olunmuş vəsait hesabına cavabdehin tələbinin ödənilməsi və satışdan əldə edilən məbləğ tutulan məbləğdən artıq olduqda isə artıq qalmış məbləğin iddiaçıya qaytarılması, satışdan əldə olunmuş vəsait qətnamənin icrasına kifayət etmədiyi halda qalan məbləğin “X8 ve İnşaat” MMC-dən tutulması və qalan hissədə ilkin iddianın rədd edilməsi qət edilmişdir. Bununla yanaşı, AR Mərkəzi Bankı, cavabdeh və İddiaçı MMC arasında ##.##.2024-cü il tarixdə ** saylı notariat ofisində saziş imzalanmışdır. Sazişə əsasən iddiaçının mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m hissəsi cavabdehin Mərkəzi Bank qarşısında mövcud olan öhdəliklərinin təminatı olaraq ipoteka ilə yüklü edilmişdir. Beləliklə, Mərkəzi Banka olan borc ödənilməlidir və ya ödənilmədiyi halda iddiaçının mülkiyyətində olan və ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlak hərrac vasitəsilə satılaraq borc ödəniləcəkdir. Sazişin 2.8-ci bəndinə əsasən Mərkəzi Banka olan ödəmələr məbləği qədər və ya ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlak hərrac vasitəsilə satıldıqdan sonra cavabdeh qarşısında kredit öhdəliyi olan borclunun öhdəliyi müvafiq məbləğdə azaldılmalıdır. İşin faktiki və mübahisəsiz hallarından görünür ki, iddiaçı cavabdeh qarşısında ipoteka predmeti, yəni iddiaçıya məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m əmlak həcmində digər borc (“Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC ) alanın öhdəliyinə görə məsuliyyət daşıyır. Həm də iddiaçı Mərkəzi Bank qarşısında cavabdehin borc öhdəliyinə görə ipoteka predmeti həcmində, yəni Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m əmlak həcmində məsuliyyət daşıyır. Hər iki ipoteka müqavilələrinə tələb yönəldilməsi barədə məhkəmə qərarı mövcuddur və iş materiallarından görünür ki, iddiaçının cavabdeh qarşısında ipoteka edilmiş əmlakının dəyəri iddiaçının cavabdehin öhdəliyinə görə ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakının dəyərindən əsaslı şəkildə azdır. Hazırkı vəziyyətdə ipoteka saxlayan Mərkəzi Bank qarşısında cavabdehin öhdəliyinə görə borc ipoteka predmetinə yönəlsə və həmin predmet satılıb cavabdehin borcu ödənilərsə, o zaman iddiaçının cavabdehə qarşı həmin məbləği reqres qaydada tələb etmək hüququ yaranır. Belə olan halda iddiaçının cavabdeh qarşısında olan daha az məbləğli (ipoteka predmetinin həcmi qədər) məsuliyyəti ilə cavabdehin iddiaçı qarşısında gələcəkdə mütləq yaranacaq olan daha çox məsuliyyəti ilə əvəzləşdirilməsi prosessual qənaət prinsipi baxımından çox vacibdir. Bundan əlavə, cavabdehin iddiaçı qarşısında gələcəkdə yaranacaq deyilən məsuliyyəti artıq yaranmışdır. Beləki,tərəflərarasındabağlanılmış##.##.2024-cüiltarixlisazişin2.8-cibəndinəəsasən iddiaçının cavabdeh qarşısında borcu Mərkəzi Bank qarşısında yüklü edilmiş əmlakın satılması nəticəsində əldə ediləcək pul məbləğində azaldılmalıdır. Belə ki, burdan aydın olur ki, iddiaçının cavabdeh qarşısında ilkin satış qiyməti 3140000 manat olan 1747,5 kv.m əmlakın satılmasından əldə olunan pul vəsaiti qədər məsuliyyəti iddiaçının cavabdehin borcuna görə Mərkəzi Bank qarşısında ipoteka ilə yüklü edilmiş və ilkin satış qiyməti 9642230 manat olan 3946,8 kv.m əmlakın satışından əldə ediləcək pul vəsati həcmində azaldılmalıdır. Ağlasığan məntiqi mühakimə yolu ilə müəyyən etmək olur ki, əslində iddiaçının cavabdeh qarşısında heç bir öhdəliyi qalmır. Lakin bugünə kimi cavabdeh tərəfindən sazişin şərtləri yerinə yetirilmir və iddiaçının ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakına yönəldilmiş məhkəmə qərarının icrası istiqamətində hərəkətlər edilir. Konstitusiya Məhkəməsinin # #### 2022-ci il tarixli qərarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə ipotekanın (girovun) məqsədi əsas öhdəliyin icrasının ipoteka (girov) predmeti hesabına təmin edilməsindən ibarətdir. Məhdud əşya hüququ olaraq ipoteka bu hüquq sahibinə (ipoteka saxlayana) borclu öhdəliyini icra etmədikdə və ya layiqincə icra etmədikdə ipoteka predmeti olan əşyanı satdıraraq əldə olunmuş vəsait hesabına tələbini təmin etmə imkanını verir. İpoteka institutu mülki dövriyyənin inkişafı, iqtisadi təşəbbüskarlığın artması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, ipoteka fiziki və hüquqi şəxslər üçün müxtəlif ehtiyacların qarşılanması, o cümlədən ipoteka predmeti olan əmlakın özünün yaxşılaşdırılması və daha dəyərli hala gətirilməsi, habelə sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədilə kredit vəsaiti əldə etmək imkanı yaradır. Nəticədə mülki dövriyyə subyektləri mülkiyyətlərində olan əmlakı özgəninkiləşdirmədən həmin əmlaka dair mülkiyyət hüquqlarını kreditorun xeyrinə yüklü etməklə istehlak və ya sahibkarlıq məqsədləri üçün vəsait əldə etmiş olurlar. Beləliklə, ipoteka hüququnun prinsiplərinə və mahiyyətinə xələl gətirmədən bağlanılmış ##.##.2024-cü il tarixli saziş hesab edilir ki, icra edilməlidir. Belə ki, hüquq müstəvisində müqavilənin məhkəmə qaydasında icra etdirilməsi həm də vətəndaşların müqaviləyə olan etimadının və müqavilə azadlığının hüquqi inkişafına zəmin yaradacaqdır.
22. Sonradan iddiaçının nümayəndəsi iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizələr vermiş, sonuncu ərizəsində Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016-cı il tarixli 3M-*** reyestr nömrəli "xxxx” MMC, "xxxx” ASC və "X7 ve İnşaat” MMC arasında imzalanmış ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsi, İddiaçı MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbəsinin) hissəsinin ipotekayüklülüyündənazadolunmasıbarədəqətnaməçıxarılmasınıxahişetmişdir.
23. Ərizə belə əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı cavabdəh qarşısında iddiaçıya məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X4 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yərləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2- ci mərtəbə) hissəsini əmlak həcmində borc alanın (“X8 ve İnşaat” MMC ) öhdəliyinə görə məsuliyyət daşıyır və eyni zamanda iddiaçı Mərkəzi Bank qarşısında cavabdehin borc öhdəliyinə görə ipoteka predmeti həcmində Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X4 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsi həcmində məsuliyyət daşıyır. Hər iki ipoteka müqavilələrinə tələb yönəldilməsi barədə məhkəmə qərarı mövcuddur və iş materiallarından görünür ki, iddiaçının cavabdeh qarşısında “X8 ve İnşaat” MMC-nin borcuna görə ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakının ölçüsü 1747,5 kv.m təşkil edir, amma iddiaçının cavabdehin öhdəliyinə görə ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakının ölçüsü isə 3946,8 kv.m təşkil edir. Aydın ğörünür ki cavabdeh Cavabdeh ASC-nin öhdəliyinə görə iddiaçı İddiaçı MMC tərəfindən 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsi ipoteka ilə yüklü edilib, amma İddiaçı MMC tərəfindən borclunun təminatı olaraq həmin əmlakın 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsi ipoteka ilə yüklü edilib. Qeyd olunan faktlara əsasən mübahisəsiz görünür ki, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bank, cavabdeh Cavabdeh ASC və iddiçı İddiaçı MMC arasında ##.##.2024-cü il tarixində imzalanmış Saziş İddiaçı MMC, Cavabdeh ASC və “X8 ve İnşaat” MMC arasında imzalanmış ## #### 2016cı il tarixli müqavilənin şərtlərinin məntiqi nəticəsidir. Odur ki, yuxarıda qeyd edilən faktiki hallara, İddiaçı MMC , Cavabdeh ASC və “X7 ve İnşaat” MMC aralarında imzalanmış ##.##.2016-cı il tarixli müqaviləyə əsasən hesab edir ki, Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016cı il tarixli 3M-*** reyestr nömrəli ipoteka müqaviləsi xitam edilməlidir və İddiaçı MMC-nin Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2- ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsi ipoteka yüklülüyündən azad edilməlidir. Eyni zamanda qeyd olunanlara əsasən Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-*-*(***)-***/**** saylı, ##.##.2024-cü il tarixli qətnaməsi İddiaçı MMC-yə aid hissədəicraedilmişolur.
24. Cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən iddiaya yazılı etiraz verilmiş, etiraz aşağıda göstərildiyi kimi əsaslandırılmışdır: Cavabdeh ASC ilə “X9 Ve İnşaat” MMC arasında **/* saylı ## #### 2016-cı il tarixli kredit müqaviləsi üzrə borclu öz üzərinə götürdüyü kredit öhdəliklərini lazımınca icra etmədiyindən iddiaçı LPO Cavabdeh ASC cavabdehlər “X7 ve İnşaat” MMC-yə və İddiaçı MMC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmiş, iddiaçı LPO Cavabdeh ASCnin iddiası Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli, e-*-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsi ilə təmin edilmişdir. İddiaçı iddia ərizəsində barışıq sazişi üzrə cavabdeh LPO Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Banka olan borcunun iddiaçı “xxxx” MMC tərəfindən ödənilmədiyi təqdirdə Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsi tutmaya yönləndiriləcəkdir. Halbuki, hazırkı iş üzrə mübahisə predmeti həmin əmlakın 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2- ci mərtəbə) hissəsidir. Həmçinin, iddia ərizəsinə əlavə olunmuş ##.##.2016-cı il tarixli müqavilədə LPO Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Banka olan borcunun iddiaçı “xxxx” MMC tərəfindən ödənildiyi təqdirdə əmlakın ipoteka yüklülüyündən azad edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Bundan əlavə, iddiaçı icra hərəkətlərinin dayandırılması öhdəliyinin icra məmurunun üzərinə qoyulmasına dair ərizə ilə məhkəməyə müraicət etmiş, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərardadı ilə təmin edilməmişdir. Daha sonra iddiaçı Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2024cü il tarixli, e-*-*(***)-***/**** nömrəli qətnaməsinin icrasının dayandırılmasına dair ərizə versə də, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-**(***)-***/**** nömrəli qərardadı ilə ərizəsirəddedilmişdir.
25. Cavabdehin nümayəndəsi təfindən verilmiş növbəti yazılı etirazda qeyd edilmişdir ki, hazırkı iş üzrə iddiaçı İddiaçı MMC ##.##.2016-cı tarixli müqaviləyə və ##.##.2024-cü il tarixli sazişə istinad edərək, ipoteka predmetinin yüklülükdən azad edilməsini xahiş etmişdir. İstinad edilən ##.##.2016-cı il tarixli müqavilə ilə Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Banka olan borcuna görə Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsinin satışına yönəldilərsə və ya Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Banka ödənilməli olan borcu İddiaçı MMC-nin üzərinə düşərsə, o zaman həmin ünvanda yerləşən 1747,5 kv.m (2ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) sahənin ipotekadan azad edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. ##.##.2024cü il tarixli üçtərəfli sazişə əsasən İddiaçı MMC ləğv prosesində olan Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Bank qarşısında öhdəliklərinin ödənilməsini öz üzərinə götürsə də, tam icra etməmişdir. Belə ki, həmin öhdəliyin ##.##.2032-ci il tarixədək hissə-hissə ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Bundan başqa, iddiaçı İddiaçı MMC-nin istinad etdiyi ##.##.2016-cı il tarixli müqavilə LPO Cavabdeh ASCnin arxiv sənədlərində və ya ləğv prosesi başlanan zaman ləğvedici ilə təhvil-təslim sənədlərində aşkar edilməmişdir. Həmçinin ##.##.2024-cü il tarixli üçtərəfli saziş rəsmiləşdirilən zaman İddiaçı MMC tərəfindən ##.##.2016-cı il tarixli müqavilə barədə məlumat verilməmişdir. Belə olan halda həmin müqavilənin etibarlığına şübhə yaranır. Belə ki, sözügedən müqavilə barədə məlumat verilsəydi ##.##.2024-cü il tarixli sazişin şərtləri başqa formada bağlanardı. Başqa sözlə, İddiaçı MMC ##.##.2016-cı il tarixli müqaviləni gizlətməklə həm ləğvedicinin, həm də Mərkəzi Bankın iradəsinəxələlgətirmişdir.
26. İddiaçının məhkəmə iclasında iştirak edən nümayəndəsi iddia ərizəsinin və iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizənin məzmununa uyğun izahat verərək iddianın təmin olunmasını xahiş etmiş, cavabdehin nümayəndəsi isə etiraz ərizələrinin məzmununa uyğun izahat verərəkiddianınəsassızolduğunubildirmişdir.
27. Məhkəmənin########2026-cıililtarixliiddianıntəminedilməməsiqətolunmuşdur.
28. Qəbul etdiyi qətnamə üzrə gəldiyi nəticəni məhkəmə aşağıda göstərildiyi kimi əsaslandırmışdır:
İddia tələbini Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016-cı il tarixli 3M- *** reyestr nömrəli "xxxx” MMC, "xxxx” ASC və "X7 ve İnşaat” MMC arasında imzalanmış ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsi, İddiaçı MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbəsinin) hissəsinin ipoteka yüklülüyündən azad edilməsi təşkil edir.
İşin faktiki və mübahisəsiz hallarından görünür ki, iddiaçı cavabdeh qarşısında iddiaçıya məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsini əmlak həcmində borcalanın (hazırkı iş üzrə müstəqil tələb irəli sürməyən üşüncü şəxs “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC) öhdəliyinə görə, eyni zamanda Mərkəzi Bank qarşısında cavabdehin borc öhdəliyinə görə ipoteka predmeti həcmində Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsi həcmində məsuliyyət daşıyır. Hər iki ipoteka müqaviləsinə tələb yönəldilməsi barədə məhkəmə qərarı mövcuddur və iş materiallarından görünür ki, iddiaçının cavabdeh qarşısında “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC-nin borcuna görə ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakının ölçüsü 1747,5 kv.m, cavabdehin Mərkəzi Bank qarşısındakı öhdəliyinə görə ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakının ölçüsü isə 3946,8 kv.m təşkil edir. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı, cavabdeh və iddiaçı arasında ##.##.2024-cü il tarixli, eləcə də iddiaçı, cavabdeh və “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC aralarında ## #### 2016-cı il tarixli saziş imzalanmışdır (şərtlə bağlanmış saziş).
İddiaçı MMC (tərəf 1), Cavabdeh ASC (tərəf 2) və “X7 ve İnşaat” MMC (tərəf 3) arasında imzalanmış ##.##.2016-cı il tarixli müqavilənin predmeti bəndində qeyd olunur ki, bu müqavilədə qeyd olunan şərtlər gələcəkdə gerçəkləşdiyi halda, İddiaçı MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyriyaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsinin ipoteka yüklülüyündən azad edilməsini nəzərdə tutulur. Həmin müqavilənin 3.1-ci bəndinə əsasən tərəf 1 tərəf 2 bu müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan kredit müqavilələri (##.##.2015-ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli) üzrə borcunu Mərkəzi Banka tam ödəmiş olduğu halda və tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsi Mərkəzi Bankın ipoteka yüklülüyündən azad edilmiş olduğu halda bu müqavilənin 2.1.2-ci bəndində qeyd olunan kredit müqaviləsinin (##.##.2016-cı il tarixli, *M-*** nömrəli) təminatı olaraq müqavilənin 2.1.3-cü bəndində qeyd olunan ipoteka müqaviləsinin (##.##.2016-cı il tarixli, *M-*** nömrəli) xitam edilməsini tələb etməyəcəyini öhdəsinə götürür; 3.2-ci bəndinə əsasən tərəf 2 Mərkəzi Banka bu müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan kredit müqavilələri (##.##.2015-ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli) üzrə borclarını ödəyərək tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsini ipoteka yüklülüyündən azad edilməsini, tərəf 2-nin Mərkəzi Banka müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan ##.##.2015-ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli kredit müqavilələri üzrə borclarının ödənilməsi məhkəmədən kənar və ya məhkəmənin yekun qərarına əsasən tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsinin satışına yönəldilərsə və ya qeyd olunan borcun Mərkəzi Banka ödənilməsi tərəf 1-in üzərinə düşərsə, o zaman tərəf 2 müqavilənin 2.1.3-cü bəndində qeyd olunan, tərəflər arasında Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016-cı il tarixli, 3M-*** reyestr nömrəli imzalanan ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsini və Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsini ipoteka yüklülüyündən azad edilməsini öhdəsinə götürür.
Bundan əlavə, Mərkəzi Bank (birinci tərəf), Cavabdeh ASC (ikinci tərəf) və İddiaçı MMC (üçüncü tərəf) arasında imzalanmış ##.##.2024-cü il tarixli sazişin 2.2-ci bəndinə əsasən tərəflər sazişdə qeyd edilən kredit öhdəliklərinin İddiaçı MMC tərəfindən bu sazişlə razılaşdırılmış qaydada Mərkəzi Banka ödənilməsinə, əgər ödənişlər razılaşdırılmış qaydada ödənilməzsə, qeyd olunan kredit öhdəliklərinin təminatı kimi İddiaçı MMC-yə məxsus ipoteka predmeti Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbəsi) hissəsinin məhkəmədən kənar qaydada “İpoteka haqqında “Azərbaycan Respublikasının Qanununa müvafiq olaraq açıq hərrac yolu ilə satışa çıxarılmasına razıdırlar. Həmin sazişin 2.3-cü bəndinə əsasən İddiaçı MMC öhdəsinə götürür və digər tərəflər də buna razılaşırlar ki, hazırkı saziş imzalandığı gündən sonrakı 5 iş günü ərzində 50000 manat məbləğində vəsaiti birdəfəlik qaydada sazişin 2.7-ci bəndində göstərilən rekvizitlər üzrə Mərkəzi Banka ödəniləcəkdir. Ödəniş edildikdən sonra İddiaçı MMC-yə 6 ay möhlət verilir. Möhlət bitdikdən sonra ##.##.2025-ci il tarixədək 1026000,01 manat borc (hər ayın birinci iş həftəsində ödənilən məbləğ 50000 manatdan az olmamalı və il tamam olanadək 1026000,01 manat borcun ödənilməsini təmin edilməklə) ödənilir. Növbəti illər üzrə də bu ödəniş qaydasında hər il tamam olanadək 1000000 manat ödənilməklə ümumilikdə 8076000,01 manat ##.##.2032-ci il tarixinədək bu sazişin 2.7ci bəndində göstərilən rekvizitlər üzrə Mərkəzi Banka ödəniləcəkdir.
Yuxarıda qeyd edilən müqavilə və sazişin qarşılıqlı təhlili nəticəsində məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, ##.##.2016-cı il tarixli müqavilənin predmet hissəsində “müqavilədə qeyd olunan şərtlər gələcəkdə gerçəkləşdiyi halda” ifadəsində nəzərdə tutulmuş bəzi hallar baş vermiş, LPO Cavabdeh ASC tərəfindən Mərkəzi Banka olan borc vaxtında və lazımi qaydada ödənilməmişdir. Həmin kredit müqaviləsinin təminatı kimi bağlanmış ##.##.2016-cı il tarixli, *M-*** nömrəli ipoteka müqaviləsinə əsasən borcun ödənilməsinin təmin edilməsi məqsədilə tutma Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 7 ünvanında, 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbə) hissəsinə yönəldilməlidir. Yuxarıda qeyd edilən digər- ##.##.2024-cü il tarixli sazişə əsasən İddiaçı MMC LPO Cavabdeh ASC-nin Mərkəzi Bank qarşısındakı öhdəliklərinin yerinə yetirilməsinə görə öz üzərinə öhdəlik götürmüşdür. Bu fakt məhkəmə iclasında izahat verən iddiaçının nümayəndəsi tərəfindən də təsdiq edilmiş və tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsinin qarşısının alınması məqsədilə belə bir sazişin imzalandığını qeyd edilmişdir.
##.##.2016-cı il tarixli müqavilənin 3.2-ci bəndinə əsasən Tərəf 2 Mərkəzi Banka bu müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan kredit müqavilələri (##.##.2015-ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli) üzrə borclarını ödəyərək tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyriyaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsini ipoteka yüklülüyündən azad edilməsini, tərəf 2-nin Mərkəzi Banka müqavilənin 2.1.1-ci bəndində qeyd olunan ##.##.2015-ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli kredit müqavilələri üzrə borclarının ödənilməsi məhkəmədən kənar və ya məhkəmənin yekun qərarına əsasən tərəf 1-in mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyriyaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1ci mərtəbə) hissəsinin satışına yönəldilərsə və ya qeyd olunan borcun Mərkəzi Banka ödənilməsi tərəf 1-in üzərinə düşərsə, o zaman tərəf 2 müqavilənin 2.1.3-cü bəndində qeyd olunan, tərəflər arasında Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016cı il tarixli, 3M-*** reyestr nömrəli imzalanan ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsini və Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 1747,5 kv.m (2-ci zirzəmi və 2-ci mərtəbə) hissəsini ipoteka yüklülüyündən azad edilməsini öhdəsinə götürür. Göründüyü kimi, iddia tələbinin əsasını təşkil edən Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016cı il tarixli 3M-*** reyestr nömrəli İddiaçı MMC, Cavabdeh ASC və “Binyapı Mühendislik ve İnşaat” MMC aralarında imzalanmış ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsi üçün tərəflər arasında razılaşdırılmış yeganə şərt (##.##.2015-ci il tarixli, KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli, KBQ**-**** nömrəli kredit müqavilələri üzrə borclarının ödənilməsi məhkəmədən kənar və ya məhkəmənin yekun qərarına əsasən İddiaçı MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsinin satışına yönəldilməsi və ya qeyd olunan borcun Mərkəzi Banka ödənilməsinin İddiaçı MMC-nin üzərinə düşməsi) mövcud deyildir. Tərəflər arasında imzalanmış ##.##.2024-cü il tarixli saziş ilə İddiaçı MMC-nin öz üzərinə sazişdə qeyd edilən kredit borcunun İddiaçı MMC tərəfindən sazişlə razılaşdırılmış qaydada Mərkəzi Banka ödənilməsi öhdəliyinin götürülməsi “qeyd olunan borcun Mərkəzi Banka ödənilməsinin İddiaçı MMC-nin üzərinə düşməsi” kimi qiymətləndirilə bilməz. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin yuxarıda qeyd edilən normalarına əsasən fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər.
Beləliklə, yuxarıda qeyd olunanları, qanunvericilik normalarını, müqavilə şərtlərini, eləcə də tərəflər arasında bağlanmış ipoteka müqaviləsinə xitam verilməsi, əmlakın ipoteka yüklülüyündən azad edilməsi üçün qanunda nəzərdə tutulmuş əsasların olması, eləcə də iddiaçının istinad etdiyi müqavilələrdə nəzərdə tutulan şərtlərin baş verməsi müəyyən olunmadığından, iddianın təmin olunmaması barədə qətnamə qəbul edilməlidir.
29. Gəldiyi nəticənin hüquqi əsaslandırması zamanı məhkəmə, Mülki Məcəllənin 269.1-ci, 270.1-ci, 328.1-ci, 328.4-cü, 385.1-ci, 386.1-ci, 390.1-ci, 404.1-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında”Qanunun1-ci, 48-cimaddəsinəistinadetmişdir.
30. Qətnamədən iddiaçının qanuni nümayəndəsi şikayət verərək onun ləğv olunması, iddianın təmin olunması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmiş, şikayətini iddia ərizəsinin məzmununa uyğun əsaslandırmaqla, məhkəmənin işin hallarına düzgün qiymət vermədiyini, müqavilə şərtlərini və tərəfələrin öhdəliklərini səhv təfsir etdiyini, qanunsuz və əsassız qətnamə çıxardığınıirəlisürmüşdür.
Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz
31. Cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz verilmiş, qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılması xahiş olunmuşdur.
Apellyasiya baxışı, izahat
32. İşə baxılmasının vaxtı (yeri) barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmış iddiaçı nümayəndəsini məhkəməyə göndərməmiş, iddiaçının direktoru ərizə ünvanlayaraq məhkəmə iclasınıntəxirəsalınmasınıxahişetmişdir.
33. Cavabdehin məhkəmə iclasında iştirak edən nümayəndəsi şikayətin əsassız olduğunu bildirmiş, müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxslərin nümayəndələri də məhkəməyə gəlməmişlər.
34. İşin halları, apellyasiya şikayətinə işdə olan sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxılmasının mümkünlüyü nəzərə alınmaqla, işə gəlməyən tərəflərin iştirakı olmadan baxılması mümkünhesabolunmuşdur.
Tətbiq edilən hüquq
Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi
35. Maddə 5.3. Mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyatakeçirməyəborcludurlar.
36. Maddə 13. Sahibkarlıq fəaliyyəti şəxsin müstəqil surətdə həyata keçirdiyi, əsas məqsədi əmlak istifadəsindən,malların istehsalından və (və ya)satışından, işlər görülməsindən və ya xidmətlər göstərilməsindən mənfəət(fərdi sahibkarlar tərəfindən gəlir)götürülməsi olan fəaliyyətdir
37. Maddə 14.2.1. Mülki hüquqlar və vəzifələr mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslardan, habelə fiziki və hüquqi şəxslərin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, mülki qanunvericiliyin prinsiplərinə görə mülki hüquqlar və vəzifələr doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir.
38. Maddə 269.1. Girov və ipoteka hüququ girov qoyanın əşyası barəsində girov saxlayanın əşya hüququdur və eyni zamanda borclunun girov saxlayan qarşısında pul və ya başqaöhdəliyininicrasınıntəminedilməsiüsuludur.
39. Maddə 319.1. Əgər borclu icrasını təmin etmək üçün əşyanın ipotekaya verildiyi öhdəliklərin yerinə yetirilməsini gecikdirmişsə, ipoteka saxlayan ipoteka ilə yüklü edilmiş obyekti açıq hərracdan satmaq hüququna malikdir. Borclunun ipoteka ilə təmin olunmuş öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi və ya yerinə yetirilməsini gecikdirdiyi hallarda daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüquqununbilavasitəkreditorakeçməsibarədərazılaşmaetibarsızdır.
40. Maddə 319.2. İpoteka ilə təmin edilən tələb icra edilmədikdə, ipoteka saxlayan və borclu ipoteka tələbi təmin edilən anda satışın açıq hərracdan fərqli olan başqa formaları barədə razılığa gələ bilərlər. Razılıqda həmçinin nəzərdə tutula bilər ki, ipoteka predmeti borclunun borclarının tam hesablanması şərtilə bazar qiymətinə satılsın və (və ya) satış zamanı ipoteka predmeti olmuş mənzili (yaşayış sahəsini) əldə edən şəxs qarşısında gələcəkdə borcluya və onun ailə üzvlərinə həmin mənzilin (yaşayış sahəsinin) kirayəçisi olmaq hüququ verən şərt qoyulsun.
41. Maddə 328.1. Əgər tərəflər hüquq və vəzifələrin əmələ gəlməsini baş veribverməyəcəyiməlumolmayanhallardanasılıetmişlərsə,əqdşərtləbağlanmışsayılır.
42. Maddə 328.2. Bu Məcəllənin müəyyənləşdirdiyi tələblərə zidd olan, yaxud icrası mümkünolmayanşərtetibarsızdır.Beləşərtdənasılıolanəqdtamamiləetibarsızdır.
43. Maddə 328.3. Tərəflərin iradəsindən asılı olan şərt, yəni baş verməsi və ya baş verməməsi yalnız tərəflərin əqddəki arzusundan asılı olan şərt etibarsızdır. Belə şərtlə bağlanmışəqdetibarsızdır.
44. Maddə 328.6. Əqddə nəzərdə tutulan hüquq və vəzifələrin əmələ gəlməsi gələcəkdə gözlənilən və ya naməlum hadisədən və ya artıq baş versə də, hələlik tərəflərə bəlli olmayan hadisədənasılıolduqdaəqdtəxirəsalıcışərtləbağlanmışsayılır.
45. Maddə 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasınıtələbetməkhüququvardır.
46. Maddə 386.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələgəlməsiüçünonuniştirakçılarıarasındamüqaviləolmalıdır.
47. Maddə 390.1. Fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakinonaziddolmayanmüqavilələrdəbağlayabilərlər.
48. Maddə 404.1. Müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqaviləninhərfimənasınınonundigərşərtlərivəmənasıiləmüqayisəsininəzərəalır.
49. Maddə 404.2. Bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərki danışıqlar və yazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər,tərəflərinsonrakıhərəkətlərinəzərəalınır.
50. Maddə 425.1. Öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir.
“İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu
51. Maddə 48.1. İpotekaya aşağıdakı hallarda xitam verilir: 48.1.1. ipoteka saxlayan və ipoteka qoyan bu barədə razılığa gəldikdə; 48.1.2. əsas öhdəliyə xitam verildikdə; 48.1.2-1. ipoteka saxlayan tələbdən və ya ipotekadan imtina etdikdə; 48.1.3. tutmanın yönəldilməsi nəticəsində ipoteka predmeti satıldıqda; 48.1.3-1.“İcra haqqında”Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq ipoteka predmeti ipoteka saxlayan tərəfindən əldə olunduqda; 48.1.3- 2.“İcra haqqında”Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən ipoteka saxlayan təkrar elektron hərracda satılmayan ipoteka predmetini əldə etmək təklifini qəbul etməkdən imtina etdikdə; 48.1.4. ipoteka predmeti məhv olduqda; 48.1.5. bu Qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda.
Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi:
52. Maddə 14.1. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədəonlarıxəbərdaredir,onlarınprosessualhüquqlarınınhəyatakeçməsinəköməkgöstərir.
53. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardanistifadəetməlidir.
54. Maddə 76.1. Tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlarsübutlarhesabolunur.
55. Maddə 106.1. İşdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yanaşı yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir.
56. Maddə 106.3. Tərəfin tələb və etirazlarının əsaslandırdığı faktları digər tərəfin etiraf etməsiəkstərəfigələcəkdəbufaktlarısübutetməvəzifəsindənazadedir.
57. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinəuyğunəsaslandırılmalıdır.
58. Maddə 385. Məhkəmə qətnaməsinin apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır: 385.1.1. maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi; 385.1.2. məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması; 385.1.3. birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların sübut edilməməsi; 385.1.4. birinci instansiyaməhkəməsininqətnamədəgöstərilmişnəticələrininişinhallarınauyğungəlməməsi.
Apellyasiya baxışının həddi
59. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır (Mülki Prosessual Məcəllənin 372.6-cı və 372.7-ci maddələri).
60. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətindəgöstərilməyənəsaslarladaləğvedəvədəyişdirəbilər. Məhkəmə kollegiyasının mövqeyi
61. Kollegiya birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə, habelə hüquqi əsaslandırma ilə razılaşır və hesab edir ki, məhkəmə, müəyyən etdiyi faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrədüzgünnəticəyəgəlmişdir.
62. Belə ki, istənilən iddia tələbi ilə əlaqədar məhkəmə icraatının ən əsas vəzifəsi həmin tələbin hüquqi əsasının olub-olmadığının müəyyən olunmasıdır. Məhkəmələr bunu tərəflərin həmin tələblə bağlı hansı hüquqi əsaslandırmanı irəli sürmələrindən asılı olmayaraq müstəqil surətdə müəyyən etməlidir. Bunun üçün isə məhkəmələr tərəfindən ilk növbədə işin faktiki halları vəhüquqiəsasıaraşdırılmalıdır.
63. Əgər irəli sürülmüş iddia tələb(lər)inin qanuni əsası tapılırsa və faktiki hallar müvafiq maddi hüquq normasının dispozisiya şərtləri ilə uzlaşırsa (habelə cavabdehin etiraz və müdafiə vasitələrinə görə aradan qalxmırsa) iddia təmin olunur, uzlaşmırsa rədd edilir. Beləliklə, mülki mühakimə icraatında hüququn tətbiqi üçün ilkin başlanğıc nöqtə tələbin qanuni əsasının tapılmasından ibarətdir – iddia tələbinin düzgün qanuni əsasını tapmaq üçün isə 4 sual cavablandırılmalıdır:kimkimdənnəyivənəyəəsasəntələbedir?.
64. Bu zaman həm də nəzərə alınmalıdır ki, mülki mühakimə icraatında hakimin işinə yarayan, yəni yekun qərarın çıxarılmasını asanlaşdıran bir qayda var – iddiaçının dediklərinə əsasən iddia təmin olunan deyilsə, qarşı tərəfin etirazları ilə bağlı araşdırma aparmadan mübahisənibitirməkolar.
65. Birinci instansiya məhkəməsi düzgün olaraq qeyd etmişdir ki, Bakı şəhəri ** saylı dövlət notariat kontorunda ##.##.2016-cı il tarixli 3M-*** reyestr nömrəli ipoteka müqaviləsinin xitam edilməsi üçün tərəflər arasında razılaşdırılmış yeganə şərt (##.##.2015-ci il tarixli KBQ**-**** nömrəli və ##.##.2016-cı il tarixli KBQ**-**** nömrəli kredit müqavilələri üzrə borclarının ödənilməsi məhkəmədən kənar və ya məhkəmənin yekun qərarına əsasən İddiaçı MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X3 küçəsi 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m (1-ci zirzəmi və 1-ci mərtəbə) hissəsinin satışına yönəldilməsi və ya qeyd olunan borcun Mərkəzi Banka ödənilməsinin İddiaçıMMC-ninüzərinədüşməsi)reallaşmamışdır.
66. Buna görə də kollegiya hesab edir ki, apellyatorun apellyasiya şikayətində irəli sürdükləri yalnız formal mülahizələrdir; birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyinəzərindən qanuni, əsaslı və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görələğvediləbilməz.
67. Apellyasiya şikayəti verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumunun məbləği apellyatorun özünə aid olunmalıdır. Nəzərə alınmalıdır ki, məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi məsələsi prosessual qanunvericiliklə tənzimləndiyindən, bununla bağlı qərar qəbul edərkən məhkəmə, müvafiqtələbinolub-olmamasınabağlıdeyildir.
68. Şərh olunanları və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393 və405-cimaddələrinirəhbərtutaraqməhkəməkollegiyası
QƏT ETDİ:
Apellyasiyaşikayətitəminedilməsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** saylı iş üzrə ## ###### 2026-cı il tarixli qətnaməsidəyişdirilmədənsaxlanılsın. Apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun məbləği apellyatora aid edilsin. Qətnamədən İddiaçı MMC tərəfindən, qətnamə ona rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinəkassasiyaşikayətiveriləbilər.
Sədrlik edən hakim Elnur Həsənov
Hakimlər Tural Qocayev
Səməd Cəfərov