Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Şəki şəhəri İş № e-2(3-10)-338/2026 08.09.2026 ŞƏKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI İddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızının, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlunun, iddiaçı6 İslam oğlunun cavabdeh Cavabdeh “yolun(zəruri keçidin) açılması” tələbinə dair (Açar sözlər: torpaq sahəsindən kompensasiya ödənilməklə yolun (zəruri keçidin verilməsi, servitut) Hakimlər Musayev Taleh Valeh oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), İsayev Elman Bəhruz oğlu və Mustafayev Etibar Mustafa oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Kərimli Amil Süleyman oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı iddiaçı7 nümayəndəsi və vəkili vəkil1, Cavabdeh Cavabdeh nümayəndəsi və vəkili nümayəndə2 iştirakları ilə, İddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızının, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlunun, iddiaçı6 İslam oğlunun cavabdeh Cavabdeh qarşı yolun(zəruri keçidin) açılması tələbinə dair mülki iş üzrə Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, Müəyyən etdi: İşin halları
1. İddiaçılar iddiaçı9, iddiaçı8, iddiaçı7, iddiaçı6 İslam oğlu, iddiaçı5 İsa qızı, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu və iddiaçı1 cavabdeh Cavabdeh qarşı, cavabdeh Cavabdeh, ümumi birgə mülkiyyət hüququ üzrə “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarış”a əsasən, iddiaçı iddiaçı7 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,1904 ha, JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,37 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı5 İsa qızı və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0,26 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,25 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,74 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı4 oğu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,24 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,50 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0,81 ha və JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0,85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrinə giriş-çıxış yolunu bağlamaqla müşayət olunan, torpaq sahəsindən istifadə və sahiblik etmələrinə qarşı yönəlmiş qərəzli hərəkətlərinə son qoyulması; cavabdehin bağlamış olduğu Balakən rayonu, Qazma bələdiyyəsinin mülkiyyətinə aid ümumi istifadədə olan yerli əhəmiyyətli (və ya təsərrüfatdaxili) yolu öz vəsaiti hesabına açması barədə iddia ərizəsi ilə Balakən Rayon Məhkəməsinə müraciət etmişlər.
2. İddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızı, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4,iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu, iddiaçı6 İslam oğlu işin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması zamanı iddianın dəqiqləşdirlməsi barədə məhkəməyə ərizə verərək "Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarış"a əsasən, iddiaçı iddiaçı7 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"ına əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,37 ha; JN seriyalı **** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"ına əsasən iddiaçı iddiaçı5 İsa qızı və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0,26 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"ına əsasən iddiaçı iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,25 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"ma əsasən iddiaçı iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,74 ha; JN seriyalı *** nömrəli Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"ma əsasən iddiaçı iddiaçı4 oğu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,24 ha; JN seriyalı **** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı" ma əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1,50 ha; JX seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı'Tna əsasən iddiaçı iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0,81 ha və JN seriyalı **** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0,85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrinə giriş-çıxışın təmin edilməsi məqsədi ilə cavabdeh Cavabdeh hər bir il üçün 50 (əlli) manat haqq (kompensasiya) ödəməklə sonuncunun mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən eni 3(üç), uzunluğu 100 (bir yüz) metr olan yolun (zəruri keçidin) açılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdirlər.Ərizə Azərbaycan Respublikası MPM-in 53-cü maddəsinə əsasən icraata qəbul olunmuşdur.
3. İddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızı, iddiaçı8,iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu, iddiaçı6 İslam oğlu məhkəmə iclasında iddia tələbinin artırılması barədə məhkəməyə ərizə verərək "Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarıs"a əsasən, iddiaçı iddiaçı7 oglu və ailə uzvlərinin ümumu birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ridə yerləşən 1,1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı'na əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşən 1.37 ha JN seriyalı 0756 nömrən Torpağa mülkiyyət, hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı Xanlayev Əsli İsa qızı və ailə uzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşən 0.26 ha: JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dovlət Aktı"ha əsəsən iddiaçı iddiaçı8 Xızri qızı və ailə uzvlərinnn umumi birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşən 1 25 ha JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət huququnə dair Dovlət Aktı’ na əsəsən iddiaçı iddiaçı9 oglu və ailə uzvıərınin umumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 1.74 ha JN seriyalı *** nömrəli Torpağa mülkiyyət huququnə dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı4 ogu və ailə üzvlərinin umumi birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşən 1.24 ha. JN seriyalı **** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı'na əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşən 1. 50 ha JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dan Dövlət Aktına əsasən iddiaçı Şahyerdıyev Məmmədrza İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində olan Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən 0.31 ha və JN seriyalı **** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dovlət Aktı'na əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinini ümumi birgə mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşə 0.85 of kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrinə gırıs-çıxısın təmin edilməsi məqsədi liə cavabden Cavabdeh hər bir il üçün 50 (əlli) manat haqq (kompensasiya) ödəməklə sonuncunun mülkiyyətində olar ünvan 2ndə yerləşən kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən eni 3 (üç) m, uzunluğu 110 (bir yuz on ) metr olan yolun (zəruri keçidin) açılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdirlər. Ərizə Azərbaycan Respoublikası MPM-in 53-cü maddəsinə əsasən icraata qəbul olunmuşdur. 4.İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ümumi birgə mülkiyyət hüququ üzrə mülkiyyətlərində Balakən rayonu, Qazma kəndində kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri vardır.Qeyd olunan torpaq sahələri üzərində hüquqları dövlət qeydiyyatına alınaraq müvafiq olaraq, JN seriyalı 755, 0756, 318, 317, 733, 1578, 763, **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktları və “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarış”la rəsmiləşdirilmişdir. İddia ərizəsinə əlavə olunmuş həmin hüquqmüəyyənedici sənədlərə əsasən, iddiaçı7 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 1,1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 1,37 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı5 İsa qızı və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 0,26 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 1,25 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 1,74 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı4 oğu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində1,24 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində1,50 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 0,81 ha və JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”ına əsasən iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətində Balakən rayonu, Qazma kəndində 0,85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri vardır. Lakin onların mülkiyyətllərində olan torpaq sahələrinə getmələri üçün yol yoxdur. Onlar mülkiyyətlərində olan torpaq sahələrinə giriş çıxışın təmin edilməsi məqsədi ilə cavabdeh Cavabdeh hər bir il üçün 50 (əlli) manat haqq (kompensasiya) ödəməklə sonuncunun mülkiyyətində olan ünvan 2ndə yerləşən kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən eni 3 (üç) metr, uzunluğu 110 (bir yuz on) metr olan yolun (zəruri keçidin) açılmasıdır.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
5. Məhkəmə iclasında iddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızının nümayəndəsi nümayəndə1, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu iddianı müdafiə edərək iddia ərizəsinin məzmununa uyğun eyni məzmunlu izahat verərək iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər.
6. Məhkəmə iclasında cavabdeh Cavabdeh iddianı etiraf etməyərək göstərdi ki, iddia tələbi əsassızdır. Onun torpaq sahəsindən iddiaçılara yol verilməsi mümkün deyildir. İddiaçılar başqa şəxslərin torpaq sahələrindən keçməklə öz torpaqlarına gedə bilirlər. İddianın rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
7. Məhkəmə iclasında cavabdeh Cavabdeh nümayəndəsi-vəkili nümayəndə2 iddianı etiraf etməyərək göstərmişdir ki, iddiaçılar bir-birinə qonşu olmayan mülkiyyətçilərdir. Onların hazırkı iş üzrə iddia vermək üçün subyektiv hüquqları yoxdur. Xəritədən də görünür ki, cavabdehin torpağından sonra iddiaçıların torpaq sahəsinə kimi daha iki mülkiyyətçinin torpaq sahəsi vardır. Onlar cavabdehin qohumlarıdır və onlar da iddiaçıların öz torpaqlarından keçmələrini istəmirlər və yolun açılmasına qəti etiraz edirlər. İddiaçılar uzun illərdi ki, başqa şəxslərin torpaq sahəsindən keçməklə öz torpaq sahlərinə gedirlər. iddiaçılara zəruri keçid də həmin mülkiyyıətçinin torpaq sahəsindən verilə bilər. Hesab edirlər ki, iddia ərizəsi tam əsassızdır. Çünki iddiaçılara Cavabdeh mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən zəruri keçidin verilməsi üçün heç bir əsas yoxdur. İddianın rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
8. Məhkəmə iclasında mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Balakən rayon Qazma bələdiyyəsinin sədri nümayəndə3 iddiaya etiraz etməyərək göstərmişdir ki, uzun illərdir ki, tərəflər arasında bu məsələ,yəni yolla bağlı mübahisə vardır. O, da mübahisənin həll edilməsini zəruri hesab edir. Qanuni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
9. İddiaçılar iddiaçı8 , iddiaçı9 , iddiaçı4 və iddiaçı6 İslam oğlu məhkəmə iclaısnın vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq məhkəmə iclasına gəlməmişlər və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdirlər. Cavabdeh tərəf işə məhkəmə iclasına gəlməmiş iddiaçıların iştirakları olmadan baxılmasını və bütün iddiaçıların tələbləri üzrə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdilər. Məhkəmə işə Azərbaycan Respoublikası MPM-in 185.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə iclasına gəlməmiş iddiaçıların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. 10.Balakən Rayon Məhkəməsinin (hakim H.Səlimov) ## ###### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, Xanlalayeva Əsli İsa qızının, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlunun, iddiaçı6 İslam oğlunun cavabdeh Cavabdeh və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs-Balakən rayon Qazma bələdiyyəsinə qarşı yolun(zəruri keçidin) açılması tələbinə dair iddialarının təmin edilməsi, hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən reyestr nömrəsi 401013068402 olan çıxarışa əsasən cavabdeh Cavabdeh və ailə üzvülərinin mülkiyyətində olan ünvan 2 ünvanında yerləşən 0,5395 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin sol tərəfindən 3(üç) metr enində və 110 metr uzunluğunda yol açılması, həmin yoldan (zəruri keçiddən) istifadəyə görə iddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, Xanlalayeva Əsli İsa qızı, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu və iddiaçı6 İslam oğlundan hər il 50 manat alınaraq cavabdeh Cavabdeh verilməsi, ödənmiş 100 manat dövlət rüsumunun və 95 manat mütəxəssis rəyi xərcinin iddiaçıların özlərinə aid edilməsi qət edilmişdir.
11. Birinci instansiya məhkəməsi müəyyən etmişdir ki, ünvan 1 ünvanından iddiaçı iddiaçı7 və onun ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.37 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı’na əsasən iddiaçı iddiaçı5 isa qızı və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 0.26 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.25 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”na əsasən iddiaçı iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.74 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı4 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.24 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.50 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 0.81 ha və JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 0.85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri vermişdir. ünvan 2 ünvanında yerləşən həmin ərazi Balakən- Qabaqçöl avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşir. Torpaq sahələri kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri olmaqla fındıq bağlarıdır. Balakən Bu torpaq sahələrinə Balakən - Qabaqçöl avtomobil yolundan cavabdeh Cavabdeh və ailə üzvülərinin mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə kimi ümumi istifadədə olan yol vardır və həmin yol kəndin kompleks yerquruluşu layihəsində də nəzərdə tutulmuşdur. Cavabdeh Cavabdeh və ailə üzvülərinin torpaq sahəsindən yanından və ondan sonra isə yol yoxdur. Yolu olmayan mülkiyyətçi ailələrin sayı iddiaçılar da daxil olmaqla 30 nəfərə yaxındır. Mülkiyyətlərində olan torpaq sahələrinə yol olmadığından iddiaçılar öz torpaq sahələrindən istifadə edə bilmirlər. Bu şəxslər torpaq islahatı aparılana kimi və torpaq islahatı aparıldıqdan sonra 2010-cu ilə kimi cavabdeh Cavabdeh mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən keçməklə öz torpaq sahələrinə getmişlər. 2010-cu ildən cavabdeh Cavabdeh iddiaçıları öz torpaq sahəsindən keçməyə icazə vermir. Onlar hazıra kimi müxtəlif şəxslərdən icazə almaqla, həyətyanı torpaq sahələrindən keçməklə fındıq məhsulunu yığmışlar.
Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıdakılarla əsaslandırmışdır;
12. Məhkəmə qeyd edir ki, qanunvericilikdə mülkiyyət hüququ subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququ kimi təsbit olunmuş və mülkiyyətçi məhdudiyyətlər ilə müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər. Eyni zamanda mülkiyyətçi öz mülkiyyətindən başqalarına ziyan vuran şəkildə istifadə edə bilməz,bu hüquqdan sui-istifadə hesab olunmaqla məsuliyyətə səbəb ola bilər. (Mülki Məcəllənin 152.1,152.5 və 152.6-cı maddələri). İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi qərarlarında qeyd edir ki, hər hansı məhrumetmə qanuni olmalı və qanuni məqsəd daşımasından əlavə həmçinin mütənasiblik tələbinə uyğun olmalıdır. İctimaiyyətin ümumi maraq tələbləri və şəxsin fundamental hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı tələblər arasında ədalətli tarazlıq (balans) olmalıdır, bu cür ədalətli tarazlığın axtarışı bütün Konvensiyaya xasdır. Zəruri tarazlığın əldə olunması o halda mümkün deyil ki, şəxs fərdi və həddən artıq yük daşıyır (bax Sporrong və Lönnroth İsveçə qarşı, 23 Sentyabr 1982, §§ 69-74, A seriyaları no. 52; Brumaresku Rumıniyaya qarşı (GC), no. 28342/95, § 78, AİHM 1999-Vİİ; X2rşı, no. 3851/12, §§ 58-59, 11 Dekabr 2014, və həmin işlərdə istinad olunan işlər).
13. Mülki qanunvericilikdə ictimai yola keçidi olmayan torpaq sahəsinin mülkiyyətçisinə belə bir keçidin ayrılmasını qonşuluqda olan torpaq sahələrinin mülkiyyətçilərindən tələb etmək imkanı müəyyən olunmuşdur. Eyni zamanda tələbin hansı qonşuya qarşı yönəlməsi ardıcıllığı da qanunverici tərəfindən dəqiq göstərilmişdir. Belə ki, mülki qanunvericiliyə əsasən zəruri keçidlə bağlı tələb ilk növbədə o qonşuya qarşı yönəldilir ki, mülkiyyət və keçid münasibətləri ilə əlaqədar keçid verilməsinin ondan tələb edilməsi daha yolveriləndir.
14. Hazırkı işlə bağlı qeyd edilməlidir ki, işin faktiki halları ilə müəyyən edilir ki, sözügedən ərazidə torpaq sahələrində fındıq tomaları əkilmişdir, mülkiyyətçilər hər il oradan fındıq məhsulu yığırlar. Torpaq sahələrindən digər məqsədlər üçün istifadə edilmir. Orada hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestindən çıxarışa əsasən iddiaçı iddiaçı7 və onun ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 1.1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 1.37 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı’na əsasən iddiaçı iddiaçı5 isa qızı və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 0.26 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 1.25 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”na əsasən iddiaçı iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 1.74 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı4 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 1.24 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 1.50 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 0.81 ha və JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktfna əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində 0.85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri vardır. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti xxxx publik hüququi şəxsi tərəfindən ## ###### 2025-ci il tarixdə verilmiş *-**-*-**/*-*****/**** nömrəli mütəxəssis rəyindən görünür ki, iddiaçıların mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrinin həmin kəndin kompleks yerquruluşu layihəsində (DWG) və X17 Uçotu İnformasiya Sistemləri məlumat bazasında (TEKUİS) hər-hansı bir yol sahəsi nəzərdə tutulmamışdır. İddiaçılar torpaq islahatı aparılana kimi, torpaq islahatı aparıldıqdan sonra 2010-cu ilə kimi öz torpaq sahələrinə gediş-gəliş üçün cavabdehin və ailə üzvülərinin mülkiyyətinə verilmiş kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən istifadə etmişlər. İctimai yoldan cavabdehin və ailə üzvülərinin mülkiyyətinə verilmiş kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə kimi hazırda da yol movcuddur. Bundan başqa cavabdeh torpaq sahəsinin yanında olan Balakən rayonu Qazma bələdiyyənin mülkiyyətində olan 0,0481 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsini zəbt edərək oradan da istifadə edir. Bu səbəblərdən iddiaçılar üçün keçidin verilməsinin cavabdeh Cavabdeh tələb edilməsi daha yolveriləndir. Mütəxəssis rəyindən müəyyən olunur ki, cavabdeh Cavabdeh və onun ailə üzvülərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 0,5395 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin uzunluğu soldan 110 metr,sağdan isə 98 metrdir. İctimai yoldan cavabdehin mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin sol tərəfinə kimi ümumi yol olduğundan məhkəmə hesab edir ki, iddiaçıların torpaq sahəsinə gediş- gəlişi üçün zəruri keçid cavabdeh Cavabdeh və onun ailə üzvülərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 0,5395 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin sol hissəsindən 3 metr enində, 110 metr uzunluğunda ayrılmalıdır.
15. Zəruri keçidin qiyməti ilə bağlı məhkəmə qeyd edilmişdir ki, Mülki Məcəllədə zəruri keçidin qiyməti deyil, zəruri keçid üçün haqq institutu vardır ki, həmin haqq da tərəflərin razılaşması ilə və ya məhkəmənin qərarı ilə müəyyən edilir. Həmin haqqın məqsədi zəruri keçid üçün müəyyən edilən torpaq sahəsinin mülkiyyətçidən alğı-satqı ilə alınması deyil, özgə mülkiyyətində istifadə, özgəsinin öz mülkiyyətindən istifadəsini məhdudlaşdırma əvəzində kompensasiya olaraq müəyyən edilən məbləğdir. Hazırki iş üzrə iddiaçılar cavabdehə zəruri keçid üçün ayrılan torpaq sahəsi həcmində torpaq verməyə, bələdiyyə mülkiyyətində olan ,cavabdehin torpaq islahatından hal-hazıra kimi zəbt edərək istifadə etdiyi 0,0481 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsini bələdiyyədən satın alıb ona verməyə razı olduqlarını (zəbt olunmuş torpaq sahəsi 0,0481 ha,zəruri keçid üçün ayrılan torpaq sahəsi 0,0330ha olmasına baxmayaraq ) bildirsələr də cavabdeh bu təkliflərlə razılaşmamışdır. Cavabdeh Cavabdeh zəruri keçidin əvəzində iddiaçıların təklif etdikləri kompensasiyanın məbləğini də mübahisələndirməmişdir. Ona görə də məhkəmə iddiaçılar tərəfindən təklif edilən məbləği yetərli hesab etmişdir.
16. Cavabdeh tərəfin iddiaçılara zəruri keçidin digər mülkiyyətçilərin torpaq sahəsindən verilməsinin daha yolverilən olması barədə etirazları ilə razılaşmayan məhkəmə qeyd edir ki, məhkəmə tərəfindən mübahisəli əraziyə baxış keçirilərkən məlum oldu ki, cavabdeh tərəf torpaq sahələrindən xeyli aralıda yerləşən,həyətyanı torpaq sahəsindən zəruri keçidin verilməsini daha yolverilən olduğunu qeyd edirlər. Halbuki həmin həyətyanı sahə qapalı olmaqla oradan zəruri keçidin verilməsi ümumiyyətlə mümkün deyildir. Onların təklif etdikləri digər sahə isə başqa kənd sakininə aid torpaq sahəsidir və həmin torpaq sahəsinə çatmaq üçün 6-7 km məsafə qət olunmalıdır. Odur ki, məhkəmə cavabdeh tərəfin bu etirazlarını əsassız hesab edərək qəbul etməmişdir.
17. Cavabdeh tərəfin təqdim etdiyi,Cavabdeh mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən sonrakı torpaq sahəsinin mülkiyyətçisi mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs4 özünə məxsus torpaq sahəsindən yolun açılmasına etiraz etməsi barədə ərizəsi ilə bağlı məhkəmə qeyd edir ki, həmin ərizənin kim tərəfindən, hansı şəraitdə yazılması məlum olmadığından, ərizəni cavabdehin nümayəndəsi-vəkili təqdim etdiyindən, onun məhkəmə iclasına dəvət edilib dindirilməsini məhkəmə təklif etsə də, cavabdeh tərəf bundan imtina etdiyindən məhkəmə həmin ərizəni sübut kimi qəbul etməmişdir.
18. Məhkəmə bilavasitə məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş, mümkün və mötəbər sübutlara tam,hərtərəfli,obyektiv və qərəzsiz baxdıqdan sonra bu sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq qiymət verərək hesab etmişdir ki, iddia təmin edilməli, Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən reyestr nömrəsi 401013068402 olan çıxarışa əsasən cavabdeh Cavabdeh və ailə üzvülərinin mülkiyyətində olan ünvan 2 ünvanında yerləşən 0,5395 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin sol tərəfindən 3(üç) metr enində və 110 metr uzunluğunda yol (zəruri keçid) açılmalıdır.
19. Həmin yoldan (zəruri keçiddən) istifadəyə görə iddiaçılar iddiaçı7 , iddiaçı1 , Xanlalayeva Əsli İsa qızı , iddiaçı8 , iddiaçı9 , iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu və iddiaçı6 İslam oğlundan hər il 50 manat alınaraq cavabdeh Cavabdeh verilməlidir.
20. İddiaçılar tələb etmədiklərindən ödənmiş 100 manat dövlət rüsumu və 95 manat mütəxəssis rəyi xərci iddiaçıların özlərinə aid edilməlidir.
21. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13, 29, 80ci maddələri, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 139.1, 152.1, 152.5, 152.6, 175.1, 175.2-ci maddələri, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.1, 14.2, 77.1, 88, 119.1-ci maddələrinə istinad etməklə əsaslandırmışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
22. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn cavabdeh Cavabdeh apellyasiya şikаyəti vermişdir.
23. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi işin hallarına düzgün hüquqi qiymət verməmiş, iş materiallarında olan sübutları və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin tələblərini nəzərə alaraq iddianı düzgün olmayaraq təmin etmişdir.
24. Belə ki, məhkəmə tərəfindən mübahisəli ərazidən iddiaçıların mülkiyyətinə verilmiş torpaq sahələrinə gedən yolun olub-olmamasının, həmin yolun cavabdeh tərəfindən zəbt edilib-edilməməsinin müəyyən edilməsi məqəsdi ilə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti “xxxx” publik hüquqi şəxsindən mütəxəssis rəyi və torpaq sahəsinin yerləşmə vəziyyəti göstərilməklə tərtib edilmiş yerquruluşu planı almışdır. Mütəxəssis rəyində iddiaçılara məxsus torpaq sahələrindən cavabdeh Cavabdeh mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin yanından idarənin xidməti istifadəsində olan həmin kəndin kompleks yerquruIuşu layihəsində (DWG) ye X19 Uçotu lnformasiya Sistemleri məlumat bazasında (TEKUIS) hər hansı bir yol sahəsi nəzərdə tutulmamışdır.
25. Baxış zamanı qətnamədə qeyd edilənlər yalnız hakimin işə qərəzli mövqeyindən ibarətdir. Birincisi baxış zamanı məhkəmə tərəfindən heç bir yazılı və ya video qeydiyyat aparılmadı. Hakim işdə iştirak edən şəxslər və polis əməkdaşları ilə birlikdə baxış yerində oldular. İlk öncə hakim cavabdeh Cavabdeh və ailə üzvülərinin mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin olduğu yerə getməyi təklif etdi. Qazma kəndinin əsas yolundan cavabdehə məxsus torpaq sahəsinə girmək üçün naturada yol sahəsi olmadığına görə məhkəmə və baxışda iştirak edən hər bir şəxs başqa bir vətəndaşın həyətyanı və ona bitişik pay torpaq sahəsindən təxminən 200 metr məsafə qət etdikdən cavabdeh Cavabdehvə ailə üzvülərinin mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə çatmışlar. Cavabdeh torpaq sahəsi mütəxəssislər tərəfindən ölçülmüş və torpaq sahəsinin yuxarı qonşusu ilə sərhəddə 0.04 ha torpaq sahəsindən artıq istifadə edildiyi müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda cavabdeh də bildirmişdir ki, orada olan mülkiyyətçilərin hər birində artıq torpaq sahəsi var. Həmin artıq torpaq sahəsi iddiaçıların yol kimi tələb etdiyi ərazidə yerləşmir. Bundan sonra məhkəmə tərəfindən Cavabdeh qardaşları olan və hazırki işə cəlb edilməyən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs9 və ailə üzvlərinə məxsus JN*** saylı Dövlət Aktının 332F planşetində göstərilən 0.55 ha və digər qardaşı X4 və ailə üzvlərinin mülkiyyətində olan 333F planşet nömrəsində göstərilən 0.49 ha torpaq sahəsinə baxış keçirilmişdir. Bundan sonra digər şəxsin torpaq sahəsinə baxış keçirilmişdir. Həmin torpaq sahəsindən sonra isə JN *** nömrəli Dövlət Aktının mülkiyyətçisi olan hazırki iş üzrə iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin torpaq sahəsi yerləşirdi. Cavabdeh tərəf olaraq onlar bütün iddiaçılara məxsus olan torpaq sahələrinə baxış keçirilməsini xahiş etsələr də, məhkəmə baxış keçirməkdən imtina etdi. İddiaçılar isə bildirdilər ki, hazırda dayandıqları yerə qədər yol aça bilsələr, buradan qalan tərəflərə özləri öz aralarında yolaçacaqlar. O da müəyyən edildi ki, Qazma kənd yolundan cavabdeh Cavabdeh və ailə üzvülərinin mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə gəlmək üçün işə aidiyyəti olmayan bir mülkiyyətçinin həyətyanı və ona bitişik pay torpaq sahəsindən təxminən 200 metr məsafə qət etmək lazımdır. Cavabdeh Cavabdeh torpaq sahəsinin uzunluğu 110 metrdir. Cavabdeh Cavabdeh iddiaçı iddiaçı1 torpaq sahəsinə qədər üç torpaq mülkiyyətçisi vardır ki, onlardan ikisi JN 332 və JN *** saylı Dövlət Aktında göstərilən mülkiyyətçilər cavabdehin qardaşlarıdır. Bundan əlavə baxış zamanı iddiaçıların yol kimi istifadə etdikləri torpaq sahəsinə baxış keçirilərkən məlum oldu ki, həmin ərazidən doğrudan da yol kimi təxminən 4-5 metr enində hər iki tərəfi metal torlaayrıca bağlanmış uzunluğu təxminən 150 metr olan yol kimi istifadə edilən yer vardır və həmin sahə bir mülkiyyətçiyə məxsusdur və həyətyanı torpaq sahəsindən keçməklə birbaşa yol sahəsinə çıxış vardır. Bundan əlavə isə iddiaçılara məxsus torpaq sahəsinə bir mülkiyyətçidən keçməklə daha asan bir yolun olduğu və həmin sahəyə baxış keçirilməsi məhkəməyə təklif edilsə də, məhkəmə həmin əraziyə baxış keçirməkdən imtina etmişdir. Məhkəmə ümumiyyətlə bir birindən uzaqlıqda yerləşən iddiaçılara məxsus olan torpaq sahəsinə baxış keçirməkdən imtina etmişdir. Belə məlum oldu ki, məhkəmənin torpaq sahəsinə baxış keçirməsi formal xarakter daşımışdır. Baxış keçirilməsi zamanı o da müəyyən edildi ki, Cavabdeh torpaq sahəsinə Qazma kənd yolundan birbaşa yol sahəsi mövcud deyildir. Məhkəmə isə öz mülahizələrinə əsasən müəyyən etmişdir ki, kəndin kompleks yerquruluşu layihəsində (DVVG) və X17 Uçotu İnformasiya Sistemləri məlumat bazasında da bu yol qeyd edilmişdir.
26. Həmçinin qeyd edir ##.##.2026-cı iltarixdə keçirilən məhkəmə iclasında məhkəmə tədqiqatı tamamlanmış, məhkəmə çıxışları qurtarmış və hakim qətnamə elan edilməsi üçün müşavirə otağına getmiş, qayıdıb yenidən məhkəmə tədqiqatının yeniləndiyini elan etmiş, iddiaçılara iddia ərizəsinə əlavənin verilməsi barədə iddiaçılardan birini stola dəvət edərək ona ərizəyə əlavə yazdırmaq istəmiş, buna etiraz etdikdə isə məhkəmə işi başqa vaxta təxirə salmışdır. İşin bu halı da hakimin hazırki işin həllində maraqlı olmasını açıq aydın bildirir.
27. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi işin bu hallarına düzgün hüquqi qiymət verməmiş, natamam araşdırma aparmaqla Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 169, 175, Torpaq Məcəlləsinin 54-cü maddəsinin 2-ci bəndinin tələblərini pozmaqla iddianı təmin etmişdir. 28.Odur ki, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi, Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddianın təmin edilməməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
29. Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
30. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş cavabdeh Cavabdeh nümayəndəsi və vəkili nümayəndə2 apellyasiya şikayətinin dəlillərini müdafiə edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunması, Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv olunması və iddianın rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
31. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş iddiaçı iddiaçı7 nümayəndəsi və vəkili vəkil1 cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin dəlillərini qəbul etməyərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Balakən Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etmişdir.
32. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar olunmuş iddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızı, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlu, iddiaçı6 İslam oğlu, cavabdeh Cavabdeh, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxslər Balakən rayon Qazma bələdiyyəsinin nümayəndəsi, Cavabdeh Mollaisə oğlu, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs13, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs11, X4, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs7 İsmayıl qızı, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs6 oğlu, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs10, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs5, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs15, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs9, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs4, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs8, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs14, iddiaçı4, Xanlayev Mərziyət İsmayıl qızı, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs3 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişlər, eləcə də gəlməmələrinin səbəbləri və mümkünsüzlüyü barədə məlumat verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
33. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası: 13-cü maddəsinə görə mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Mülkiyyətdən insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları, cəmiyyətin və dövlətin mənafeləri, şəxsiyyətin ləyaqəti əleyhinə istifadə edilə bilməz. 29-cu maddəsinə görə isə hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindəm məhrum edilə bilməz.
34. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin; 139.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ və daşınmaz əmlaka digər hüquqlar, bu hüquqların məhdudlaşdırılması, əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, ipoteka, servitutlar, habelə daşınmaz əmlaka digər hüquqlar bu Məcəllədə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda qeydə alınmalıdır. 152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. 152.5. Mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın. 175.1-ci maddəsinə əsasən əgər torpaq sahəsi mülkiyyətçisinin öz sahəsindən ictimai yola, elektrik, neft, qaz və su təchizatı xətlərinə keçidi yoxdursa, o tələb edə bilər ki, qonşular ona tam əvəzi ödənilməklə zəruri keçid ayırsınlar. Tələb ilk növbədə o qonşuya qarşı yönəldilir ki, mülkiyyət və keçid münasibətləri ilə əlaqədar keçid verilməsinin ondan tələb edilməsi daha yolveriləndir; daha sonra tələb keçidin daha az zərər vurduğu qonşulara yönəldilir. Zəruri keçid müəyyənləşdirilərkən qarşılıqlı mənafelər nəzərə alınmalıdır. 175.2-ci maddəsinə əsasən sahələrindən zəruri yol və ya birləşdirici xətt keçəcək qonşulara müvafiq kompensasiya ödənilməlidir. Tərəflər arasında razılaşmaya əsasən kompensasiya birdəfəlik ödəniş şəklində verilə bilər. 175.3-cü maddəsinə əsasən əgər torpaq sahəsi ilə artıq mövcud olmuş əlaqə xətləri mülkiyyətçinin özbaşına hərəkətləri nəticəsində ləğv edilərsə, zəruri yola və ya birləşdirici xəttə dözmək vəzifəsi əmələ gəlmir. 255.1-ci maddəsinə əsasən servitut daşınmaz əşyanın digər daşınmaz əşya mülkiyyətçisinin xeyrinə elə yüklü edilməsidir ki, bu zaman ona (digər daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisinə) ayrı-ayrı hallarda əşyadan istifadə etməyə icazə verilir və ya daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisinə müəyyən hərəkətləri yerinə yetirməyə və ya mülkiyyət hüququndan irəli gələn digər hüquqları həyata keçirməyə icazə verilmir. 255.2-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əşyanın servitutla yüklülüyü həmin əşyanın mülkiyyətçisini sahiblik, istifadə, sərəncam hüquqlarından məhrum etmir. 255.4-cü maddəsinə əsasən servitut torpaq sahəsindən piyada və avtomobillə keçidin, elektrik, rabitə xətlərinin və boru kəmərlərinin çəkilişinin və istismarının, su təchizatının və meliorasiyanın, habelə daşınmaz əmlak mülkiyyətçisinin servitut qoyulmadan təmin edilə bilinməyən digər ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün təyin oluna bilər. 256.1-ci maddəsinə əsasən servitutun verilməsi üçün daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində onun qeydə alınması zəruridir. Servitutun əldə edilməsi və qeydə alınması üçün torpağa mülkiyyət haqqında müddəalar qüvvədədir. 261.1-ci maddəsinə əsasən əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, servitutla yüklü olan daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisi xeyrinə servitut qoyulmuş ixtiyarlı şəxslərdən sahədən istifadə üçün haqq tələb edə bilər. 261.2-ci maddəsinə əsasən haqqın miqdarı tərəflərin razılaşması ilə, razılaşmaya gəlmək mümkün olmadıqda isə məhkəmənin qərarı ilə müəyyənləşdirilir.
35. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin: 54-cü maddəsinin 3-cü hissəsinə əsasən torpaq mülkiyyətçisinin, istifadəçisinin və icarəçisinin öz sahəsinə xidmət göstərmək üçün qonşu torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və icarəçilərinin torpaq sahələrinə servitut qoyulmasını tələb etmək, o cümlədən məhkəmə qaydasında tələb etmək hüququ vardır. 54-cü maddəsinin 4-cü hissəsinə əsasən torpaq sahəsinə torpaq sahəsindən piyada və ya nəqliyyat vasitəsilə keçmək; torpaq sahəsindən fərdi, kommunal, mühəndis, elektrik və digər xətt və şəbəkələrin çəkilməsi və təmiri üçün istifadə etmək; torpaq sahəsində drenaj işləri aparmaq; torpaq sahəsində su toplamaq və içməli su götürmək (mal-qaranı suvarmaq); torpaq sahəsindən mal-qaranı keçirmək; yerli şəraitə və adətlərə uyğun olaraq, özgənin torpaq sahəsində ot biçmək və mal-qara otarmaq; torpaq sahəsindən axtarış, tədqiqat və digər işlərin aparılması üçün müvəqqəti istifadə etmək; qonşu sahədə dayağı olan və ya müəyyən hündürlükdə qonşu sahəsinə keçən tikililər və qurğular ucaltmaq; qonşu sahədə müəyyən hündürlükdən artıq olan tikililərin və qurğuların ucaldılmasını qadağan etmək; torpaq sahəsində qoruyucu meşə əkinləri və zolaqları salmaq və digər təbiətqoruyucu obyektlər yaratmaq; qanunvericiliyə zidd olmayan hallarda torpaq sahəsi üzərində digər servitutlar müəyyən edilə bilər. 54-cü maddəsinin 5-ci hissəsinə əsasən servitutlar, onların müəyyən edildiyi torpaq sahəsinə mümkün qədər az məhdudiyyətlər yaradan üsullarla həyata keçirilməlidir. 54-cü maddəsinin 6-cı hissəsinə əsasən qanunvericilikdə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, üzərində servitut müəyyən edilən torpaq sahəsinin mülkiyyətçisinin həmin servitutdan istifadə edən şəxsdən müvafiq ödəniş tələb etmək hüququ vardır.
36. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin; 18-ci maddəsinə görə, şəhər, qəsəbə və kəndlərin hüdudları daxilindəki bütün torpaqlar yaşayış məntəqələrinin torpaqları hesab edilir və ümumi istifadədə olan torpaqlarda yerləşən meydan, küçə, keçid, yol, sahil, park, meşə-park, xiyaban, bulvar, sututarlar, çimərlik və əhalinin ictimai tələbatinin ödənilməsinə xidmət edən digər obyektlər altindakı torpaq sahələri yaşayiş məntəqələrinin torpaqlarinin tərkibinə daxildir. 84-cü maddəsinə görə, torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və icarəçilərinin hüquqları qanunla qorunur. Onların pozulmuş hüquqları qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada bərpa edilir və hüquqların pozulması nəticəsində onlara dəyən zərər tam həcmdə ödənilir. 111-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması (zəbt edilməsi) qanunla qadağandır və özbaşına tutulmuş (zəbt edilmiş) torpaq sahələri qanunsuz istifadə zamanı çəkilən xərclərin əvəzi ödənilmədən aidiyyəti üzrə geri qaytarılmalıdır.
37. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin; 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. 14.2-ci maddəsinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. 217.1-ci, 217.2-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. 218.1-ci maddəsinə əsasən qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən edir. 372.1-ci maddəsində göstərilir ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-cı maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərini müəyyən edən 384-cü maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər; qətnaməni dəyişdirə bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər. 402.1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər.
Apellyasiya baxışının hədləri
38. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır və şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
39. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər. Bununla yanaşı kollegiya qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
40. Apellyator Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, e-*(***)- ****/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilərək iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdiyindən məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin tam həcmdə yoxlanılmasını vacib hesab edir.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
41. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini iş materialları üzrə yoxlayıb hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi mübahisəni həll edərkən düzgün hüquqi nəticəyə gəlməmişdir. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən tərəflər arasında yaranmış mübahisəli hüquq münasibətləri ilə bağlı işin faktiki halları tam araşdırılmamış, qəbul etdiyi qətnaməni maddi hüquq normalarının tələbləri baxımından düzgün əsaslandırmamış, prosessual hüquq normalarının tələbləri pozulmuş, nəticədə düzgün və əsaslı qətnamə çıxarılmamışdır.
42. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il ## ###### tarixli, ** nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər.
43. Kollegiyanın iclasında müəyyən edilmişdir ki, ünvan 1 ünvanından iddiaçı iddiaçı7 və onun ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.37 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı5 isa qızı və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 0.26 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.25 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”na əsasən iddiaçı iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.74 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı4 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.24 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 1.50 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı"na əsasən iddiaçı iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 0.81 ha və JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətinə 0.85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri verilmişdir. ünvan 2 ünvanında yerləşən həmin ərazi Balakən- Qabaqçöl avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşir. Torpaq sahələri kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələri olmaqla fındıq bağlarıdır. İddiaçılar həmin torpaq sahələrinə yol olmadığından torpaq islahatı aparılana kimi və torpaq islahatı aparıldıqdan sonra 2010cu ilə kimi cavabdeh Cavabdeh mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən keçməklə öz torpaq sahələrinə getmələrini, 2010-cu ildən cavabdeh Cavabdeh iddiaçıları öz torpaq sahəsindən keçməyə icazə verməməsini, hazırda cavabdeh öz ərazisindən istifadə etmələrinə icazə vermədiyindən, mülkiyyətlərində olan sahəsindən istifadə edə bilmədiklərini əsas gətirərək hazırki iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişlər. Cavabdeh tərəfindən isə iddia tələbi qəbul edilməmişdir.
44. Apellyasiya şikayətinin əsas dəlilləri ondan ibarət olmuşdur ki, birinci instansiya məhkəməsi işin hallarına düzgün hüquqi qiymət verməmiş, natamam araşdırma aparmaqla Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 169, 175, Torpaq Məcəlləsinin 54-cü maddəsinin 2-ci bəndinin tələblərini pozmaqla iddianı təmin etmişdir.
45. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri əsaslıdır.
46. Belə ki iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti xxxx publik hüquqi şəxsi tərəfindən ## ###### 2025-ci il tarixdə verilmiş *-**-*-**/*-*****/**** nömrəli mütəxəssis rəyində görünür ki, Balakən rayonu, Qazma kəndində yerləşən hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reystrindən çıxarışa əsasən iddiaçı iddiaçı7 və onun ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 1.1904 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı1 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 1.37 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüquqna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı5 İsa qızı və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 0.26 ha; JN seriyalı *** nömrəli "Torpağa mülkiyyət hüquqna dair Dövlət Aktı”na əsasən iddiaçı iddiaçı8 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 1.25 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı9 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 1.74 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı4 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 1.24 ha; JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı3 və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 1.50 ha; JN seriyalı *** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı2 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 0.81 ha və JN seriyalı **** nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüquqna dair Dövlət Aktına əsasən iddiaçı iddiaçı6 İslam oğlu və ailə üzvlərinin ümumibirgə mülkiyyətində olan 0.85 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahələrinə cavabdeh Cavabdeh mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin yanından idarələrinin xidməti istifadəsində olan həmin kəndin kompleks yerquruluşu layihəsində (DWG) və X17 Uçotu İnformasiya Sistemləri məlumat bazasında (TEKUİS) hər-hansı bir yol sahəsi nəzərdə tutulmamışdır.
47. Məhkəmə kollegiyasının ##.##.2026-cı il tarixli qərardadı əsasında Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti xxxx Publik Hüquqi Şəxsi ** saylı Zaqatala Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş ## ###### 2026cı il tarixli *-**-*-**/*-****/**** saylı mütəxəssis rəyindən görünür ki, Balakən-Qazma avtomobil yolundan cavabdeh Cavabdeh məxsus 0.53 ha torpaq sahəsinə qədər olan məsəfə 220 metrdir. Cavabdeh Cavabdeh mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən iddiaçı iddiaçı7 məxsus kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə qədər olan məsafə 289 metrdir. Cavabdehin mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən yolun açıldığı halda, Balakən-Qazma avtomobil yolundan iddiaçı iddiaçı7 məxsus torpaq sahəsinə qədər olan məsafə 509 metrdir. Torpaq sahələrinin yerləşmə vəziyyəti və aralarındakı məsafələri tərtib edilmiş yerquruluşu planı-1-də göstərilmişdir. -İddiaçı iddiaçı7 məxsus kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən Balakən- Hənifə kənd yoluna çıxmaq üçün həmin ərazidə yerləşən ən yaxın torpaq mülkiyyətçilərinə gedən yola qədər olan məsafə 235 metrdir. Həmin məsafədə X5 və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1378F cizgisində göstərilən 1.29 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi və X6 və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1377F cizgisində göstərilən 0.50 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi yerləşir. -İddiaçı iddiaçı7 və digər iddiaçılara məxsus kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə daşınmaz əmlakın dövlət reyestri xidmətinin istifadəsində olan kompleks yerquruluşu layihəsində (DWG) X17 X18 məlumat bazasına (TEKUIS) əsasən daha əlverişli şərtlərlə hansı ərazidən alternativ yolun açmasının mümkün olub-olmaması məhkəmənin səlahiyyətlərinə aiddir. Əlava olaraq bildiririk ki, Cavabdeh Cavabdeh mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən iddiaçı iddiaçı7 məxsus kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə qədər olan məsafə 289 metrdir və həmin məsafədə X7 və onun ailə üzvlərinin adına *** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 332F cizgisində göstərilən 0.55 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq səhəsi, X4 və onun ailə üzvlərinin adına *** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 333F cizgisində göstərilən 0.50 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi, Cavabdeh Mollaisa oğlu və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1383F cizgisində göstərilən 0.90 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq səhəsi yerləşir. Balakən-Hənifə kənd yoluna çıxmaq üçün həmin ərazidə yerləşən ən yaxın torpaq mülkiyyətçilərinə gedən yola qədər olan məsafə 235 metrdir. Həmin məsafədə X5 və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1378F cizgisində göstərilən 1.29 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi və X6 və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1377F cizgisində göstərilən 0.50 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi yerləşir.
47. Mülki qanunvericiliyə əsasən ictimai yola keçidi olmayan torpaq sahəsinin mülkiyyətçisinə belə bir keçidin ayrılmasını qonşuluqda olan torpaq sahələrinin mülkiyyətçilərindən tələb etmək imkanı müəyyən olunmuşdur. Qanunvericilikdə eyni zamanda tələbin hansı qonşuya qarşı yönəlməsi ardıcıllığı da qanunverici tərəfindən dəqiq göstərilmişdir. Belə ki, mülki qanunvericiliyə əsasən zəruri keçidlə bağlı tələb ilk növbədə o qonşuya qarşı yönəldilir ki, mülkiyyət və keçid münasibətləri ilə əlaqədar keçid verilməsinin ondan tələb edilməsi daha yolveriləndir.
48. İşin hərtərəfli araşdırılıb qanuni və əsaslı qətnamə qəbul edilməsi məqsədi ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası mübahisəli əraziyə ##.##.2026-cı il tarixində yerli baxış keçirmiş və yerli baxış nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, cavabdehə məxsus olan torpaq sahəsinə ən yaxın olan torpaq sahəsi iddiaçı iddiaçı7 məxsusdur və iddiaçılara məxsus torpaq sahələrinə digər qonşuların torpaq sahəsindən zəruri keçidin verilməsi daha məqsədəuyğundur. Həmçinin tərəflərin izahatları ilə müəyyən olunmuşdur ki, iddiaçılar təxminən 2010-cu ildən digər qonşuların torpaq sahələrindən keçid kimi istifadə etmişlər. Mübahisəli torpağın yaxınlığında yerləşən digər qonşuların torpaq sahələrindən zəruri keçidin verilməsi daha az zərərlə başa gələ biləcəyinə görə həmin torpaq sahələrindən zəruri keçidin verilməsi daha məqsədəmüvafiqdir.
49. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti xxxx Publik Hüquqi Şəxsi ** saylı Zaqatala Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş ## ###### 2026-cı il tarixli *-**-*-**/*-****/**** saylı mütəxəssis rəyindən görünür ki, cavabdehin mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən yolun açıldığı halda, Balakən-Qazma avtomobil yolundan iddiaçı iddiaçı7 məxsus torpaq sahəsinə qədər olan məsafə 509 metrdir. İddiaçı iddiaçı7 məxsus kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsindən Balakən- Hənifə kənd yoluna çıxmaq üçün həmin ərazidə yerləşən ən yaxın torpaq mülkiyyətçilərinə gedən yola qədər olan məsafə 235 metrdir. Həmin məsafədə X5 və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1378F cizgisində göstərilən 1.29 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi və X6 və onun ailə üzvlərinin adına **** nömrəli torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktının 1377F cizgisində göstərilən 0.50 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi yerləşir. Həmçinin iddiaçı və cavabdehə məxsus torpaq sahələrinin arasında X7 və onun ailə üzvlərinə məxsus 0.55 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq səhəsi, X4 və onun ailə üzvlərinə məxsus 0.50 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi və Cavabdeh Mollaisa oğlu və onun ailə üzvlərinə məxsus 0.90 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq səhəsi yerləşir.
50. Kollegiya həmçinin qeyd edir ki, cavabdehə məxsus torpaq sahəsindən iddiaçılara məxsus torpaq sahələrinə zəruri keçid veriləcəyi təqdirdə əlavə olaraq ən azı yuxarıda mütəxəssis rəyində göstərilən üç qonşunun ərazisindən də zəruri keçid verilməlidir.
51. Göründüyü kimi iddiaçıların zəruri keçidlə bağlı tələblərinin ilk növbədə mülkiyyətlərində olan torpaq sahəsinə faktiki keçid kimi (gediş-gəliş yolu kimi) əvvəllər də istifadə etmiş olduğu keçidin (yolun) yerləşdiyi və qonşuluğunda olan digər torpaq sahəsinin mülkiyyətçisinə qarşı yönəldilməsi daha yolveriləndir.
52. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən düzgün nəticəyə gəlmədiyindən, qətnаmə fаktlаr nöqteyi-nəzərindən qаnunsuz və əsаssız, mаhiyyəti üzrə isə düzgün olmadığındаn, qətnamə qəbul edilərkən maddi və prosessual hüquq normaları pozulduğuna görə cavabdeh Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilərək, Balakən Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** saylı qətnaməsi ləğv edilməli, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməklə iddia tələbi təmin edilməməlidir.
53. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülkü Prosessual Məcəlləsinin 372, 384, 385, 392, 393, 402-403 və 400-1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qət etdi:
Cavabdeh Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilsin. Balakən Rayon Məhkəməsinin ## ###### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ləğv edilsin. İş üzrə yeni qətnamə qəbul edilsin. İddiaçılar iddiaçı7, iddiaçı1, iddiaçı5 İsa qızının, iddiaçı8, iddiaçı9, iddiaçı4, iddiaçı3, iddiaçı2 İslam oğlunun, iddiaçı6 İslam oğlunun cavabdeh Cavabdeh qarşı yolun(zəruri keçidin) açılması tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. Ödənilmiş dövlət rüsumu və 95 manat mütəxəssis rəyi xərci iddiaçıların özlərinə aid edilsin. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Qətnamədən şikayət verilməzsə, qəbul edildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.