Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Bakı şəhəri İş № e-2-2(3-6)-885/2026 09.09.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI (Açar sözlər: sığorta müqaviləsi, sığorta hadisəsi, sübutetmə) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası hakimlər Mahmudova Təranə Nəriman qızının sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər Şirinov Ziya Allahverdi oğlu, X1 ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Məhərrəmova Günel Elman qızının katibliyi, iddiaçı iddiaçı1 və onun nümayəndəsi (vəkili) nümayəndə3 iştirakları ilə iddiaçı iddiaçı1 cavabdeh cavabdeh2 (müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 X2 cəlb edilməklə) qarşı sığorta ödənişinin ödənilməsi tələbinə dair iş üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qətnaməsindən iddiaçı və cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi: Işin halları
1. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarışa əsasən Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, ümumi sahəsi 10.26 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq mülkiyyət hüququ əsasında iddiaçı1 məxsusdur (qeydiyyat nömrəsi: **********). Bu barədə məlumat daşınmaz əmlak dövlət reyestrində *** nömrəli reyestr kitabının ** nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır.
2. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin ** saylı Şirvan Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş Torpaq sahəsinin planı və ölçüsündən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, ümumi sahəsi 10.26 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpağın hüquq sahibi iddiaçı1dur.
3. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X2 Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarışa əsasən ünvan 1ndə yerləşən, ümumi sahəsi 6.90 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq mülkiyyət hüququ əsasında iddiaçı1 məxsusdur (qeydiyyat nömrəsi: **********). Bu barədə məlumat daşınmaz əmlak dövlət reyestrində *** nömrəli reyestr kitabının ** nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır.
4. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin ** saylı Şirvan Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş Torpaq sahəsinin planı və ölçüsündən görünür ki, ünvan 1ndə yerləşən, ümumi sahəsi 6.90 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpağın hüquq sahibi iddiaçı1dur.
5. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarışa əsasən Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, ümumi sahəsi 9.55 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq mülkiyyət hüququ əsasında iddiaçı1 məxsusdur (qeydiyyat nömrəsi: **********). Bu barədə məlumat daşınmaz əmlak dövlət reyestrində *** nömrəli reyestr kitabının ** nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır.
6. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin ** saylı Şirvan Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş Torpaq sahəsinin planı və ölçüsündən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, ümumi sahəsi 9.55 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpağın hüquq sahibi iddiaçı1dur.
7. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarışa əsasən Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, ümumi sahəsi 10.18 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq mülkiyyət hüququ əsasında iddiaçı1 məxsusdur (qeydiyyat nömrəsi: **********). Bu barədə məlumat daşınmaz əmlak dövlət reyestrində *** nömrəli reyestr kitabının ** nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır.
8. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin ** saylı Şirvan Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş Torpaq sahəsinin planı və ölçüsündən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, ümumi sahəsi 10.18 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpağın hüquq sahibi iddiaçı1dur.
9. BS-**********-AS nömrəli Kənd təsərrüfati bitkiləri və bitkiçilik məhsullarinin sığortası üzrə sığorta şəhadətnaməsindən görünür ki, iddiaçı1 məxsus sahə cavabdeh2 adından “xxxx”xxxx##.##.2022-ci il saat 23:59-dan 30-07-2023-ci il saat 23:59-dək sığortalanmışdır. “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları"na (bundan sonra - Qaydalar) əsasən aşağıdakı risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış bitkilər və bitkiçilik məhsulları təminat altına alınır: - Yanğın (Azadolma 10%); - üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat (Azadolma 10 %); - Sel və ya subasma (Azadolma 10 %); - Vəhşi heyvanların hücumu (Azadolma 10%); - Normadan artıq yağan qar yağıntıları (Azadolma 10%); - Təbii fəlakətlər (dolu; yanğın; zəlzələ; torpaq sürüşməsi; qasırğa; fırtına; sel və ya subasma; normadan artıq yağan qar yağıntıları, üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat) (Azadolma 10 %). Ümumi sığorta məbləği – 22488,60 manat, sığorta haqqı – 332,84 manat (dövlət büdcəsi vəsaiti hesabina ödənilməli olan sığorta haqqi: 166,42 manat; sığortali tərəfindən ödənilməli olan sığorta haqqi: 166,42 manat)
10. BS-**********-AS nömrəli Kənd təsərrüfati bitkiləri və bitkiçilik məhsullarinin sığortası üzrə sığorta şəhadətnaməsindən görünür ki, iddiaçı1 məxsus sahə cavabdeh2 adından “xxxx”xxxxsığortalanmışdır. “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları"na (bundan sonra - Qaydalar) əsasən aşağıdakı risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış bitkilər və bitkiçilik məhsulları təminat altına alınır: - Yanğın (Azadolma 10%); - üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat (Azadolma 10 %); - Sel və ya subasma (Azadolma 10 %); - Vəhşi heyvanların hücumu (Azadolma 10%); - Normadan artıq yağan qar yağıntıları (Azadolma 10%); - Təbii fəlakətlər (dolu; yanğın; zəlzələ; torpaq sürüşməsi; qasırğa; fırtına; sel və ya subasma; normadan artıq yağan qar yağıntıları, üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat) (Azadolma 10 %). Ümumi sığorta məbləği – 14041,50 manat, sığorta haqqı – 196,58 manat (dövlət büdcəsi vəsaiti hesabina ödənilməli olan sığorta haqqi: 98,29 manat; sığortali tərəfindən ödənilməli olan sığorta haqqi: 98,29 manat)
11. BS-**********-AS nömrəli Kənd təsərrüfati bitkiləri və bitkiçilik məhsullarinin sığortası üzrə sığorta şəhadətnaməsindən görünür ki, iddiaçı1 məxsus sahə cavabdeh2 adından “xxxx”xxxx##.##.2022-ci il saat 23:59-dan 30-07-2023-ci il saat 23:59-dək sığortalanmışdır. “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları"na (bundan sonra - Qaydalar) əsasən aşağıdakı risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış bitkilər və bitkiçilik məhsulları təminat altına alınır: - Yanğın (Azadolma 10%); - üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat (Azadolma 10 %); - Sel və ya subasma (Azadolma 10 %); - Vəhşi heyvanların hücumu (Azadolma 10%); - Normadan artıq yağan qar yağıntıları (Azadolma 10%); - Təbii fəlakətlər (dolu; yanğın; zəlzələ; torpaq sürüşməsi; qasırğa; fırtına; sel və ya subasma; normadan artıq yağan qar yağıntıları, üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat) (Azadolma 10 %). Ümumi sığorta məbləği – 21201 manat, sığorta haqqı – 313,78 manat (dövlət büdcəsi vəsaiti hesabina ödənilməli olan sığorta haqqi: 156,89 manat; sığortali tərəfindən ödənilməli olan sığorta haqqi: 156,89 manat)
12. BS-**********-AS nömrəli Kənd təsərrüfati bitkiləri və bitkiçilik məhsullarinin sığortası üzrə sığorta şəhadətnaməsindən görünür ki, iddiaçı1 məxsus sahə cavabdeh2 adından “xxxx”xxxx##.##.2022-ci il saat 23:59-dan 30-07-2023-ci il saat 23:59-dək sığortalanmışdır. “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aqrar sığorta Qaydaları"na (bundan sonra - Qaydalar) əsasən aşağıdakı risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış bitkilər və bitkiçilik məhsulları təminat altına alınır: - Yanğın (Azadolma 10%); - üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat (Azadolma 10 %); - Sel və ya subasma (Azadolma 10 %); - Vəhşi heyvanların hücumu (Azadolma 10%); - Normadan artıq yağan qar yağıntıları (Azadolma 10%); - Təbii fəlakətlər (dolu; yanğın; zəlzələ; torpaq sürüşməsi; qasırğa; fırtına; sel və ya subasma; normadan artıq yağan qar yağıntıları, üçüncü şəxslərin hərəkətləri riskləri üzrə təminat) (Azadolma 10 %). Ümumi sığorta məbləği – 22599,60 manat, sığorta haqqı – 334,48 manat (dövlət büdcəsi vəsaiti hesabina ödənilməli olan sığorta haqqi: 167,24 manat; sığortali tərəfindən ödənilməli olan sığorta haqqi: 167,24 manat)
13. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2022091557-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi 3-cü şəxslərin hərəkəti, quraqlıq; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və bölgədə yağıntıların az düşməsi, sahədə mal-qara otarılması qeyd edilmişdir. Ilkin rəy: Ərazi əsasən Kür çayından gələn kanallarla suvarılır. Sığortalının verdiyi məlumata görə, cari ilin fevral ayından etibarən Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və yağıntıların az miqdarda düşməsi nəticəsində 10.18 hektarlıq buğda sahəsi ziyana məruz qalır. Sonuncu dəfə yağıntı bu ilin 7-9 mart tarixlərində az miqdarda olub. Torpağı bıraz qazıb, alt qatlarına baxıldı və müəyyən qədər nəmlik olduğu görüldü. Bununla yanaşı, torpağın üst qatı qaysaq bağlamışdı. Yekun olaraq demək olar ki, bitki kollanma fazasında olduğundan, məhsuldarlığı hesablamaq mumkun olmadı. Bu səbəbdən sahədə yalnız ilkin ekspertiza həyata keçirildi və sığortalı tərəfindən müqavilədə bəyan edilən 37 sent/ha məhsuldarlıq qəbul edildi. Lakin 3-cü şəxslərin hərəkəti və ziyanverici gəmiricilərin təsiri ilə dəymiş ziyanın miqdarının daha dəqiq müəyyən edilməsi və məhsuldarlığın hesablanması uçün sığortalının bildirdiyi biçin vaxtından (20-##.##.2023) öncə əraziyə təkrar gedib, son məhsuldarlığı və dəymiş zərəri hesablamaq məqsədəuyğundur. Müqavilə üzrə sığortalanmış sahə - 10.18 ha; Zərər dəymiş sahə = 2 ha; Müvəqqəti dəymiş zərər faizinin hesablanması: Zərərçəkmiş ərazidə zərər = 40%; Cəmi sığorta məbləği üzərindən hesablanan zərər %-i (2 x 40%) / 10.18 x 100 = 7.86%.
14. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2022091613-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi 3-cü şəxslərin hərəkəti, quraqlıq; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və bölgədə yağıntıların az düşməsi, sahədə mal-qara otarılması qeyd edilmişdir. Ilkin rəy: Ərazi əsasən Kür çayından gələn kanallarla suvarılır. Sığortalının verdiyi məlumata görə, cari ilin fevral ayından etibarən Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və yağıntıların az miqdarda düşməsi nəticəsində 9.55 hektarlıq buğda sahəsi ziyana məruz qalır. Sonuncu dəfə yağıntı bu ilin 7-9 mart tarixlərində az miqdarda olub. Torpağı bıraz qazıb, alt qatlarına baxıldı və müəyyən qədər nəmlik olduğu görüldü. Bununla yanaşı, torpağın üst qatı qaysaq bağlamışdı. Yekun olaraq demək olar ki, bitki kollanma fazasında olduğundan, məhsuldarlığı hesablamaq mumkun olmadı Bu səbəbdən sahədə yalnız ilkin ekspertiza həyata keçirildi və sığortalı tərəfindən müqavilədə bəyan edilən 37 sent/ha məhsuldarlıq qəbul edildi. Lakin 3-cü şəxslərin hərəkəti və ziyanverici gəmiricilərin təsiri ilə dəymiş ziyanın miqdarının daha dəqiq müəyyən edilməsi və məhsuldarlığın hesablanması uçün sığortalının bildirdiyi biçin vaxtından (20-##.##.2023) oncə əraziyə təkrar gedib, son məhsuldarlığı və dəymiş zərəri hesablamaq məqsədəuyğundur. Müqavilə üzrə sığortalanmış sahə - 9.55 ha; Zərər dəymiş sahə = 1.5 ha; Müvəqqəti dəymiş zərər faizinin hesablanması: Zərərçəkmiş ərazidə zərər = 40%; Cəmi sığorta məbləği üzərindən hesablanan zərər %-i (1.50 x 40%) / 9.55 x 100 = 6.28%.
15. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2023007356-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi 3-cü şəxslərin hərəkəti, quraqlıq; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və bölgədə yağıntıların az düşməsi, sahədə mal-qara otarılması qeyd edilmişdir. Ərazi əsasən Kür çayından gələn kanallarla suvarılır. Sığortalının verdiyi məlumata görə cari ilin fevral ayından etibarən Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və yağıntıların az miqdarda düşməsi nəticəsində 6.90 hektarlıq buğda sahəsi ziyana məruz qalır. Sonuncu dəfə yağıntı bu ilin 7-9 mart tarixlərində az miqdarda olub. Torpağı bıraz qazıb, alt qatlarına baxıldı və müəyyən qədər nəmlik olduğu görüldü. Bununla yanaşı, torpağın üst qatı qaysaq bağlamışdı. Yekun olaraq demək olar ki, bitki kollanma fazasında olduğundan, məhsuldarlığı hesablamaq mumkun olmadı Bu səbəbdən sahədə yalnız ilkin ekspertiza həyata keçirildi və sığortalı tərəfindən müqavilədə bəyan edilən 37 sent/ha məhsuldarlıq qəbul edildi. Lakin 3-cü şəxslərin hərəkəti və ziyanverici gəmiricilərin təsiri ilə dəymiş ziyanın miqdarının daha dəqiq müəyyən edilməsi və məhsuldarlığın hesablanması uçün sığortalının bildirdiyi biçin vaxtından (20-##.##.2023) oncə əraziyə təkrar gedib, son məhsuldarlığı və dəymiş zərəri hesablamaq məqsədəuyğundur. Qeyd Ərazinin xəritə sxemi 10 hektarlıq ərazini əhatə etsə də, bunun 3.1 hektarı şoranlıq ərazi olduğundan sığortalanmamışdır. Müqavilə üzrə sığortalanmış sahə - 6.9 ha; Zərər dəymiş sahə = 1 ha; Müvəqqəti dəymiş zərər faizinin hesablanması: Zərərçəkmiş ərazidə zərər = 30%; Cəmi sığorta məbləği üzərindən hesablanan zərər %-i (1 x 30%) / 6.90 x 100 = 4.35%.
16. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2022091560-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi 3-cü şəxslərin hərəkəti, quraqlıq; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və bölgədə yağıntıların az düşməsi, sahədə mal-qara otarılması qeyd edilmişdir. Ilkin rəy: Ərazi əsasən Kür çayından gələn kanallarla suvarılır. Sığortalının verdiyi məlumata görə cari ilin fevral ayından etibarən Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və yağıntıların az miqdarda düşməsi nəticəsində 10.13 hektarlıq buğda sahəsi ziyana məruz qalır. Sonuncu dəfə yağıntı bu ilin 7-9 mart tarixlərində az miqdarda olub. Torpağı biraz qazıb, alt qatlarına baxıldı və müəyyən qədər nəmlik olduğu görüldü. Bununla yanaşı, torpağın üst qatı qaysaq bağlamışdı. Yekun olaraq demək olar ki, bitki kollanma fazasında olduğundan məhsuldarlığı hesablamaq mümkün olmadı. Bu səbəbdən sahədə yalnız ilkin ekspertiza həyata keçirildi və sığortalı tərəfindən müqavilədə bəyan edilən 37 sent/ha məhsuldarlıq qəbul edildi. Lakin 3-cü şəxslərin hərəkəti və ziyanverici gəmiricilərin təsiri ilə dəymiş ziyanın miqdarının daha dəqiq müəyyən edilməsi və məhsuldarlığın hesablanması üçün sığortalının bildirdiyi biçin vaxtından (20-##.##.2023) öncə əraziyə təkrar gedib, son məhsuldarlığı və dəymiş zərəri hesablamaq məqsədəuyğundur. Müqavilə uzrə sığortalanmış sahə - 10.13 ha; zərər dəymiş sahə - 1.5 ha. Müvəqqəti dəymiş zərər faizinin hesablanması: zərərçəkmiş ərazidə zərər = 40%; Cəmi sığorta məbləği üzərindən hesablanan zərər %-i (1.50 x 40%)/ 10.13 x 100 = 5.92%.
17. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2022091557-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi quraqlıq, 3-cü şəxslərin hərəkəti zərəri; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi məhsulda heyvan otarılması və qrunt sularının zərəri olduğu bildirilmişdir. Müstəqil ekspertin yekun rəyi: iddiaçı1 ilə birlikdə ##.##.2023-cü il tarixində Salyan rayonu Qardili kəndindəki buğda sahəsinə gedilmişdir. Zərər ekspertizası zamanı buğda məhsulunun mum yetişmə fazasında olduğu aşkar edilmişdir. Fermer su idarəsinin drenaj kanallarını təmizləmədiyini, bu səbəblə kanalların yüksələrək sahəsinə sızdığını bəyan etmişdir. Sahənin şərq və şimal kənarında drenaj kanalları keçir. Sahədə drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının 1.5 ha sahədə toplanması nəticəsində tamamilə bitki ölümləri meydana gəlmişdir. Ümumi sahədə də məhsuldarlıq itkisinə səbəb olmuşdur. Sahədə saymalar aparılaraq zərər aşkar edilmişdir. Sahədə üçüncü şəxslərin hərəkəti zərəri meydana gəlmişdir. Üçüncü səxs zərəri hesablanılması = ekspertiza zamanı məhsuldarlıq = 22.50 s/ha, zərər faizi (%) = (37- 22.5)/37*100%=39.19%. zərər faizi (%) = %39.19.
18. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2022091613-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi quraqlıq, 3-cü şəxslərin hərəkəti zərəri; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi məhsulda heyvan otarılması və qrunt sularının zərəri olduğu bildirilmişdir. Müstəqil ekspertin yekun rəyi: iddiaçı1 ilə birlikdə ##.##.2023-cü il tarixində Salyan rayonu Qardili kəndindəki buğda sahəsinə gedilmişdir. Zərər ekspertizası zamanı buğda məhsulunun mum yetişmə fazasında olduğu aşkar edilmişdir. Fermer su idarəsinin drenaj kanallarını təmizləmədiyini, bu səbəblə kanalların yüksələrək sahəsinə sızdığını bəyan etmişdir. Sahənin şərq və şimal kənarında drenaj kanalları keçir. Sahədə drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının 1.5 ha sahədə toplanması nəticəsində tamamilə bitki ölümləri meydana gəlmişdir. Ümumi sahədə də məhsuldarlıq itkisinə səbəb olmuşdur. Sahədə saymalar aparılaraq zərər aşkar edilmişdir. Sahədə üçüncü şəxslərin hərəkəti zərəri meydana gəlmişdir. Üçüncü səxs zərəri hesablanılması = ekspertiza zamanı məhsuldarlıq = ((19.19 X 8.05) + (1.5 x 0))/9.55 = 16.18 s/ha, zərər faizi (%) = (37-16.18)/37=56.27%. zərər faizi (%) = %56.27.
19. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2023007356-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi 3-cü şəxslərin hərəkəti zərəri; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi məhsulda heyvan otarılması və qrunt sularının zərəri olduğu bildirilmişdir. iddiaçı1 ilə birlikdə ##.##.2023-cü il tarixində Salyan rayonu Həsənli kəndindəki buğda sahəsinə gedilmişdir. Zərər ekspertizası zamanı buğda məhsulunun mum yetişmə fazasında olduğu aşkar edilmişdir. Fermer su idarəsinin drenaj kanallarını təmizləmədiyini, bu səbəblə kanalların yüksələrək sahəsinə sızdığını bəyan etmişdir Sahənin şərq tərəfindən iribuynuzlu mal-qaranın otladığı, otlanan hissədə bitkilərin yeni sünbül əmələ gətirə bilmədiyi aşkar edilmişdir. 1 ha sahədə heyvan otarılması zərəri aşkar edilmişdir. Sahədə sayımlar götürülərək zərər dərəcəsi aşkar edilmişdir. Sahənin doğu və şimal kənarında drenaj kanalları keçir. Sahədə drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının 3 ha sahədə toplanması nəticəsində bitki və məhsuldarlıq itkisi meydana gəlmişdir. Sahədə üçüncü şəxslərin hərəkəti zərəri meydana gəlmişdir. Üçüncü şəxs zərəri hesablanması=norma şərtlərdə alinabiləcək verim = 35.68 s/ha; zərər faizi (%) 3 Hektarda = (35.68-11.02)/35.68*100% = 69.03%, Zərərin yayılması 3*69.03%/6.9=30.01%. Heyvan otarılması zərəri hesablanılması = Zərərdən sonra qalan məhsuldarlıq = 1/6.9*100% = 14.49% Cəmi zərər faizi = 30.01 %+14.49% = 44.20%.
20. X6 və Bitkiçilik Məhsullarının Sığortası üzrə siğorta hadisəsinin araşdırılması barədə müstəqil ekspertin rəyindən görünür ki, Salyan rayonu, Qardili kəndində BS- 2022091560-AS sığorta müqaviləsi üzrə 01.02-##.##.2023 tarixdə baş vermiş sığorta hadisəsi üzrə iddiaçı1 məlumat vermiş və baş vermiş hadisənin növü kimi 3-cü şəxslərin hərəkəti zərəri; Hadisənin səbəbinin açıqlaması (ətraflı) kimi məhsulda heyvan otarılması və qrunt sularının zərəri olduğu bildirilmişdir. Yekun rəy: iddiaçı1 ilə birlikdə ##.##.2023-cü il tarixində Salyan rayonu Qardili kəndindəki buğda sahəsinə gedilmişdir. Zərər ekspertizası zamanı buğda məhsulunun mum yetişmə fazasında olduğu aşkar edilmişdir. Fermer su idarəsinin drenaj kanallarını təmizləmədiyini, bu səbəblə kanalların yüksələrək sahəsinə sızdığını bəyan etmişdir. Sahənin şərq və şimal kənarında drenaj kanalları keçir. Sahədə drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının sahədə toplanması nəticəsində tamamilə bitki ölümləri meydana gəlmişdir. Ümumi sahədə məhsuldarlıq itkisinə səbəb olmuşdur. Sahədə saymalar aparılaraq zərər aşkar edilmişdir. Sahədə üçüncü şəxslərin hərəkəti zərəri meydana gəlmişdir. Üçüncü səxs zərəri hesablanilmasi = ekspertiza zamani məhsuldarliq = 24.97 s/ha zərər faizi (%) = (37-24.97)/37*100%= 32.51 zərər faizi (%) = %32.51.
21. AR DIN Salyan Rayon Polis Şöbəsi tərəfindən xxxxnə ünvanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, Sizin ##.##.2023-cü il tarixli, **-*-*/*- ***/**** nömrəli məktubunuza cavab olaraq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Rəsulzadə qəsəbəsi, A. Hüseynov küçəsi, ev 8, mənzil 34-də yaşayan iddiaçı1 ##.##.2023-cü il tarixdə Salyan Rayon Polis Şöbəsinə ərizə ilə müraciət edərək, ünvan 1ndə yerləşən torpaqda əkdiyi taxıl sahəsinə Mürvət Şahbazov və Əflatun adlı şəxsin heyvanlarını salaraq yararsız hala saldıqlarını bildirmişdir. Müraciət əsasında Salyan RPŞ-si tərəfindən araşdırma aparılmış və araşdırma zamanı toplanmış material mülki xarakterıli olduğundan mülki qaydada rayon məhkəməsinə müraciət etmək hüququnun olması izah edilərək, ##.##.2023-cü il tarixli, *-**-***/*-C-*****/**/** nömrəli rəsmi məktub göndərilmişdir.
22. AR DIN Salyan Rayon Polis Şöbəsi tərəfindən xxxxnə ünvanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, Sizin ##.##.2023- cü il tarixli **-*-*/*- ****/**** nömrəli məktubunuza cavab olaraq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Rəsulzadə qəsəbəsi, A.Hüseynov küçəsi, ev 8, mənzil 34-də yaşayan iddiaçı1 ##.##.2023cü il tarixdə Salyan Rayon Polis Şöbəsinə etdiyi müraciət əsasında tərəfimizdən araşdırma aparılmış və araşdırma zamanı toplanmış material mülki xarakterili olduğundan mülki qaydada rayon məhkəməsinə müraciət etmək hüququnun olması barədə ##.##.2023-cü il tarixli, *-**-***/*-C-*****/**/** nömrəli rəsmi məktub göndərilmişdir. Əlavə olaraq bildirilir ki, sizin ##.##.2023-cü il tarixli **-*-*/*-***/**** nömrəli məktubunuza cavab olaraq iddiaçı1 göndərilmiş məktubun surəti aidiyyəti üzrə sizə göndərilmişdir.
23. “xxxx” tərəfindən cavabdeh2 ünvanlanan ## ###### 2024-cü il tarixli, **-*-*/*- **/**** nömrəli məktubda qeyd edilmişdir ki, cavabdeh2 adından “xxxx” ASC ilə iddiaçı1 arasında bağlanmış müqavilə nömrəsi BS-2022091557-AS, BS2022091560-AS, BS- 2022091613-AS, BS-2023007356-AS olan X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə sığorta müqaviləsinin şərtlərinə əsasən sığortalanmış əkin sahələri ilə bağlı baş vermiş hadisələrə dair müvafiq sənədlər sığorta ödənişinin verilib-verilməməsi barədə qərar qəbul etmək üçün diqqətinizə təqdim edilir.
24. “xxxx”xxxx“xxxx” ASC-yə ünvanlanmış ## ##### 2024-cü il tarixli, **-*-*/*- ***/**** nömrəli məktubda qeyd edilmişdir ki, bildirilir ki, ##.##.2023-##.##.2023, ##.##.2023- ##.##.2023, və ##.##.2023-##.##.2023-ci il tarixləri aralığında “xxxx” ASC-nin Salyan rayonu, Qardili, Həsənli kəndləri ərazisində əkinçiliklə məşğul olan iddiaçı1 məxsus əkin sahələrinə dəymiş zərərlə bağlı (kollektor direninin tutulması nəticəsində kollektorda olan sular daşaraq əkin sahələrinə zərər vurmuşdur) “xxxx” ASC-yə müraciət daxil olmuşdur. Sığorta hadisəsinin tənzimlənməsi üçün yaranmış zərurətlə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 924.3-cü maddəsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”nın 1.21.1-ci yarımbəndinin 6-cı abzasına əsasən yuxarıda qeyd olunan əkin sahələrinə dair aşağıdakı məlumatları əks etdirən və faktı təsdiq edən sənədi təqdim etməyiniz Sizdən xahiş edilir: - sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın baş verməsi faktinı və (və ya) səbəbini; - araşdırma aparıldığı halda onun nəticələrini; - hadisənin baş vermə vaxtını; - hadisənin baş vermə yerini və/ya koordinatları; - bitkinin növünü; - əkin sahəsinin ölçüsünü; - sığortalının adı, soyadı (hüquqi şəxs olduqda hüquqi adı)
25. “xxxx”xxxx“xxxx” ASC-yə ünvanlanmış (## ##### 2024-cü il tarixli, 12-9-1/2- ***/**** nömrəli, ## ##### 2024-cü il tarixli **-*-*/*-***/**** nömrəli məktublara) ##.##.2024cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, Salyan rayonu, Həsənli kənd sakini iddiaçı1 məxsus əkin sahəsinə dəymiş zərərlə bağlı xxxx Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən daxil olmuş müraciət mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 mütəxəssisləri tərəfindən araşdırılmışdır. Məlum olmuşdur ki, iddiaçı1 istifadəsində olan 47 hektar torpaq sahəsi dövlət ehtiyat fond torpağında yerləşir. Sözügedən sahə dövlət ehtiyat fond torpaqlarına aid olduğuna görə “xxxx” ASC-nin xidməti ərazisinə daxil deyildir. Vətəndaşın əkin apardığı ərazidə qrunt sularının səviyyəsi yerin səthinə yaxın olduğundan həmin ərazidə yerləşən torpaq sahəsi məhsuldar hesab edilmir. Lakin vətəndaşlar tərəfindən həmin ərazidə qeyri-qanuni drenlər çəkilərək taxıl əkini aparılmış və həmin ərazidə yerləşən əkin sahələri onlar tərəfindən kollektor suyu ilə suvarılmışdır. iddiaçı1 əkin apardığı sahənin kənd təsərrüfatı təyinatlı əkin sahələrinə aid olmaması və sözügedən sahənin vətəndaş tərəfindən kollektor suyundan istifadə edərək suvarılması nəzərə alınaraq, xxxx tərəfindən onun əkin sahəsinə kollektor drenin tutulması nəticəsində kollektorda olan suların daşaraq zərərin dəyməsi barədə müraciət əsassız hesab edilmişdir.
26. cavabdeh2 tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna “Sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilməsi haqqında” ünvanlanmış ## ### 2024-cü il tarixli, **-*/*-C-**- ***/**** nömrəli məktubda qeyd edilmişdir ki, cavabdeh2 (bundan sonra - Fond) tərəfindən X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə BS-2022091557-AS, BS-2022091560-AS, BS- 2022091613-AS, BS-2023007356-AS, BS-**********-AS saylı sığorta müqaviləsi əsasında sizin ünvan 1ndə yerləşən əkin sahənizə dəymiş zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı ##.##.2023-cü il tarixli sığorta müraciətinizə baxılmışdır. Müraciətinizdə ünvan 1ndə yerləşən sığortalı əkin sahəsinə 01.02-##.##.2023-cü il tarixində üçüncü şəxslərin hərəkəti nəticəsində zərər dəyməsi qeyd olunmuşdur. Hadisə barədə məlumat verildikdən sonra Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydalarının (bundan sonra - Qaydalar) 1.19.3-cü yarımbəndinə əsasən zərərin qiymətləndirilməsi üçün müstəqil ekspert təyin edilmişdir. Müstəqil ekspert tərəfindən təqdim edilmiş rəylərə əsasən Sahənin şərq və şimal kənarında drenaj kanalları keçir. Sahədə drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının toplanması nəticəsində bitki itkiləri meydana gəlmişdir. Sahədə saymalar aparılaraq zərər aşkar edilmişdir. Qaydaların 1.5.1-ci yarımbəndinə əsasən Sığorta müqaviləsinə görə Fond tərəfindən sığorta ödənişinin birbaşa sığortalıya və ya digər faydalanan şəxslərə ödənilməsi üçün əsas olan, sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddətdə sığorta müqaviləsi üzrə təminat verilən risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış predmetə zərər dəyməsi fakt sığorta hadisəsi sayılır. Bu məqsədlə hadisənin təfərrüatlarının araşdırlması üçün tərəfimizdən Azərbaycan Respublikası Melorasiya və X3 Səhmdar Cəmiyyətinə ## ##### 2024-cü il tarixli **-*-*/*-***/**** saylı sorğu göndərilmişdir. Sorğuya cavab olaraq daxil olan ## ### 2024-cü il tarixli, **-*/*-***/**** saylı məktuba əsasən iddiaçı1 əkin apardığı sahənin kənd ləsəsrrüfatı təyinatlı əkin sahələrinə aid olmaması və sözügedən sahənin vətəndaş tərəfindən kollektor suyundan istifadə edərək suvarılması nəzərə alınaraq, onun əkin sahəsinə kollektor drenin tutulması nəticəsində kollektorda olan suların daşaraq zərərin dəyməsi barədə müraciət əsassız hesab edilmişdir. Qaydaların 1.22.1 bəndinin 1-ci abzasına əsasən baş vermiş hadisə sığorta müqaviləsinə və bu Qaydalara əsasən sığorta hadisəsi hesab edilmədikdə Fond sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edə bilər. Həmin Məcəllənin 935.1.8-ci maddəsinə əsasən baş vermiş hadisənin icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta şəhadətnaməsinin sığorta riskləri bölməsinə əsasən sığorta hadisəsi hesab edilməməsi hallarında sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilir. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə BS-2022091557-AS, BS- 2022091560-AS, BS-2022091613-AS, BS-2023007356-AS, BS-**********-AS saylı sığorta müqaviləsi əsasında sığortalanan əkin sahələrinə dəymiş zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı Fond tərəfindən sizə sığorta ödənişlərinin verilməsindən imtina edilir. Sığorta ödənişlərinin verilməsindən imtina barədə qərardan “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 17.4-cü və “Inzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 73.1-ci maddələrinə əsasən qərar qüvvəyə mindiyi gündən 30 gün müddətində inzibati qaydada X7 və ya məhkəməyə şikayət verilə bilər.
27. cavabdeh2 tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna “Sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilməsi haqqında” ünvanlanmış ## ###### 2024-cü il tarixli, **-*/*-C- **-****/**** nömrəli məktubda qeyd edilmişdir ki, məlum olduğu üzrə cavabdeh2 (bundan sonra – Fond) 2024-cü il ## ### tarixli, **-*/*-C-**-***/**** nömrəli qərarı Fondun Apellyasiya Şurasının 2024-cü il ## ######## tarixli, ** nömrəli Qərarı ilə ləğv edilmiş və iş yenidən baxılması üçün Fonda göndərilmişdir. Qeyd olunmuş qərarın icrası məqsədilə Fond tərəfindən 2024-cü il ## ######## tarixli “xxxx” ASC-yə müraciətin yenidən araşdırılması haqqında məktub ünvanlanmışdır. Qeyd edilən qurum tərəfindən daxil olmuş cavab məktubuna əsasən sizin əkin sahənizə dəymiş zərərlə bağlı təkrar müraciət araşdırılmış və əsassız hesab edilmişdir (məktubun surəti əlavə olunur). Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”nın 1.22.1 bəndinin 1-ci abzasına əsasən baş vermiş hadisə sığorta müqaviləsinə və bu Qaydalara əsasən sığorta hadisəsi hesab edilmədikdə Fond sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 935.1.8-ci maddəsinə əsasən baş vermiş hadisənin icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta şəhadətnaməsinin sığorta riskləri bölməsinə əsasən sığorta hadisəsi hesab edilməməsi hallarında sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilir. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə BS-2022091557-AS, BS-2022091560-AS, BS- 2022091613-AS, BS-2023007356-AS, BS-**********-AS saylı sığorta şəhadətnamələri əsasında sığortalanan əkin sahələrinə dəymiş zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı Fond tərəfindən sizə sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilir. Sığorta ödənişlərinin verilməsindən imtina barədə qərardan “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 17.4-cü və “Inzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 73.1ci maddələrinə əsasən qərar qüvvəyə mindiyi gündən 30 gün müddətində inzibati qaydada X7 (eyni əsaslar üzrə istisna olmaqla) və ya məhkəməyə şikayət verilə bilər.
28. cavabdeh2 tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna ## ###### 2024-cü il tarixli müraciətə cavab olaraq ünvanlanmış ## ###### 2024-cü il tarixli, **-*/*-C***/*-**- ****/**** nömrəli məktubda qeyd edilmişdir ki, sizinlə cavabdeh2 (bundan sonra – Fond) adından “xxxx” ASC (bundan sonra – Cəmiyyət) arasında bağlanmış X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortasına dair BS-2022091560-AS, BS-2023007356-AS, BS-2022091613- AS, BS-**********-AS nömrəli sığorta şəhadətnamələri üzrə sığortalanmış buğda sahənizə üçüncü şəxslərin hərəkəti nəticəsində dəymiş zərərlə bağlı müraciətinizə aidiyyəti üzrə baxılmışdır. Sizinlə bağlanmış BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə sığorta məbləği 22488,6 manat, şərtsiz azadolma məbləği 2248,86 manat, BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə sığorta məbləği 14041,5 manat, şərtsiz azadolma məbləği 1404,15 manat, BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə sığorta məbləği 21201 manat, şərtsiz azadolma məbləği 2120,1 manat, BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə sığorta məbləği 22599,6 manat, şərtsiz azadolma məbləği 2259,96 manat razılaşdırılmışdır. Məlumat üçün bildirilir ki, müraciətinizlə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ####### 2020-ci il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”nın (bundan sonra – Qaydalar) 1.19.3-cü yarımbəndinə əsasən zərərin qiymətləndirilməsi üçün müstəqil ekspert təyin edilmiş, eyni zamanda hadisənin araşdırılması və tənzimlənməsi üzrə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş müvafiq tədbirlər həyata keçirilmişdir. Ekspert rəyinə əsasən BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 13760,77 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 2248,86 manat çıxıldıqdan sonra 11511,91 manat, BS- **********-AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 9859,94 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 1404,15 manat çıxıldıqdan sonra 8455,79 manat, BS-**********- AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 13971,46 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 2120,1 manat çıxıldıqdan sonra 11851,36 manat, BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 14560,92 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 2259,96 manat çıxıldıqdan sonra 12300,96 manat olmaqla, ümumilikdə 44120,02 manat məbləğində ödəniş hesablanmışdır. Əlavə olaraq bildirilir ki, “xxxx”xxxxəkin sahənizə dəymiş zərərlə bağlı müraciətiniz əsassız hesab olunduğundan sizə ünvanlanmış ## ###### 2024-cü il tarixli, **-*/*-C-**-****/**** saylı məktuba əsasən sığorta ödənişinin verilməsindən imtina olunmuşdur.
29. cavabdeh2 tərəfindən verilmiş ## ##### 2026-cı il tarixli, **-*/*-**/**** nömrəli arayışda qeyd edilmişdir ki, məlumat üçün bildirilir ki, iddiaçı1 ilə “xxxx” ASC (bundan sonra – Cəmiyyət) arasında X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortasına dair ##.##.2022-ci il və ##.##.2023 tarixli BS-2022091557-AS, BS-2022091560-AS, BS-2023007356-AS və BS- **********-AS saylı sığorta müqavilələri bağlanmışdır. Müqavilə qüvvədə olduğu müddət ərzində quraqlıq, üçüncü şəxslərin hərəkəti hadisəsinin baş verməsi ilə bağlı müraciət daxil olmuş və müstəqil ekspert tərəfindən sığortalı əraziyə baxış keçirilərək müvafiq rəylər tərtib olunmuşdur. iddiaçı1 ##.##.2023-cü il müraciəti əsasında aparılan ekspertiza zamanı BS- **********-AS saylı müqavilə üzrə yekun zərər 39.19 %, BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə yekun zərər 56.27%, BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə yekun zərər 32.51 %, BS- **********-AS saylı müqavilə üzrə yekun zərər olması 44.20 % müəyyən edilmişdir. Qeyd edilən yekun zərər qiymətləndirilməsinə uyğun olaraq sığorta ödənişinin hesablanması aşağıdakı kimi həyata keçirilmişdir: BS**********-AS saylı müqavilə üzrə məlumatlar: • Sığortalı sahə: 10.18 ha • Müqavilə üzrə bəyan edilmiş məhsuldarlıq: 37 s/ha • 1 sentner məhsulun bazar qiyməti: 60 manat • Sığorta məbləği: 22599.6 manat • Azadolma məbləği: 2259.96 manat Zərər məlumatları : • Zərər dəymiş sahə: 10.18 ha • Zərərdən sonra sahədə qalan məhsuldarlıq: 22.5 s/ha. Yekun zərər faizinin hesablanılması: Müqavilə üzrə sığortalanmış məhsuldarlıq və zərərdən sonra qalan məhsuldarlıq fərqinin faiz nisbəti əsasında müəyyyən edilmişdir: (( 37 s/ha – 22.5 s/ha ) / 37 s/ha )) *100 = 39.19 % Sığorta ödənişin hesablanılması: · Maddi ziyanın məbləği - sığorta məbləği və yekun zərər faizinin hasili əsasında müəyyən edilir: 22599.6 manat * 39.19 % = 8856.78 manat · Sığorta ödənişinin məbləği - maddi ziyan məbləği ilə azadolma məbləği arasındakı fərq əsasında hesablanır: 8856.78 manat – 2259.96 manat = 6596.82 manat. BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə məlumatlar: • Sığortalı sahə: 9.55 ha • Müqavilə üzrə bəyan edilmiş məhsuldarlıq: 37 s/ha • 1 sentner məhsulun bazar qiyməti: 60 manat • Sığorta məbləği: 21201 manat • Azadolma məbləği: 2120.1 manat Zərər məlumatları : • Zərər dəymiş sahə: 9.55 ha • Zərərdən sonra sahədə qalan məhsuldarlıq: 16.18 s/ha Yekun zərər faizinin hesablanılması: Müqavilə üzrə sığortalanmış məhsuldarlıq və zərərdən sonra qalan məhsuldarlıq fərqinin faiz nisbəti əsasında müəyyyən edilmişdir: (( 37s/ha – 16.18 s/ha ) / 37 s/ha )) *100 = 56.27 % Sığorta ödənişin hesablanılması: · Maddi ziyanın məbləği - sığorta məbləği və yekun zərər faizinin hasili əsasında müəyyən edilir: 21201 AZN * 56.27% = 11929.80 manat · Sığorta ödənişinin məbləği - maddi ziyan məbləği ilə azadolma məbləği arasındakı fərq əsasında hesablanır: 11929.80 manat – 2120.1 manat = 9809.7 manat. BS- **********-AS saylı müqavilə üzrə məlumatlar: • Sığortalı sahə: 10.13 ha • Müqavilə üzrə bəyan edilmiş məhsuldarlıq: 37 s/ha • 1 sentner məhsulun bazar qiyməti: 60 manat • Sığorta məbləği: 22488.6 manat • Azadolma məbləği: 2248.86 manat Zərər məlumatları : • Zərər dəymiş sahə: 10.13 ha • Zərərdən sonra sahədə qalan məhsuldarlıq: 24.97 s/ha Yekun zərər faizinin hesablanılması: Müqavilə üzrə sığortalanmış məhsuldarlıq və zərərdən sonra qalan məhsuldarlıq fərqinin faiz nisbəti əsasında müəyyyən edilmişdir: (( 37 s/ha – 24.97 s/ha ) / 37 s/ha )) *100 = 32.51 % Sığorta ödənişin hesablanılması: · Maddi ziyanın məbləği - sığorta məbləği və yekun zərər faizinin hasili əsasında müəyyən edilir: 22488.6 manat * 32.51 % = 7311.04 manat · Sığorta ödənişinin məbləği - maddi ziyan məbləği ilə azadolma məbləği arasındakı fərq əsasında hesablanır: 7311.04 manat – 2248.86 manat = 5062.18 manat. BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə məlumatlar: • Sığortalı sahə: 6.9 ha • Müqavilə üzrə bəyan edilmiş məhsuldarlıq: 37 s/ha • 1 sentner məhsulun bazar qiyməti: 55 manat • Sığorta məbləği: 14041.5 manat • Azadolma məbləği: 1404.15 manat Zərər məlumatları : • Zərər dəymiş sahə: 4 ha • Real məhsuldarlıq: 35.68 s/ha (müstəqil ekspert tərəfindən hesablama aparılmış və ekspertiza zamanı zərər hadisəsi baş verməsəydi, 1 ha sahədən toplana biləcək məhsuldarlıq miqdarının müqavilə üzrə bəyan edilmiş məhsuldarlıqdan aşağı olması müəyyən edilmişdir) • Zərərdən sonra sahədə qalan məhsuldarlıq: 11.02 s/ha Yekun zərər faizinin hesablanılması: 3 ha sahədə qismən zərər dəyməsi müəyyən edilmiş və tərtib edilmiş rəyə əsasən məhsuldarlıq 35.68 s/ha-dan 11.02 s/ha-a enmişdir. Buna uyğun olaraq 3 ha sahə üçün real məhsuldarlıq və zərərdən sonra qalan məhsuldarlıq fərqinin faiz nisbəti əsasında müəyyyən edilmişdir: (( 35.68 s/ha – 11.02 s/ha ) / 35.68 s/ha )) *100 = 69.11 % Zərərin cəmi sahəyə yayılması - (3 ha * 69.11%) / 6.9 ha = 30.01% 1 ha sahədə isə zərər hadisəsi nəticəsində tam zərər dəyməsi halı müəyyən edilmişdir (100%) Zərərin cəmi sahəyə yayılması - (1 ha * 100%) / 6.9 ha = 14.49% Sığortalı cəmi sahə üzrə yekun zərər faizinin hesablanması üçün müəyyən edilmiş lokal zərər faizləri cəmlənmişdir: 30.01% + 14.49% = 44.20% Sığorta ödənişin hesablanılması: · Real məhsuldarlığa əsasən hesablanan yeni sığorta məbləği - sığortalı əkin sahəsi, real məhsuldarlıq və məhsulun bazar qiymətinin hasili əsasında hesablanır: 6.9 ha * 35.68 s/ha * 55 manat = 13540.56 manat · Maddi ziyanın məbləği -sığorta məbləği və yekun zərər faizinin hasili əsasında müəyyən edilir: 13540.56 manat * 44.20% = 5984.93 manat · Sığorta ödənişinin məbləği maddi ziyan məbləği ilə azadolma məbləği arasındakı fərq əsasında hesablanır: 5984.93 manat – 1404.15 manat = 4580.78 manat.
30. Azərbaycan Respublikası Salyan Rayonu “Aran” X12 tərəfindən verilmiş ##.##.2024-cü il tarixli, ** nömrəli arayışda qeyd edilmişdir ki, verilir, iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna ondan ötəri ki, həqiqətən o, X8 Birliyi ilə 2022-ci ildə ** nömrəli, 2023-cü ildə ** nömrəli, 2024-cü ildə ** nömrəli müqavilələr bağlamış və suvarma suyu ilə təmin olunmuşdur.
31. xxxx ASC Baş X11 Idarəsi tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna ünvanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, bildirilir ki, Salyan rayonu, Həsənli kənd sakini iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlunun ## ### 2023-cü cü il tarixində Cəmiyyətə ünvanlandığı şikayət ərizəsi tərəflərindən araşdırılmışdır. Sahibkarın torpaq ərazisi dövlət fondu torpaqları olmaqla, ərazidən çıxan sular idarənin balansında olan Cənub kollektoruna axıdılır. May ayında Cənub kollektorunda su bitkilərinə qarşı tədbir görülərkən həmin drenin sukeçirən borusu müvəqqəti bağlandığından çıxar suları Cənub kollektoruna axıdılmır. Təcili tədbirlər görmək üçün məsələ nəzarətə götürülmüş, bir gün ərzində məsələ öz həllini tapacaqdır.
32. Icraçı qismində “Aran” SIB ilə sifarişçi qismində iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlu arasında ##.##.2022-ci il tarixli, ** nömrəli Salyan rayonu “Aran” SIB ilə su Istifadəçiləri arasında əkin sahələrinin suvarılması üzrə illik müqavilə bağlanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci bədnində suvarılan sahənin 46.9 ha, tələb olunan suyun həcmi 126,63 m3 qeyd edilmişdir.
33. Icraçı qismində “Aran” SIB ilə sifarişçi qismində iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlu arasında ##.##.2023-cü il tarixli, ** nömrəli Salyan rayonu “Aran” SIB ilə su Istifadəçiləri arasında əkin sahələrinin suvarılması üzrə illik müqavilə bağlanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci bəndində suvarılan sahənin 46.9 ha, tələb olunan suyun həcmi 126,63 m3 qeyd edilmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat və qəbul olunmuş məhkəmə aktı
34. Iddiaçı iddiaçı1 cavabdehlər cavabdeh2 və “cavabdeh1 (müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 X2 cəlb edilməklə) qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehlərdən iddiaçının xeyrinə 81907 manat sığorta məbləği və məhkəməyə iddia ərizəsi vermək üçün ödənilmiş 336 manat dövlət rüsumu olmaqla, ümumilikdə 82243 manat pulun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
35. Iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Salyan rayon Icra Hakimiyyəti başçısının ***-s nömrəli, ##.##.2019-cu il tarixli sərəncamından çıxarış və ##.##.2019-cu il tarixli torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında müqavilə ilə AR ƏMDK yanında DƏDRXnin ##.##.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən, sahəsi 9.55 ha olan torpaq sahəsi, ##.##.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 10.26 ha torpaq sahəsi, ##.##.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 10.13 ha torpaq sahəsi, ##.##.2019- cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən 10.18 ha torpaq sahəsi və Salyan rayon Icra Hakimiyyəti başçısının **-s nömrəli, ##.##.2020-ci il tarixli sərəncamından çıxarış və ##.##.2020-ci il tarixli torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında müqavilə ilə AR ƏMDK yanında DƏDRX-nin ##.##.2023-cü il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 1 ünvanında yerləşən 6.90 ha torpaq sahəsi iddiaçı tərəfindən icarəyə götürülüb və ümumilikdə 57 ha yaxın torpaq sahəsində 2019-cu ildən əkinçiliklə məşğuldur, taxıl əkir. Iddiaçı “Aqrar Sığorta”xxxx“xxxx” ASC arasında mülkiyyətçi olduğu torpaq sahələrinə dair BS-2022091557-AS, BS-2022091560-AS, BS-2022091613-AS, BS-2023007356-AS və BS- **********-AS nömrəli sığorta şəhadətnamələri bağlanmışdır. 1. BS-2022091613-AS sığorta şəhadətnaməsi üzrə 313,78 manat sığorta haqqı, * saylı əlavəyə əsasən 21201 manat sığorta məbləği; 2. BS-2022091560-AS sığorta şəhadətnaməsi üzrə 332,84 manat sığorta haqqı,* saylı əlavəyə əsasən 22488,60 manat sığorta məbləği; 3. BS-2022091557-AS sığorta şəhadətnaməsi üzrə 334,48 manat sığorta haqqı, * saylı əlavəyə əsasən 22599,60 manat sığorta məbləği; 4. BS-2023007356-AS sığorta şəhadətnaməsi üzrə 196,58 manat sığorta haqqı,* saylı əlavəyə əsasən 14041,50 manat sığorta məbləği; 5. BS-2022091553- AS sığorta şəhadətnaməsi üzrə 337,10 manat sığorta haqqı, * saylı əlavəyə əsasən 22777,2 manat sığorta məbləğləri müəyyən edilmişdir. Əkin sahələri suvarıldıqdan sonra torpaqdan süzülən qrunt suları ərazilərin kənarlarında yerləşən, xxxx ASC-nin Baş X11 Idarəsinin balansında olan əsas və sahələrarası kollektorlara tökülür. Həmin süzülən sular şor su olduğu üçün subasma olduqda taxılı məhv edir. 2023-cü ilin may ayında əkin sahələrinin su basması nəticəsində sığorta hadisəsi baş vermişdir. Belə ki, sahələrin kənarında yerləşən əsas kollektor olan Cənub Kollektorunda su bitkilərinin (yosun) artıb çoxalması nəticəsində axın xeyli zəifləmiş və sukeçirən borular tutulmuşdur ki, iddiaçıdan asılı olmayan səbəblərdən borulardan qrunt suları axmadığı üçün geriyə sahələrə qayıtmış və subasma nəticəsində məhsulu biçilməmişdən əvvəl qrunt sularının içində qalaraq məhv olmuşdur. Dərhal “xxxx” ASC-yə, həm də cavabdehlərə şifahi və yazılı müraciətlər edərək tədbirlər görülməsini bildirdi. ##.##.2023-cü il tarixdə “xxxx” ASC Baş X11 Idarəsinə müraciət etdi. ##.##.2023-cü il tarixli, ** nömrəli cavab məktubunda sahibkarın torpaq ərazisi dövlət fondu torpaqları olmaqla ərazidən çıxan suların idarənin balansında olan Cənub kollektoruna axıdılması, may ayında Cənub kollektorunda su bitkilərinə qarşı tədbir görülərkən həmin drenin sukeçirən borusu müvəqqəti bağlandığından çıxar suların Cənub kollektoruna axılmaması, təcili tədbirlər görmək üçün məsələnin nəzarətə götürülməsi və bir gün ərzində məsələnin öz həllini tapacağını bildirmişdilər. Lakin sonradan “xxxx”xxxxcavabdehlərə əsassız və həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar verilmiş, cavabdeh tərəfindən zərərin qiymətləndirilməsi aparılıb hesablansa da, iddiaçıya “xxxx” ASC-nin cavab məktubları bəhanə edilərək, sığorta ödənişinin edilməsindən imtina olunmuşdur. Imtinanın əsası kimi “xxxx” ASC-nin ## ### 2024-cü il tarixli məktubunda iddiaçının əkin apardığı sahənin guya kənd təsərrüfatı təyinatlı əkin sahələrinə aid olmaması və iddiaçının guya kollektorun şor suyu ilə sahəni suvardığı və bunun nəticəsində kollektor dreninin tutulması qeyd edilmişdir. “xxxx” ASC-nin ## ### 2024-cü il tarixli məktubunda bildirdiyi bu məsələlər ilə bağlı qeyd edilir ki, torpaq sahələrinin çıxarışları iddia ərizəsinə əlavə edilir. Orada torpağın təyinatının əkin olduğu görünür. Daha sonra bildirilir ki, əkin sahəsi kollektorun şor suyu ilə suvarılmır. Kollektor sahədən süzülüb gələn suların daşınıb Xəzər dənizinə tökülməsi üçündür. Əlavə olaraq iddia ərizəsinə əlavə etdiyi arayış və müqavilələrdən də göründüyü kimi, iddiaçı sahələrini suvarma suyu ilə suvarmışdır. Həmçinin xxxx ASC-nin Baş X11 Idarəsinin ##.##.2023-cü il tarixli, ** nömrəli cavab məktubunda da subasmanın onların səhvi ucbatından olması etiraf edilir, hətta 1 günə aradan qaldırılacağına da söz verilir. Yəni cavabdeh təşkilatların belə bir uydurmaya istinad etməsi qəbul etdikləri imtina qərarının tam qanunsuz olduğunu göstərir. Hətta cavabdeh tərəfindən təyin edilmiş ekspert rəyinə əsasən ümumi ziyan 44120 manat dəyərində qiymətləndirmişdir. Məhkəmənin nəzərinə çatdırır ki, AR ƏMDK yanında DƏDRX-nin ##.##.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışa əsasən Salyan rayonu, Qardili kəndində yerləşən sahəsi 9.55 ha (sığorta məbləği şəhadətnaməyə əsasən 21201 manat) olan torpaq sahəsində əkdiyi məhsulu son anda biçə bildi və həmin yerdə iddiaçıya zərər dəyməsə də, digər 4 sahə üzrə bütün məhsul məhv oldu. Həmçinin cavabdeh təşkilat imtina qərarında sığorta şəhadətnaməsinə ümumiyyətlə istinad etməmiş və hadisəni sığorta hadisəsi hesab etməmişdir. Lakin sözügedən Qaydalara əsasən sığortalanmış bitkiçilik məhsulları sel və subasma da daxil olmaqla, siğorta risklərinə qarşı təminat altına alınır. Cavabdeh təşkilatın imtina qərarından verdiyi şikayəti təmin olunaraq cavabdeh2 Apellyasiya şurasının ##.##.2024-cü il tarixli, ** nömrəli qərarı ilə cavabdehin 31 may tarixli qərarı ləğv edilərək, yenidən baxılmasına qərar verilsə də, cavabdehin ##.##.2024-cü il tarixli qərarı ilə yenidən müraciətindən imtina olunmuşdur. Bakı Inzibati Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** saylı, ##.##.2025-ci il tarixli qərardadına əsasən iddiaçının cavabdehlər “Aqrar Sığorta”xxxx“cavabdeh1 qarşı “qərarın ləğv edilməsi və sığorta ödənişinin verilməsi” tələbi barədə iddiası mümkün sayılmamışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin IК-nın *-*(***)-****/**** saylı ##.##.2025-ci il tarixli qərardadına əsasən apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Bakı Inzibati Məhkəməsinin e-*-*(***)-****/**** saylı, ##.##.2025-ci il qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Həmçinin AR Ali Məhkəməsinin *(***)-****/**** saylı, ##.##.2025-ci il tarixli qərarına əsasən bu tipli işlər üzrə məhkəmə aidiyyatı mülki və kommersiya məhkəmələrinə aid edilmişdir. Ona görə də mülki qaydada Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmək qərarına gəlmişdir.
36. Iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Elektron məhkəmə informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, “xxxx” ASC-nin iş üzrə cavabdeh kimi iştirakına xitam verilməsini xahiş etmiş və “xxxx” ASC-nin iş üzrə cavabdeh kimi iştirakına xitam verilmişdir.
37. Cavabdeh tərəfindən iddiaya yazılı etiraz daxil olmuşdur. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlunun vəkili qismində nümayəndə3 cavabdeh cavabdeh2 qarşı “sığorta ödənişinin ödənilməsi tələbinə” dair iddia ərizəsi ilə Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Belə ki, iddiaçı1 ilə Fondun adından onun idarəedici qurumu olan “xxxx” ASC (bundan sonra – Cəmiyyət) arasında “X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortası” ilə bağlı buğda bitkisi üzrə BS-2022091557-AS, BS- 2022091613-AS, BS-2022091553-AS, BS-2022091560-AS və BS-**********-AS nömrəli sığorta müqavilələri bağlanmış, sığortalanmış əkin sahələrinə BS-2022091557-AS, BS- 2022091613-AS, BS-2022091553- AS və BS-**********-AS nömrəli müqavilələr üzrə müvafiq olaraq ##.##.2022-ci il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək, BS-**********-AS nömrəli müqavilə üzrə isə ##.##.2023-cü il tarixdən ##.##.2023-cü il tarixədək müqavilələrin “sığorta riskləri” bölməsində qeyd olunmuş (yanğın, üçüncü şəxslərin hərəkətləri, sel və ya subasma, vəhşi heyvanların hücumu, normadan artıq yağan qar yağıntıları, dolu, zəlzələ, torpaq sürüşməsi, qasırğa, fırtına) risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış məhsula dəymiş zərərlərə təminat verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Sığortalı tərəfindən ##.##.2023-cü il tarixdə Fondun “1651” Çağrı Mərkəzinə müraciət edilərək, sığortalıya məxsus buğda sahələrinin ##.##.2023-##.##.2023-cü il tarixlərində quraqlıq, üçüncü şəxslərin hərəkətləri nəticəsində zərərə məruz qaldığı bildirilmiş və hadisənin araşdırılması üçün ##.##.2023-cü il tarixdə ilkin, ##.##.2023-cü il tarixdə isə yekun ekspertiza üçün Cəmiyyət tərəfindən müstəqil ekspertlər təhkim edilmişdir. BS-2022091557-AS, BS-2022091560-AS, BS-2022091613-AS və BS- **********-AS nömrəli müqavilələr üzrə ##.##.2023-cü il tarixdə aparılan ilkin ekspertiza zamanı ərazilərin Kür çayından gələn kanallarla suvarıldığı məlum olmuşdur. Sığortalının verdiyi məlumata görə 2023-cü ilin fevral ayından etibarən Kür çayında suyun səviyyəsinin kəskin azalması və yağıntıların az miqdarda düşməsi buğda sahələrinin ziyana məruz qalmasına səbəb olmuşdur. Həmçinin sonuncu dəfə yağıntının 2023-cü ilin 7-9 mart tarixlərində az miqdarda olduğu müəyyən edilmişdir. Əlavə olaraq torpağın alt qatlarında nəmlik olduğu və torpağın üst qatının isə qaysaq bağladığı aşkar edilmişdir. Yekun olaraq bitkinin kollanma fazasında olması səbəbindən məhsuldarlığı hesablamaq mümkün olmamışdır. Bu səbəbdən sahələrdə yalnız ilkin ekspertiza həyata keçirilmiş və sığortalı tərəfindən müqavilələrdə qəbul edilən məhsuldarlıq müstəqil ekspert tərəfindən əsas götürülmüşdür. Üçünücü şəxslərin hərəkəti və ziyanverici gəmiricilərin təsiri ilə dəymiş ziyan miqdarının daha dəqiq müəyyən edilməsi və məhsuldarlığın hesablanması üçün sahələrə təkrar getmək məqsədəuyğun hesab edilmişdir. Qeyd edilən müqavilələr üzrə ##.##.2023cü il tarixdə aparılan yekun ekspertiza zamanı buğda məhsulunun mum yetişmə fazasında olduğu aşkar edilmişdir. Həmçinin fermer su idarəsinin drenaj kanallarını təmizləmədiyini, bu səbəbdən kanalların yüksələrək sahələrə sızdığını bəyan etmişdir. Sahələrin şərq və şimal kənarında drenaj kanalları keçmiş, drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının sahədə toplanması nəticəsində bitki ölümləri meydana gəlmişdir. Sahələrdə üçüncü şəxslərin hərəkətləri nəticəsində zərər olduğu müəyyən edilmişdir. Sığortalı tərəfindən təqdim edilən ##.##.2023-cü il tarixli izahatnamədə BS-**********-AS nömrəli müqavilə üzrə hər hansı bir ziyan olmadığı bildirilmişdir. Hadisənin araşdırılması üçün 2024-cü il ## ##### tarixli, **-*-*/*-***/**** nömrəli məktubla Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və X3 Səhmdar Cəmiyyətinə sorğu ünvanlanmışdır. Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və X3 Səhmdar Cəmiyyətindən sözügedən sorğuya cavab olaraq daxil olmuş 2024-cü il ## ### tarixli, **-*/*-***/**** nömrəli məktubda iddiaçı1 məxsus torpaq sahələrinin dövlət ehtiyat fond torpaqlarına aid olduğu və buna görə də “xxxx” ASC-nin xidməti ərazisinə daxil olmadığı müəyyən edilmişdir. Həmçinin vətəndaşın əkin apardığı ərazidə qrunt sularının səviyyəsinin yerin səthinə yaxın olduğu və bu səbəbdən ərazidə yerləşən torpaq sahələrinin məhsuldar olmadığı aşkar edilmişdir. Vətəndaşlar tərəfindən həmin ərazidə qeyri-qanuni drenlər çəkilərək, taxıl əkini aparıldığı və sözügedən sahələrin kollektor suyu ilə suvarıldığı müşahidə edilmişdir. Nəticədə əkin sahəsinə kollektor dreninin tutulması nəticəsində kollektorda olan suların daşaraq zərərin dəyməsi barədə müraciəti əsassız hesab edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”nın (bundan sonra – Qaydalar) 2.2.4-cü yarımbəndinin 10-cu abzasına əsasən üçüncü şəxslərin hərəkətləri dedikdə sığortalı və ya faydalanan şəxsin ailə üzvləri istisna olmaqla, digər şəxslərin hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində dəyən zərərlər başa düşülür. Qaydaların 1.21.1-ci yarımbəndinin 6-cı abzasında isə qeyd edilmişdir ki, üçüncü şəxslərin hərəkətlərinə münasibətdə müvafiq səlahiyyətli dövlət orqanının təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri, hadisənin baş verməsində təqsirli olan və (və ya) zərərçəkən şəxs (şəxslər), həmçinin zərər dəymiş əmlak, zərərin xüsusiyyətlərini) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd mövcud olduğu halda sığorta ödənişi həyata keçirilir. Qaydaların 1.5.1-ci yarımbəndinə əsasən sığorta müqaviləsinə görə Fond tərəfindən sığorta ödənişinin birbaşa sığortalıya və ya digər faydalanan şəxslərə ödənilməsi üçün əsas olan, sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddətdə sığorta müqaviləsi üzrə təminat verilən risklərin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış predmetə zərər dəyməsi faktı sığorta hadisəsi sayılır. Qaydaların 1.22.1-ci bəndinin 1-ci abzasına əsasən baş vermiş hadisə sığorta müqaviləsinə və bu Qaydalara əsasən sığorta hadisəsi hesab edilmədikdə Fond sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edir. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 935.1.8-ci maddəsinə əsasən baş vermiş hadisənin icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə görə sığorta hadisəsi hesab edilməməsi sığorta ödənişinin verilməsindən imtina üçün əsasdır. Qeyd edilən normaların məzmunundan da göründüyü kimi, iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlu ilə bağlanmış sığorta müqavilələri üzrə əkin sahələrinə kollektor dreninin tutulması nəticəsində kollektorda olan suların daşaraq zərərin dəyməsi faktı müvafiq səlahiyyətli dövlət orqanı olan mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2tərəfindən təsdiq edilmədiyindən nəticədə Fond tərəfindən sığorta hadisəsi mövcud olmadığı əsası ilə sığorta ödənişinin verilməsindən imtina barədə qərar (2024-cü il ## ### tarixli **-*/*-C-**-***/**** nömrəli məktubla) qəbul edilmişdir. Lakin sığortalı iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlu tərəfindən sözügedən qərardan Fondun Apellyasiya Şurasına şikayət edilmişdir. Fondun Apellyasiya Şurasının 2024-cü il ## ######## tarixli ** nömrəli Qərarı ilə işin hallarının yenidən araşdırılması və aidiyyəti qurumlara müvafiq sorğuların göndərilməsi məqsədilə sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilməsi haqqında 2024-cü il ## ### tarixli **-*/*-C-**-***/**** nömrəli qərar ləğv edilmişdir. Qeyd olunmuş qərarın icrası məqsədilə Fond tərəfindən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 müraciətin yenidən araşdırılması haqqında ## ######## 2024-cü il tarixli, **-*/*-***/**** nömrəli sorğu ünvanlanmışdır. Qeyd edilən qurum tərəfindən daxil olmuş # ###### 2024-cü il tarixli, *-**-*/*-****/**** nömrəli cavab məktubuna əsasən müraciət yenidən araşdırılmış və yenidən əsassız hesab edilmişdir. Qeyd edilənlərə əsasən kollektorda olan suların daşaraq zərərin dəyməsi faktı müvafiq səlahiyyətli dövlət orqanı tərəfindən təsdiq edilmədiyindən Fondun ## ###### 2024-cü il tarixli, **-*/*-C-**-****/**** nömrəli qərarı ilə sığorta ödənişinin verilməsindən təkrar imtina edilmişdir.
38. Iş üzrə cavabdeh və müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, nümayəndələri məhkəməyə gəlməmişlər. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən cavabdeh və müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxsin nümayəndələrinin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
39. Birinci instansiya məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli qətnaməsi ilə iddia tələbi qismən təmin edilmiş, cavabdeh cavabdeh2 44120,02 manat (qırx dörd min yüz iyirmi manat iki qəpik) sığorta ödənişi, ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 180,83 manat (yüz səksən manat səksən üç qəpik) olmaqla, ümumilikdə 44300,85 manat (qırx dörd min üç yüz manat səksən beş qəpik) məbləğində pul vəsaitinin iddiaçı iddiaçı1 xeyrinə tutulması, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi, ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan hissəsinin iddiaçıya aid edilməsi qət edilmişdir.
40. Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıdakı kimi əsaslandırmışdır:
Sahələrin kənarında yerləşən əsas kollektor olan Cənub Kollektorunda su bitkilərinin (yosun) artıb çoxalması nəticəsində axının xeyli zəifləməsi və sukeçirən boruların tutulması ilə əlaqədar iddiaçı tərəfindən müvafiq müraciət edilmiş və xxxx ASC Baş X11 Idarəsi tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna ünvanlanmış ##.##.2023cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, bildirilir ki, Salyan rayonu, Həsənli kənd sakini iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlunun ## ### 2023-cü cü il tarixində Cəmiyyətə ünvanlandığı şikayət ərizəsi tərəflərindən araşdırılmışdır, sahibkarın torpaq ərazisi dövlət fondu torpaqları olmaqla ərazidən çıxan sular idarənin balansında olan Cənub kollektoruna axıdılır, may ayında Cənub kollektorunda su bitkilərinə qarşı tədbir görülərkən həmin drenin sukeçirən borusu müvəqqəti bağlandığından çıxar suları Cənub kollektoruna axıdılmır, təcili tədbirlər görmək üçün məsələ nəzarətə götürülmüş, bir gün ərzində məsələ öz həllini tapacaqdır. Yəni göründüyü kimi, iddiaçının qeyd etdiyi hallar xxxx ASC Baş MilX5 Idarəsi tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna ünvanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli məktubla öz təqdiqini tapır. Daha sonra “xxxx” ASC-nin ## ### 2024-cü il tarixli məktubunda iddiaçının əkin apardığı sahənin kənd təsərrüfatı təyinatlı əkin sahələrinə aid olmaması və iddiaçının guya kollektorun şor suyu ilə sahəni suvardığı və bunun nəticəsində kollektor dreninin tutulması qeyd edilmişdir. Qeyd edilən hallar ilə əlaqədar təqdim olunmuş AR ƏMDK yanında DƏDRX-nin çıxarışlarından və plan və ölçü sənədlərdən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçının mülkiyyətinə verilmiş torpaq sahələri - kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələridir. Həmçinin iddiaçının torpaq sahələrini şor suyu ilə sahəni suvardığı qeyd edilsə də, bu halların təkzibi ilə əlaqədar iddiaçı tərəfindən məhkəməyə Azərbaycan Respublikası Salyan Rayonu “Aran” X12 tərəfindən verilmiş ##.##.2024-cü il tarixli, ** nömrəli arayış, icraçı qismində “Aran” SIB ilə sifarişçi qismində iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğlu arasında bağlanmış ##.##.2022-ci il tarixli, ** nömrəli və ##.##.2023-cü il tarixli, ** nömrəli Salyan rayonu “Aran” SIB-ilə su Istifadəçiləri arasında əkin sahələrinin suvarılması üzrə illik müqavilələr təqdim edilmişdir. Odur ki, məhkəmə yuxarıda qeyd edilənləri, qanunvericilik normalarını, işin faktiki hallarını nəzərə alaraq hesab edir ki, iddiaçıya sığorta ödənişinin verilməsindən imtina əsaslı olmamışdır. Belə ki, imtinanın yeganə əsası kimi “xxxx” ASC-nin məktublarına istinad olunmuşdur. Bununla bağlı isə iddiaçının yuxarıda göstərilən ərizəsindəki mövqeyi əsaslı hesab oluna bilər. Ona görə də belə nəticəyə gəlinir ki, iddia qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməli, cavabdeh cavabdeh2 44120,02 manat (qırx dörd min yüz iyirmi manat iki qəpik) sığorta ödənişi iddiaçının xeyrinə tutulmalı, qalan hissədə isə əsassız olduğundan təmin olunmamalıdır. Belə ki, iddiaçı ona 81907 manat məbləğində zərər dəydiyini iddia etsə də, bununla bağlı mötəbər sübutlarını məhkəməyə təqdim etməmişdir. Məhkəmə hazırkı qənaətə gələrkən həmçinin onu nəzərə almışdır ki, cavabdeh cavabdeh2 tərəfindən iddiaçı1 Məhəmmədhəsən oğluna ## ###### 2024-cü il tarixli müraciətə cavab olaraq ünvanlanmış ## ###### 2024-cü il tarixli, **-*/*-C-***/*-**- ****/**** nömrəli məktubda etiraf edilmişdir ki, ekspert rəyinə əsasən BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 13760,77 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 2248,86 manat çıxıldıqdan sonra 11511,91 manat, BS-**********- AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 9859,94 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 1404,15 manat çıxıldıqdan sonra 8455,79 manat, BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 13971,46 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 2120,1 manat çıxıldıqdan sonra 11851,36 manat, BS-**********-AS saylı şəhadətnamə üzrə zərər məbləği 14560,92 manat müəyyən edilmiş, şərtsiz azadolma məbləği 2259,96 manat çıxıldıqdan sonra 12300,96 manat olmaqla, ümumilikdə 44120,02 manat məbləğində ödəniş hesablanmışdır. 44120,02 manat sığorta məbləği ilkin olaraq cavabdehin özü tərəfindən hesablanmış məbləğdir. Hesab olunur ki, həmin məbləğdə sığorta ödənişi cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır (həmin hal nəzərə alınaraq sonradan məhkəmə icraatının gedişində cavabdeh tərəfindən təqdim edilən arayış (daha aşağı məbləğ hesablanmışdır) nəzərə alınmamışdır). Eləcə də, iddiaçı cavabdehdən ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 336 manat pulun onun xeyrinə tutulmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib cavabdehdən ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 180,83 manat (yüz səksən manat səksən üç qəpik) tutularaq iddiaçıya ödənilməli, ödənilmiş dövlət rüsumunun qalan hissəsi iddiaçıya aid edilməlidir.
41. Gəldiyi nəticənin hüquqi əsaslandırması zamanı məhkəmə, Mülki Məcəlləsinin 888.1, 922.1, 926.1, 926.2, 926.3, 936.2, 927.1-ci maddələrinə istinad etmişdir.
42. Qətnamədən iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) apellyasiya şikayəti verərək onun iddianın təmin olunmayan hissəsində ləğv olunmasını və iddianın tam təmin edilməsinə dair yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmiş, şikayətini iddia ərizəsinin məzmununa uyğun əsaslandırmaqla, gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən halları aydınlaşdırmadığını, sığorta müqavilələrində müəyyən edilmiş sığort məbləğlərini nəzərə almadığını, sahələr üzrə məhsulun tam yararsız vəziyyətə düşməsi barədə təqdim edilmiş sübutları araşdırmadığını irəli sürmüşdür.
43. Qətnamədən cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək onun iddianın təmin olunan hissəsində ləğv olunmasını və iddianın rədd edilməsinə dair yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmiş, şikayətini iddia ərizəsinə yazılı etirazın məzmununa uyğun əsaslandırmaqla, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini pozduğunu, sübutlara, o cümlədən “Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı”xxxxFonda ünvanlanmış cavab məktubuna düzgün qiymət vermədiyini, gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən halları aydınlaşdırmadığını, işin hallarına uyğun gəlməyən qərar çıxardığını irəli sürmüşdür.
Apellyasiya şikayət(lər)inə qarşı etiraz(lar)
44. Apellyasiya şikayətinə yazılı etiraz verilməmişdir.
Apellyasiya baxışı, izahatlar
45. Iddiaçı və onun məhkəmə iclasında iştirak edən nümayəndəsi (vəkili) öz apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini, cavabdehin apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etmişdir.
46. Cavabdehə məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq məhkəmə iclasında nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi
47. Maddə 926.1. Sığorta ödənişi sığorta hadisəsi baş verdikdə icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta müqaviləsinə uyğun olaraq sığortaçı tərəfindən ödənilən maliyyə kompensasiyasıdır.
48. Maddə 926.3. Sığorta ödənişinin miqdarının müəyyən edilməsi və ödənilməsi qaydası icbari sığortada icbari sığorta qanunları ilə, könüllü sığortada sığorta müqaviləsi ilə müəyyən edilir.
49. Maddə 935.1.8. Baş vermiş hadisənin icbari sığorta qanunlarına və ya sığorta şəhadətnaməsinin sığorta riskləri bölməsinə əsasən sığorta hadisəsi hesab edilməməsi hallarında sığorta ödənişinin verilməsindən imtina edilir.
“Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu
50. Maddə 4.1.1. Bu Qanunun tələblərinə uyğun olaraq X6 və bitkiçilik məhsulları (çoxillik əkmələr və onların məhsulu daxil olmaqla) aşağıdakılar aqrar sığortanın predmeti sayılır.
51. Maddə 10.2. Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı kənd təsərrüfatı sığortasında riskləri və (və ya) zərərləri qiymətləndirən, habelə sığorta hadisələrini araşdıran xarici fiziki şəxslərin bu fəaliyyətə cəlb edilməsi üçün yararlılıq tələblərini müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanla (qurumla) razılaşdırmaqla müəyyən edir. Tələblərə uyğunluğu müəyyən edilən şəxslər bu fəaliyyətə aqrar sığorta orqanının qərarı ilə cəlb edilir və bu zaman bu Qanunun 10.1-ci maddəsinin tələbləri tətbiq edilmir.
52. Maddə 10.3. Müstəqil ekspertlərin fəaliyyət istiqamətləri, hüquq və vəzifələri sığorta qaydalarında və idarəedici qurumla aralarında bağlanan müqavilədə təsbit olunur.
53. Maddə 16.1. Aqrar sığortalı sığorta hadisəsinin baş verməsi ilə bağlı Idarəedici quruma müraciət edir və Idarəedici qurum bu Qanunun 10-cu maddəsinə əsasən müəyyən olunmuş müstəqil ekspert tərəfindən sığorta hadisəsinin araşdırılmasını və zərərin qiymətləndirilməsini təmin edir.
54. Maddə 19. Bu Qanunun tələblərinin pozulması qanunla müəyyən edilmiş məsuliyyətə səbəb olur.
Qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il ## ####### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aqrar sığorta Qaydaları”
55. 1.19.1. Sığorta hadisəsi zamanı yaranan zərərin qiymətləndirilməsi idarəedici qurum tərəfindən təyin edilmiş müstəqil ekspert tərəfindən həyata keçirilir.
56. 1.21.1. Sığorta ödənişi aşağıdakı sənədlərin hər birinin mövcud olduğu halda həyata keçirilir: 1. sığortalının və ya faydalanan şəxsin idarəedici quruma ünvanladığı, sığorta hadisəsinin təfərrüatlarını və nəticəsini əks etdirən sığorta tələbi; 2. sığorta hadisəsinin araşdırılması və zərərin qiymətləndirilməsi üzrə müstəqil ekspertin rəyi; 3. yanğın riskinə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri, hadisənin baş verməsində təqsirli olan və (və ya) zərərçəkən şəxs (şəxslər), həmçinin zərər dəymiş əmlak, zərərin xüsusiyyətlərini) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd; 4. dolu, fırtına, qasırğa, torpaq sürüşməsi, sel və ya subasma, leysan, ildırım, şaxtavurma (donvurma), normadan artıq yağan qar yağıntıları risklərinə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri və s.) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd; 5. zəlzələ riskinə dair Azərbaycan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri və s.) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd; 6. üçüncü şəxslərin hərəkətlərinə münasibətdə müvafiq səlahiyyətli dövlət orqanının təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri, hadisənin baş verməsində təqsirli olan və (və ya) zərərçəkən şəxs (şəxslər), həmçinin zərər dəymiş əmlak, zərərin xüsusiyyətlərini) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd; 7. X6 və bitkiçilik məhsullarının sığortası üzrə birillik əkmələrə münasibətdə toxumların sortluq və səpin keyfiyyətlərini təsdiq edən uyğunluq sertifikatı; 8. kənd təsərrüfatı heyvanları və kənd təsərrüfatı məqsədilə yetişdirilən heyvanların sığortası üzrə sığortalanmış heyvan kəsimi məntəqəsində məcburi kəsildikdə bu barədə akt və heyvanın çəkisinə dair sənəd; 9. bu Qaydaların 3.1.2-ci yarımbəndinin 3cü abzasında və 4.1.4-cü yarımbəndinin 8-ci abzasında göstərilmiş peyvəndləmələrin edildiyini təsdiq edən sənəd; 10. bu Qaydaların 3.2.1-ci yarımbəndinin 1-ci və 3-cü abzaslarında nəzərdə tutulmuş risklərə münasibətdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Baytarlıq tədbirlərinin təşkili və həyata keçirilməsi Qaydaları” və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Heyvanların saxlanması, yetişdirilməsi və istifadə olunması Qaydaları”nın tələblərinə riayət edilməsini təsdiq edən sənədlər; 11. bu Qaydaların 3.2.1-ci yarımbəndinin 1-ci, 2-ci, 3-cü, 3-1-ci və 6cı abzaslarında nəzərdə tutulmuş risklərə münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin təqdim etdiyi sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatlarını (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri və s.) əks etdirən və müvafiq faktı təsdiq edən sənəd; 12. kənd təsərrüfatı heyvanları və kənd təsərrüfatı məqsədilə yetişdirilən heyvanların sığortası üzrə ölüm səbəbinin müəyyən edilməsi və ya müqavilə üzrə təminat verilmiş sığorta risklərinə münasibətdə əlavə araşdırılmanın aparılması müstəqil ekspert tərəfindən zəruri hesab edildiyi hallarda laboratoriyaya göndərilən nümunələrlə əlaqədar laboratoriya analizinin nəticələri; 13. bu Qaydaların 4.2.1-ci yarımbəndinin 1-ci abzasında nəzərdə tutulmuş sığorta riskinə münasibətdə ölüm səbəbinin müəyyən edilməsinə dair akvakultura məhsulunun, onun saxlandığı suyun və ona verilən yemlərin, bu Qaydaların 4.2.1-ci yarımbəndinin 3-cü abzasında nəzərdə tutulmuş sığorta riskinə münasibətdə isə ölüm səbəbinin müəyyən edilməsinə dair akvakultura məhsulunun laboratoriya analizlərinin nəticələri.
Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi
57. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
58. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
59. Maddə 81. Qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz.
60. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır.
61. Maddə 385.1 Məhkəmə aktının apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır: 385.1.1. maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi; 385.1.2. məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması; 385.1.3. birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların sübut edilməməsi; 385.1.4. birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun gəlməməsi.
62. Maddə 385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.
Apellyasiya baxışının həddi
63. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır (Mülki Prosessual Məcəllənin 372.6-cı və 372.7-ci maddələri).
64. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər.
Işə apellyasiya qaydasında baxan məhkəmə kollegiyasının mövqeyi
65. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını araşdırıb, tərəflərin izahatlarını dinləyərək hesab edir ki, cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi sığorta ödənişinin məbləği hissəsində dəyişdirilməli, Iddiaçı iddiaçı1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməlidir.
66. Işin yuxarıda qeyd olunan hallarından göründüyü kimi iddiaçı iddiaçı1 ilə cavabdeh cavabdeh2 arasında iddiaçının istifadəsində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrində becərilən bitkiçilik məhsullarının sığortalanmasına dair BS- 2022091613-AS, BS-2022091560-AS, BS-2022091557-AS, BS-2023007356-AS və BS- **********-AS nömrəli beş sığorta müqaviləsi (sığorta şəhadətnaməsi) bağlanmış, həmin müqavilələrlə müvafiq əkin sahələri üzrə sığorta məbləğləri və sığorta təminatının şərtləri müəyyən edilmişdir.
67. Sığortalanmış sahələrdən birində zərərin baş vermədiyi mübahisəsiz olmaqla, iddiaçı digər 4 sığorta şəhadətnaməsi üzrə sığortalanmış əkin sahələrinin subasma nəticəsində zərərə məruz qaldığını bildirərək həmin sahələr üzrə sığorta ödənişinin verilməsini tələb etmişdir.
68. Cavabdeh Fond isə iddiaçı1 ilə bağlanmış sığorta müqavilələri üzrə əkin sahələrinə kollektor dreninin tutulması nəticəsində kollektorda olan suların daşaraq zərərin dəyməsi faktının müvafiq səlahiyyətli dövlət orqanı olan “xxxx” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsdiq edilmədiyini əsas gətirərək sığorta ödənişindən imtina etmişdir.
69. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, mübahisənin düzgün həlli üçün ilk növbədə sığorta hadisəsinin baş verib-verməməsi, həmin hadisənin sığorta müqaviləsi ilə əhatə olunan risklər dairəsinə daxil olub-olmaması, habelə sığorta ödənişinin verilməsindən imtinanın qanuni əsaslarının mövcudluğu qiymətləndirilməlidir.
70. Kollegiya hesab edir ki, Fondun bu mövqeyi iş üzrə sübutların məcmusu ilə təsdiq olunmur. Belə ki, “xxxx” ASC-nin Baş X11 Idarəsinin ##.##.2023-cü il tarixli ** nömrəli məktubunda ərazidən çıxan suların idarənin balansında olan Cənub kollektoruna axıdıldığı, may ayında Cənub kollektorunda su bitkilərinə qarşı tədbirlər görülərkən drenin sukeçirən borusunun müvəqqəti bağlanması səbəbindən çıxar suların Cənub kollektoruna axmadığı, məsələnin nəzarətə götürüldüyü və aradan qaldırılması üçün tədbirlər görüləcəyi bildirilmişdir.
71. Göstərilən məktub drenaj sisteminin normal fəaliyyətinə müdaxilə edildiyini və bunun nəticəsində ərazidən çıxan suların kollektor istiqamətində axınının müvəqqəti dayandığını təsdiq edən sübut kimi qiymətləndirilməlidir.
72. Eyni zamanda kollegiya Fondun istinad etdiyi “xxxx” ASC-nin ##.##.2024-cü il tarixli məktubunda göstərilən halları əsassız hesab edir. Belə ki, məktubda iddiaçının əkin apardığı sahələrin kənd təsərrüfatı təyinatlı olmadığı və sahələrin kollektorun şor suyu ilə suvarıldığı göstərilsə də, bu hallar iş materialları ilə təkzib olunur. Torpaq sahələrinə dair çıxarış və plan-ölçü sənədləri sahələrin kənd təsərrüfatı təyinatlı olduğunu, “Aran” SIB-in sənədləri isə əkin sahələrinin suvarma suyu ilə təmin edildiyini təsdiq edir.
73. Bununla yanaşı, sığorta hadisəsi barədə məlumat verildikdən sonra Qaydaların tələblərinə uyğun olaraq təyin edilmiş müstəqil ekspert tərəfindən əkin sahələrinə yerində baxış keçirilmiş, sahələrin şərq və şimal kənarlarında drenaj kanallarının olduğu, drenaj kanalları ilə çəkilməyən qrunt sularının sahədə toplanması nəticəsində məhsuldarlıq itkisinin yarandığı müəyyən edilmiş, ayrı-ayrı sığorta müqavilələri üzrə zərərin dərəcəsi hesablanmışdır.
74. Bu baxımdan, işdə olan sübutların qarşılıqlı əlaqədə və məcmu şəkildə qiymətləndirilərək sığorta müqavilələrinin qüvvədə olduğu müddətdə müqavilə ilə təminat verilmiş riskin reallaşması nəticəsində sığortalanmış əkin sahələrinə zərər dəyməsi barədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə əsaslıdır.
75. Bununla belə, məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin tutulmalı sığorta ödənişinin məbləği ilə bağlı gəldiyi nəticə ilə razılaşmır.
76. Belə ki, iş materiallarından mübahisəli əkin sahələri üzrə dəymiş zərərin müəyyən edilməsi məqsədilə həm ilkin, həm də yekun ekspert rəylərinin tərtib edildiyi görünür. birinci instansiya məhkəməsi sığorta ödənişinin məbləğini müəyyən edərkən cavabdehin ##.##.2024-cü il tarixli məktubunda göstərilmiş və ilkin ekspert rəylərinə əsasən hesablanmış 44.120,02 manat məbləği əsas götürmüş, yekun ekspert rəylərində müəyyən edilmiş nəticələri nəzərə almamışdır.
77. Kollegiya qeyd edir ki, sübutların heç biri məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəyə malik deyildir. Iş üzrə hər bir sübut onun aidiyyəti, mümkünlüyü və mötəbərliyi baxımından, bütün sübutlar isə qarşılıqlı əlaqədə və məcmu şəkildə qiymətləndirilməlidir. Bu baxımdan, mübahisəli sahələr üzrə tərtib edilmiş ilkin və yekun ekspert rəyləri birlikdə qiymətləndirilməli, onlardan birinə üstünlük verildiyi halda isə belə nəticənin səbəbləri məhkəmə tərəfindən əsaslandırılmalıdır. Birinci instansiya məhkəməsi yekun ekspert rəylərinə müvafiq hüquqi qiymət vermədən yalnız ilkin rəylərdəki göstəriciləri əsas götürdüyündən, sığorta ödənişinin məbləği barədə gəldiyi nəticə əsaslı hesab edilə bilməz.
78. Halbuki ilkin ekspert rəylərindən görünür ki, ilkin baxış zamanı məhsulun vegetasiya mərhələsi nəzərə alınaraq zərərin yekun həcminin müəyyən edilməsi mümkün olmamış, bu səbəbdən məhsulun yığım dövrünə yaxın sahələrə təkrar baxış keçirilərək faktiki məhsuldarlıq və zərər faizi müəyyən edilməsi məqsədəuyğun hesab edilmişdir.
79. Bu baxımdan, yekun ekspert rəylərinin məhz məhsulun yığım dövrünə yaxın aparılmış təkrar baxışın nəticələrinə və faktiki məhsuldarlıq göstəricilərinə əsaslanması həmin rəylərin zərərin real həcminin müəyyən edilməsi baxımından daha mötəbər sübut kimi qiymətləndirilməsinə əsas verir.
80. Yekun ekspert rəylərində müəyyən edilmiş zərər faizləri əsas götürüldükdə, sığorta ödənişinin məbləği hər bir sığorta müqaviləsi üzrə ayrıca, müvafiq sığorta məbləği və müqavilədə nəzərdə tutulmuş azadolma məbləği nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir.
81. Yekun ekspert rəylərində müəyyən edilmiş zərər faizləri əsas götürülməklə sığorta ödənişinin məbləği hər bir sığorta müqaviləsi üzrə ayrıca hesablanmalıdır.
82. Belə ki, BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə sığorta məbləği 22.599,60 manat, yekun zərər faizi 39,19% olmaqla maddi ziyanın məbləği 8.856,78 manat, 2.259,96 manat azadolma çıxıldıqdan sonra sığorta ödənişi 6.596,82 manat təşkil edir.
83. BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə sığorta məbləği 21.201 manat, yekun zərər faizi 56,27% olmaqla maddi ziyanın məbləği 11.929,80 manat, 2.120,10 manat azadolma çıxıldıqdan sonra sığorta ödənişi 9.809,70 manat təşkil edir.
84. BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə sığorta məbləği 22.488,60 manat, yekun zərər faizi 32,51% olmaqla maddi ziyanın məbləği 7.311,04 manat, 2.248,86 manat azadolma çıxıldıqdan sonra sığorta ödənişi 5.062,18 manat təşkil edir.
85. BS-**********-AS saylı müqavilə üzrə isə ekspert tərəfindən faktiki məhsuldarlığın müqavilədə bəyan edilmiş məhsuldarlıqdan aşağı olduğu müəyyən edildiyindən sığorta məbləği real məhsuldarlıq əsasında 13.540,56 manat müəyyən edilmiş, 44,20% yekun zərər faizi tətbiq edilməklə maddi ziyan 5.984,93 manat, 1.404,15 manat azadolma çıxıldıqdan sonra sığorta ödənişi 4.580,78 manat hesablanmışdır.
86. Bununla yanaşı, iddiaçı yekun ekspert rəylərində müəyyən edilmiş faktiki məhsuldarlıq göstəricilərini, zərər faizlərini və onların əsasında aparılmış hesablamaları təkzib edən, zərərin daha yüksək məbləğdə olduğunu təsdiq edən hər hansı daha mötəbər sübut təqdim etməmişdir. Göründüyü kimi, iş üzrə sığorta hadisəsinin baş verməsi tərəflər arasında mübahisə doğurmur. Həmin hadisənin tərəflər arasında bağlanmış sığorta müqavilələri ilə əhatə olunan sığorta riskləri dairəsinə daxil olması da işin mübahisəsiz halıdır.
87. Beləliklə, qeyd olunan dörd sığorta müqaviləsi üzrə ödənilməli sığorta ödənişinin ümumi məbləği 26.049,48 manat (6.596,82 + 9.809,70 + 5.062,18 + 4.580,78) təşkil edir. Bu səbəbdən birinci instansiya məhkəməsinin 44.120,02 manat sığorta ödənişinin tutulması barədə gəldiyi nəticə dəyişdirilməli, tutulmalı sığorta ödənişi 26.049,48 manat müəyyən edilməlidir.
88. Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən məhkəmə xərclərinə dair məsələyə də qiymət verməyin zəruriliyini vurğulayaraq kollegiya qeyd edir ki, apellyasiya şikayəti vermək üçün ödənilmiş dövlət rüsumunun məbləği iddiaçının özünə aid olunmalıdır. Nəzərə alınmalıdır ki, məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi məsələsi prosessual qanunvericiliklə tənzimləndiyindən, bununla bağlı qərar qəbul edərkən məhkəmə, müvafiq tələbin olub-olmamasına bağlı deyildir.
89. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası
QƏT ETDI: Cavabdeh cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-*-*(***)-*****/**** nömrəli kommersiya mübahisəsi üzrə qəbul etdiyi ##.##.2026-cı il tarixli qətnaməsi “cavabdeh cavabdeh2 44120,02 manat sığorta ödənişi iddiaçı iddiaçı1 xeyrinə tutulsun” hissəsində dəyişdirilsin. Cavabdeh cavabdeh2 26.049,48 manat (iyirmi altı min qırx doqquz manat qırx səkkiz qəpik) sığorta ödənişi iddiaçı iddiaçı1 xeyrinə tutulsun. Qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Iddiaçı iddiaçı1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. iddiaçı1 tərəfindən apellyasiya şikayətinin verilməsi ilə əlaqədar ödənilmiş dövlət rüsumu onun özünə aid olunsun. Qətnamədən onun tərəflərə rəsmi qaydada təqdim edildiyi (elektron kabinetə yerləşdirildiyi) gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.