Lənkəran Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №2(049)-3733/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Lənkəran şəhəri İş № 2(049)-3733/2025 26.09.2025 LƏNKƏRAN RAYON MƏHKƏMƏSİ Lənkəran Rayon Məhkəməsinin hakimi Aslanov Murad Şamxal oğlu Ərizəçi Maraqlı şəxs qismində cəlb etdiyi “ölüm faktının müəyyən edilməsi” tələbinə dair ərizəsinə baxaraq, müəyyən etdi̇ : Ərizəçi Maraqlı şəxs qismində cəlb etdiyi “ölüm faktının müəyyən edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Lənkəran Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək 02 yanvar 1960-cı il təvəllüdlü mərhum atası X1 17 avqust 2020-ci il tarixdə Lənkəran rayonunda ölməsi faktının müəyyən edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Ərizə onunla əsaslandırımışdır ki, ərizəçi Lənkəran rayonu, Şilavar kənd sakini xx xxxx 1993-cü il təvəllüdlü Ərizəçi 02 yanvar 1960-cı il təvəllüdlü və 17 avqust 2020-ci ildə elektrik cərəyanı vurması nəticəsində dünyasını dəyişmiş mərhum X1 övladıdır. Bədbəxt hadisə beş il bundan öncə atası ona məxsus həyətyanı sahədə təmir işi aparan zaman baş vermişdir. Belə ki, mərhum 2018- ci il tarixdə Lənkəran rayonu, Şilavar kəndində ev inşa etdirmək məqsədi ilə torpaq sahəsi almışdır. 2019-cu ilin aprel ayında sözügedən sahədə tikintiyə başlanmış, lakin müəyyən maddi çətinliklər səbəbindən tikinti başa çatdırıla bilməmişdir. 2020-ci ildən yenidən tikintinin davam etdirilməsi məqsədi ilə təmirtikinti işləri davam etdirilmişdir. 17 avqust 2020-ci il tarixdə mərhum Xeyrulla Əsədullayev saat təxminən 09 radələrində qaynatam X2 ilə birlikdə həyətyanı sahəyə gələrək tikinti ilə maraqlanıb, mövcud vəziyyətlə tanış olduqdan sonra nahar etmək məqsədilə qaynatasının evinə getmişlər. Nahardan sonra yenidən Şilavar kəndində yerləşən, yəni təmirin aparıldığı həmin həyətə qayıtmışlar. Bu zaman özü də həyətdə olmaqla köməyə gələn dostları X6 və X5 ilə birlikdə fəhlə kimi orada olan ustalara evin kəmərinin qoyulmasında köməklik göstərmişdir. Atası da vaxtı ilə fəhlə kimi fəaliyyət göstərdiyindən bu sahədə təcrübəli idi. Evin kəmərinin kənara çıxan hissələrini yonmaqdan ötrü biz oraya elektriklə işləyən “laqunda” adlanan kəsici-yonucu təmir alətini özümüzlə aparmışlar. Naqil məsafəsi kifayət etmədiyindən orada olan “uzadıcı-çox yuvalı” elektrik naqilindən istifadə etmək zərurəti yaranmışdır. O və qaynatası Mirheydər evin sağ tərəfində olmaqla artıq qalan tullantı dəmir parçalarını torbaya yığmaqla məşğul olmuşlar. X10 yorulduqlarından həm siqaret çəkmək, həm də çay içmək məqsədilə dincəlməkdən ötrü həyətdəki üzəri qapalı olan quyunun üzərinə qoyulmuş çay süfrəsində idilər. Atasə Xeyrulla “Laqunda” alətini taxmaq üçün həmin sözügedən “uzadıcı-çox yuvalı” elektrik naqilinin işləmədiyini görən zaman onu təmir etməyə səy göstərmiş, lakin uzadıcı elektrik yuvasından ayırmağı unutmaqla ümümi təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməmiş və bu səbəbdən elektrik cərəyanı vurması nəticəsində sözügedən bədbəxt hadisə baş vermişdir. Həmin zaman atasının qaynatasını “Ay Miri ölürəm” deyə səsləməsindən sonra dərhal atasına tərəf qaçmışlar. Çatanda atası dizləri üstə yıxılmışdır. Dərhal naqili elektrikdən ayırmış və təcili tibbi yardımın qaynar xətti olan “103” xidmətini yığmışlar. Təcili tibbi yardım maşını yubandığından özü atasını həyətdəki maşına uzadaraq Lənkəran Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına çatdırmışdır. Xəstəxanada isə “artıq gecdir, başınız sağ olsun, xəstə dünyasını dəyişib” dedilər.Həmin hadisə ilə bağlı Lənkəran Rayon Prokurorluğunda ibtidai araşdırılma aparılmış və mərhum X1 ölümündə kimsənin qəsdi və ya ehtiyatsızlığı olmadığından, baş vermiş hadisədə cinayət hadisəsi müəyyən edilmədiyindən toplanmış material üzrə cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi qərarına gəlinmişdir. O, ərizə ilə Maraqlı şəxsnə müvafiq ərizə ilə müraciət edərək mərhum atası Xeyrulla Əsədullayevin ölüm haqqında şəhadətnamə verilməsini xahiş etmiş, lakin Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən bunun mümkün olmadığı və eləcə də bu barədə məhkəməyə müraciət etməli olacağı bildirilmişdir. Məhkəmə, ərizəni və ərizəyə əlavə edilmiş sənədləri araşdırıaraq hesab edir ki, iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Belə ki, iddia ərizəsinin məzmunundan aydın olur ki, əsas tələb mülki deyil, inzibati xarakterlidir. Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında Azərbaycan Respublikasi Ali Məhkəməsi Plenumunun 12 aprel 2019-cu il tarixli, 3 №-li Qərarinin 4-cü bəndində göstərilmişdir ki, Məhkəmələrə izah olunur ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 307.2.3-cü maddəsi doğum, övladlığa götürmə, nikah, boşanma, ölüm faktının deyil, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının, yəni doğumun, övladlığa götürmənin, nikahın, boşanmanın, ölümün qeyd edilmə faktının müəyyən edilməsini nəzərdə tutur. Məhkəmə qaydasında bu faktlar o halda müəyyən edilir ki, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqanlarda müvafiq qeydlər saxlanılmamışdır və onların bərpası (vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydləri saxlanılan arxivin itməsi, müharibə, təbii fəlakət, yanğın və sair nəticəsində arxivin məhv olması və sair səbəbdən) mümkün deyildir və belə qeyd yalnız vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeyd edilməsi faktının məhkəmə qaydasında müəyyən edilməsi barədə qətnamə əsasında bərpa edilə bilər. Hər bir halda məhkəmə, hüquqi faktın müəyyən edilməsini xahiş edən şəxsdən doğumun, övladlığa götürmənin, nikahın, boşanmanın və ya ölümün qeydinin əldə edilməsinin və ya onun bərpasının mümkün olmamasını təsdiq edən sənədləri (məsələn: vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqanın müvafiq qeydi verməsinin mümkün olmamasına dair arayışı) tələb etməlidir. Doğum, nikah, boşanma, övladlığa götürmə, atalığın müəyyən edilməsi, adın, soyadın və ata adının dəyişdirilməsi, ölüm haqqında aktların itirilmiş qeydləri yalnız müvafiq qeydin əvvəllər mövcud olduğunu təsdiq edən sənədlər olduqda bərpa edilə bilər. Hazırkı ərizəyə əlavə edilmiş Lənkəran Rayon Prokurorluğunun xx.xx.2020-ci il tarixli, 153-C-20 nömrəli qərarından görünür ki, X1 ölməsi ilə bağlı toplanmış material üzrə cinayət işinin başlanması rədd edilmişdir. Göründüyü kimi, artıq 02 yanvar 1960-cı il tarixdə doğulmuş X1 ölməsi müvafiq qərarla təsdiq edilmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, belə olan halda, yəni artıq şəxsin ölməsi faktı müəyyən edildiyindən həmin ölüm faktının qeydiyyata alınması ilə bağlı müvafiq qeydiyyat orqanına müraciət edilməli və bundan imtina olunduqda müvafiq olaraq inzibati məhkəməyə müraciət edilməlidir. “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikasi Ali Məhkəməsinin Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 4 nömrəli qərarinin 9.1-ci bəndində göstərilir ki, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatını aparan orqanlar (Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin və Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri, nikah evləri, Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin xaricdəki konsulluq idarələri, rayon tabeli şəhərlərdə, qəsəbələrdə və kəndlərdə rayon, şəhər, şəhər rayonu icra hakimiyyətlərinin nümayəndəlikləri) tərəfindən vətəndaşliq vəziyyəti aktlarinin qeydiyyati kitablarinda (akt kitablarında) qeydlərin aparılması, qeydlərin aparilmasindan imtina olunmasi və ya həmin qeydlərdə düzəlişlərin edilməsindən imtina olunması, yaxud vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitablarında (akt kitablarında) qeydlərin düzgün olmamasının müəyyən edilməsi ilə bağlı maraqlı şəxslərlə həmin orqanlar arasındakı mübahisələrə habelə adın, ata adının və soyadın dəyişdirilməsindən imtina olunması ilə bağli verilən iddialara inzibati məhkəmə icraati qaydasinda baxilir. Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatını aparan orqanlarda qeydə alınmalı olan hüquqlara dair maraqlı şəxslər arasındakı mübahisələrə (nikahın etibarsızlığı, atalığın müəyyən edilməsi, valideynlər tərəfindən uşağa adın verilməsi və s.) mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Həmin Plenum qərarinin 15.4-cü bəndində qeyd olunur ki, eyni ilə, inzibati və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan işlərin aidiyyəti üzrə göndərilməsi MPM-də nəzərdə tutulmamışdır. Bu səbəblə nəzərə alınmalıdır ki, inzibati məhkəməyə aid iddia ərizəsi ümumi və ya kommersiya məhkəməsinə verilmişdirsə, MPM-in 153.2, 153.2.1-ci maddələrinə əsasən, ərizəyə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi və ya kommersiya məhkəməsində baxılmalı olmaması əsası ilə iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsinin qəbulundan imtina olunmalı, inzibati məhkəməyə aid iş səhvən ümumi və ya kommersiya məhkəməsinin icraatına qəbul edilmişdirsə, MPM-nin 261.0, 261.0.1-ci maddələrinə əsasən, işə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi və ya kommersiya məhkəməsində baxılmalı olmaması əsası ilə iş üzrə icraata xitam verilməli, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 153.2.1-ci maddəsinə əsasən ərizəyə məhkəmə qaydasında və ya mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı deyildirsə hakim iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsini qəbul etməkdən imtina edir. Həmin Məcəllənin 153.3-cü maddəsinə əsasən hakim ərizəni qəbul etməkdən imtina barədə əsaslandırılmış qərardad çıxarır. Həmin Məcəllənin 153.5-ci maddəsinə əsasən ərizəni qəbul etməkdən imtina edilməsi ərizəçiyə həmin cavabdehə qarşı, həmin predmet barəsində və həmin əsaslarla yenidən iddia qaldırmağa mane olur. Həmin Məcəllənin 153.6-cı maddəsinə əsasən iddia ərizəsini qəbul etməkdən imtina barədə qərardaddan şikayət verilə bilər. Həmin Məcəllənin 114.1.2-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş əsaslarla ərizəni baxılmaq üçün qəbul etməkdən imtina edilərsə ödənilmiş dövlət rüsumu geri qaytarılır. İş materiallarında olan xx.xx.2025-ci il tarixli, ********** nömrəli qəbzdən görünür ki, ərizəçi məhkəməyə müraciət etməsi üçün 100 manat dövlət rüsumu ödəmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə icraata xitam verilməli və iddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu ona geri qaytarılmalıdır. Məhkəmə göstərilənlərə əsasən və MPM-nin 114, 153, 263-264-cü maddələrini rəhbər tutaraq qərara aldi: Ərizəçi Maraqlı şəxs qismində cəlb etdiyi “ölüm faktının müəyyən edilməsi” tələbinə dair ərizəsinin icraata qəbulundan imtina olunsun və mülki iş üzrə icraata xitam verilsin. İş üzrə xx.xx.2025-ci il tarixli, ********** nömrəli qəbzə əsasən dövlət büdcəsinə ödənilmiş 100 manat məbləğində dövlət rüsumu Ərizəçi geri qaytarılsın. Ərizəçi izah olunsun ki, işin icraatına xitam verildikdə, eyni tərəflər arasında eyni predmet haqqında və eyni əsaslar üzrə mübahisə barəsində məhkəməyə təkrar müraciət edilməsinə yol verilmir. Qərardad ərizəyə əlavə olunmuş bütün sənədlərlə birlikdə ərizəçiyə rəsmi qaydada verilsin. Ərizəçi inzibati məhkəməyə müraciət etmək hüququ izah olunsun. Qərardaddan rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 (on) gün müddətində Lənkəran Rayon Məhkəməsinə (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə) şikayət verilə bilər. Hakim Murad Aslanov