Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №e-2-2(3-6)-868/2026

Azərbaycan Respublikası adından Qərardad Bakı şəhəri İş № e-2-2(3-6)-868/2026 06.08.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Hakimlər X1 məruzəsi ilə, X2 və X3 ibarət tərkibdə, Cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin “zərərin ödənilməsi” tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsinin geri qaytarılması barədə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadından cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş şikayətə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, yazılı icraat qaydasında baxaraq, müəyyən e t d i: Iddiaçı İddiaçı cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı iddia ərizəsi və daha sonra iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh “xxxx” MMC-nin illik maliyyə hesabatları və mühasibat-uçot sənədlərinin, “xxxx” MMC-nin mülkiyyətində və istifadəsində olan daşınar və daşınmaz əmlakların olmasını təsdiq edən məlumatları əks etdirən sənədlərin təqdim edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin nümayəndəsi və vəkili Vəkil “Elektron məhkəmə” informasiya sistemi vasitəsilə məhkəməyə qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, cavabdeh İddiaçı iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin xeyrinə 10000 manat məbləğində pul və 120 manat məbləğində dövlət rüsumunun tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadı ilə iddiaçı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh İddiaçı qarşı “zərərin ödənilməsi” tələbinə dair qarşılıqlı iddiasının geri qaytarılması qərara alınmışdır. Həmin qərardaddan “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə şikayət ünvanlayaraq, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadının ləğv edilməsi, əks halda şikayətin baxılması üçün apellyasiya instansiya məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə iclasında da bildirildiyi kimi, 20 günlük prosessual müddət ötürülsə də, vəkillə yeni müqavilə bağlanmış, qarşılıqlı iddia bundan sonra hazırlanaraq məhkəməyə təqdim edilmişdir. Qarşılıqlı iddia növbəti məhkəmə iclaslarında dəqiqləşdirilməli idi. Lakin məhkəmə əsassız olaraq onu icraata qəbul etməkdən imtina etmiş, bununla da “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin hüquqları məhdudlaşdırılmışdır. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadı ilə cavabdeh tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməmiş və işlə birlikdə baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Iddiaçının nümayəndəsi və vəkili şikayətə etiraz verərək, şikayətin təmin edilməməsini, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadının dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, “xxxx” MMC-yə ilkin iddia ərizəsi ##.##.2026-cı il tarixində təqdim olunmuşdur. MPM-in 154.1 və 155.1-ci maddələrinin tələbinə görə qarşılıqlı iddia 20 gün ərzində verilməli olduğu halda, qarşılıqlı iddia yalnız ##.##.2026-cı il tarixdə təqdim edilmişdir. Apellyatorun müddətin ötürülməsini “vəkillə yeni müqavilə bağlanması” ilə əsaslandırması üzrlü səbəb hesab edilə bilməz. Həmçinin etirazda göstərilmişdir ki, qarşılıqlı iddia üzrə 120 manat dövlət rüsumu işə baxan Bakı Kommersiya Məhkəməsinin deyil, Şirvan Kommersiya Məhkəməsinin rekvizitlərinə ödənilmiş, eləcə də ilk və qarşılıqlı tələblər arasında MPM-in 156.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan prosessual bağlılıq mövcud olmamışdır. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini və iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, şikayət təmin edilməməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)- ****/**** nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 128.3-cü maddəsinə əsasən, günlərlə hesablanan prosessual müddətin axımı müddətin başlanğıcını müəyyən edən hadisənin baş verdiyi gündən sonrakı gündən başlanır. Həmin Məcəllənin 130.3-cü maddəsinə görə isə prosessual müddətin bərpa olunması barədə vəsatət verilməmişsə, prosessual müddət keçdikdən sonra verilən şikayətlərə və sənədlərə baxılmır və onları verən şəxsə qaytarılır. Həmin Məcəllənin 154.1-ci maddəsinə əsasən, işdə iştirak edən şəxs iddia ərizəsinin surətini aldıqdan sonra 20 gün ərzində iddiaya etirazını, qoyulmuş suallara cavablarını və ərizəyə əlavə olunmuş sənədlərə münasibətini, həmçinin iddiaya etirazın və ona əlavə olunmuş sənədlərin surətlərini iddiaçıya və məhkəməyə təqdim edir. MPM-in 155.1-ci maddəsinə görə cavabdeh ilk iddia ilə birlikdə baxılmaq üçün iddiaçıya qarşılıqlı iddia verməyə haqlıdır və qarşılıqlı iddia həmin 20 günlük müddət ərzində verilməlidir. Həmin Məcəllənin 155.2-ci maddəsinə əsasən, 154.1-ci maddədə nəzərdə tutulmuş müddətin keçməsindən sonra və ya məhkəmə baxışı zamanı qarşılıqlı iddia yalnız o halda verilə bilər ki, onun verilməsi üçün əsaslar həmin dövrdə əmələ gəlmiş olsun və ya cavabdeh qarşılıqlı iddianın həmin müddətdə təqdim edilməsinin ondan asılı olmayan səbəblərə görə mümkün olmadığını əsaslandırsın. Eyni normanın sonuncu cümləsi 154.1-ci maddədəki müddət keçdikdən sonra 156.1.3-cü maddədə nəzərdə tutulan, yəni yalnız tələblər arasındakı qarşılıqlı əlaqəyə əsaslanan qarşılıqlı iddianın verilməsini birbaşa istisna edir. Həmin Məcəllənin 156.1-ci maddəsinə görə qarşılıqlı iddia o halda qəbul edilir ki, qarşılıqlı tələb ilk tələbin qarşılıqlı ödənilməsinə yönəlsin, qarşılıqlı iddianın təmin edilməsi ilk iddianın tam və ya qismən təmin edilməsini aradan qaldırsın, yaxud qarşılıqlı və ilk iddia arasında qarşılıqlı əlaqə olsun və onlara birlikdə baxılması mübahisələrə daha tez və düzgün baxılması ilə nəticələnsin. Qarşılıqlı iddianın verilməsi isə MPM-in 155.3-cü maddəsinə əsasən iddia verilməsinin ümumi qaydaları üzrə həyata keçirilir. Göstərilən normaların məzmunundan görünür ki, 20 günlük müddət qarşılıqlı iddianın verilməsinin ümumi prosessual həddidir, MPM-in 155.2-ci maddəsi isə həmin həddən sonra qarşılıqlı iddianın qəbuluna yalnız məhdud və sübuta yetirilməli istisnalar müəyyən edir. Buna görə müddətin ötürülməsi faktı müəyyən edildikdə məhkəmə, ilk növbədə, qarşılıqlı iddianın əsasının sonradan yaranıb-yaranmadığını və ya onun vaxtında verilməsinə cavabdehdən asılı olmayan obyektiv maneənin olub-olmadığını yoxlamalıdır. Iş materiallarından görünür ki, ilkin iddia ərizəsi və ona əlavə olunmuş sənədlər cavabdehə ##.##.2026-cı il tarixdə təqdim edilmişdir. MPM-in 128.3-cü maddəsi nəzərə alınmaqla 20 günlük müddətin axımı ##.##.2026-cı il tarixdə başlamış və ##.##.2026-cı il tarixdə başa çatmışdır. Qarşılıqlı iddia isə ##.##.2026-cı il tarixdə, yəni qanunla müəyyən edilmiş müddət bitdikdən 34 gün sonra verilmişdir. Iş materiallarında qarşılıqlı iddianın əsasını təşkil edən halların ##.##.2026-cı ildən sonra əmələ gəldiyini göstərən məlumat və ya həmin iddianın vaxtında verilməsini cavabdehdən asılı olmayan səbəblərlə obyektiv olaraq mümkünsüz edən sübut müəyyən edilmir. Şikayətdə istinad olunan “vəkillə yeni müqavilə bağlanması və qarşılıqlı iddianın bundan sonra hazırlanması” halı da MPM-in 155.2-ci maddəsi mənasında cavabdehdən asılı olmayan səbəb hesab edilə bilməz. Hüquqi şəxsin nümayəndəsini və ya vəkilini nə vaxt cəlb etməsi onun öz təşkilati və prosessual davranış dairəsinə aid məsələdir. Yeni vəkillə müqavilənin gec bağlanması qarşılıqlı iddianın verilməsi üçün əsasların sonradan yaranmasını göstərmir və qanunla müəyyən edilmiş müddətin axımını özlüyündə dayandırmır və ya yenidən başlatmır. Bundan əlavə, hazırkı qarşılıqlı tələb MPM-in 156.1.1 və 156.1.2-ci maddələrində nəzərdə tutulan hallara da uyğun gəlmir. Ilkin iddia Cəmiyyətin maliyyə, mühasibat və əmlak sənədlərinin təqdim edilməsinə dair qeyri-pul xarakterli tələbdir, qarşılıqlı iddia isə 10.000 manat zərərin tutulmasına yönəlmiş pul tələbidir; buna görə qarşılıqlı ödənilmə mümkün deyil və qarşılıqlı iddianın təmin edilməsi ilkin iddia üzrə sənədlərin təqdim edilməsi tələbini aradan qaldırmır. Tələblər arasında müəyyən faktiki əlaqənin mövcudluğu ehtimal edilsə belə, müddət keçdikdən sonra yalnız MPM-in 156.1.3-cü maddəsindəki əlaqə meyarına əsasən qarşılıqlı iddianın verilməsi MPM-in 155.2-ci maddəsinin sonuncu cümləsi ilə qadağan edilmişdir. Qarşılıqlı iddianın bu işdə birgə baxılmaq üçün qəbul edilməməsi isə “xxxx” MMC-nin həmin zərər tələbini qanunla müəyyən edilmiş ümumi qaydada ayrıca iddia kimi irəli sürmək hüququnu özlüyündə aradan qaldırmır. Beləliklə, cavabdeh qarşılıqlı iddianı qanunla müəyyən edilmiş müddətdə verməmiş, MPM-in 155.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan istisna hallardan hər hansı birinin mövcudluğunu əsaslandırmamış və təqdim etdiyi qarşılıqlı tələb MPM-in 156.1.1 və 156.1.2-ci maddələrindəki qəbul şərtlərinə də uyğun olmamışdır. Buna görə “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin qarşılıqlı iddia ərizəsinin geri qaytarılması barədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə qanuni və əsaslıdır. Şikayətin dəlilləri həmin qərardadın ləğvi üçün əsas yaratmadığından şikayət təmin edilməməli, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Hazırkı qərardad MPM-in 402.2-ci maddəsində kassasiya şikayəti verilə bilən apellyasiya instansiyası qərardadlarının məhdud siyahısına daxil olmadığından, MPM-in 400-cü maddəsinə əsasən qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyə minir və ondan kassasiya şikayəti verilə bilməz. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 398.0.1, 400, 402-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qərara a l d ı: Cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-****/**** nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardad qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyə minir və ondan kassasiya şikayəti verilə bilməz.