Xaçmaz Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(067)-2000/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Xaçmaz şəhəri İş № 2(067)-2000/2021 12.08.2021 XAÇMAZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Xəlilov İlkin Ələkbər oğlunun sədrliyi ilə, məhkəmə islas katibi Nəcəfli Fuad Zeynal oğlunun katibliyi ilə, Ərizəçi iştirakı ilə, Ərizəçi şəxsin ölüm faktının müəyyən edilməsi tələbinə dair mülki işə Xaçmaz şəhərində açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ : Ərizəçi məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, Xaçmaz rayon Niyazabad kəndində 15.12.1980-ci ildə anadan olmuş qardaşı X1 20.09.2015-ci ildə öz evində vəfat etməsi faktının müəyyən olunması barəsində qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Ərizəçi ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, 15.12.1980-cı il təvəllüdlü X4 onun qardaşıdır. O, Xaçmaz rayon Niyazabad kəndində yaşamışdır. Mərhum qardaşı 20.09.2015-ci ildə öz evində vəfat etmiş, o da qardaşının dəfn mərasimində iştirak etmişdir. Mərhum qardaşı X2 Xaçmaz rayon Niyazabad kənd qəbristlanlığında dəfn etmişlər. Lakin onun ölüm haqqında şəhadətnaməsi alınmamışdır. O, özü Rusiya Federasiyasında olmuş, ona görə bu məsələ ilə maraqlanmamışdır. Qardaşının ölümündən sonra ondan miras qalan əmlakı mülkiyyətinə keçirmək istəyəndə məlum olmuşdur ki, qardaşının ölüm haqqında şəhadətnaməsi yoxdur. O, qardaşının ölüm haqqında şəhadətnaməsinin verilməsi üçün Xaçmaz Qeydiyyat şöbəsinə müraciət edəndə, həkim arayışı olmadığına görə onun ölüm haqqında şəhadətnaməsinin verilməsindən imtina edilmişdir. Ona görə də ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə iclasında Ərizəçi ərizəni müdafiə edərək, ərizədə göstərilənlərə uyğun izahat vermiş, əlavə olaraq ərizəsində yazılanları təsdiq etdiyini, qardaşının 3 il bundan əvvəl Bakı şəhərində xəstəxanada vəfat etdiyini, onun ciyərindən qan gəldiyini, qardaşının vəfat etdiyi xəstəxanadan onun ölümü haqqında arayış verilib-verilmədiyini bilmədiyini, qardaşının vəfat etdiyi xəstəxanadan onun ölümü haqqında həkim arayışının alınması üçün oraya müraciət etmədiyini, qardaşının şəxsiyyətini təsdiq edən hər hansı bir sənədi məhkəməyə təqdim edə bilmədiyini, belə bir sənədin onda olmadığını, qardaşından hansı miras əmlak qaldığına dair məhkəməyə təqdim edəcəyi sənədlərin olmadığını, qardaşından miras qalmış əmlaka dair vərəsəliyin qəbulu ilə bağlı notariat kontoruna müraciət etmədiyini bildirmiş və ərizənin təmin olunmasını xahiş etmişdir. Maraqlı şəxsnə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və məhkəməyə gəlməməsinin səbəbi barəsində məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 185.5.-si maddəsini rəhbər tutaraq işə maraqlı tərəfin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saymışdır. Məhkəmə ərizəçinin izahatını dinləyib, iş üzrə sübutları araşdıraraq hesab edir ki, ərizə əsassız olduğundan təmin olunmamalıdır. Belə ki, iş materiallarında olan AZE seriyalı ******** saylı şəxsiyyət vəsiqəsindən müəyyən olunur ki, Ərizəçi xx.xx.1977-ci il tarixdə Xaçmaz rayonunun Niyazabad kəndində anadan olmaqla həmin kənddə yaşayır. İş materiallarında olan Maraqlı şəxs 07.04.2021-ci il tarixli arayışından müəyyən olunur ki, Ərizəçi qardaşı X1 ölüm haqqında arayışını almaq üçün müraciət etmiş, müraciətinə əsasən 15.12.1980-07.04.2021-ci illər üzrə Maraqlı şəxs üzrə ölümün qeydə alınıb-alınmaması yoxlanılmışdır. X3 barəsində Maraqlı şəxsndə göstərilən illər üzrə ölüm akt qeydi aşkar olunmamışdır. Ölüm haqqında həkim şəhadətnaməsi olmadıqda ölüm faktı məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. Bununla əlaqədar ərizəçiyə məhkəməyə müraciət etməsi tövsiyə olunmuşdur. İş materiallarında olan fotoşəkildən müəyən olunur ki, X4 15.12.1980-cı ildə anadan olmuş, 20.09.2015-ci ildə vəfat etmişdir. İş materiallarında olan 25.06.2021-ci il tarixli ödəniş qəbzindən müəyyən olunur ki, ərizənin verilməsi ilə əlaqədar ərizəçi tərəfindən 10 manat dövlət rüsumu ödənilmişdir. Məhkəmə qeyd olunan sübutlara hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, ərizəçi tərəfindən Xaçmaz rayonu Niyazabad kəndində 15.12.1980-ci ildə anadan olmuş qardaşı X1 20.09.2015-ci ildə öz evində vəfat etməsi faktını təsdiq edən mötəbər sübutlar məhkəməyə təqdim edilməmiş, həmçinin, ölüm faktını təsdiq edən sənədin alınması üçün müvafiq tibb müəssisəsinə müraciət edilməmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, mülki prosesdə qəbul edilmiş və sübut hüququnun tələbləri baxımından mühüm əhəmiyyətə malik olan formal həqiqət prinsiplərinə görə sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükü bütünlüklə tərəflərin üzərinə düşür. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi sübutetmə vəzifələrinin bölgüsünün ümumi qaydasını müəyyən edir. Bu qaydaya görə iş iştirakçıları tələb və etirazlarını əsaslandırdıqları faktlara istinad etməlidirlər. Məhkəmə öz istəyinə görə iş iştirakçısı olan bu və ya başqa şəxsi onun öz iddia və etirazlarını əsaslandırmaq üçün söykəndiyi halların və qanunla sübut etməli olduğu başqa halların sübut olunması yükündən azad edə, yaxud sübutetmə yükünü bölüşdürə bilməz. Azərbaycan Respublikası MPM məhkəməyə öz təşəbbüsü ilə sübutlar toplamaq hüququ vermir və sübutların toplanması və verilməsi yükünü bütünlüklə sübutetmə yükünü daşıyan iş iştirakçılarının üzərinə qoyur. Məhkəmə qeyd edir ki, mülki prosessual qanunvericiliyinə əsasən iddia üzrə iddiaçının tələbləri bilavasitə sübutetmə yükü ilə bağlıdır, işin faktiki hallarının müəyyən edilməsinin məhkəmə qərarının qanuniliyinin və əsaslığının əsas göstəricisi olduğu nəzərə alınsa, bu institut xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İddia tələblərinin təsdiqlənməsi üçün tərəfin sübut etmədiyi halları məhkəmə mövcud olmayan kimi rədd edə bilər. Bu mənada, mülki hüquq münasibətləri iştirakçılarının vicdanlılığı prezumpsiyasına əsaslanan iddianın əsasında duran faktların mövcud olmadığına dair ehtimal ortaya çıxır. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi «Mahmudov Rusiya Federasiyasına qarşı» 26 iyul 2007-ci il tarixli qərarında hüquqi mövqeyini əks etdirərək göstərmişdir ki, konvensiya prosedurları çərçivəsində sübutlar qiymətləndirilərkən bir qayda olaraq affirmanti, non neganti, incumbit probatio (sübut etmək yükü təkzib edənin deyil, iddia edənin üzərinə düşür) prinsipi rəhbər tutulur. Sübut kifayət qədər güclü, aydın və bir-birinə uyğun qənaətlərin həm mövcudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilir. Məhkəmə iddianın dəlillərinə münasibət bildirərək hesab edir ki, iddianın dəlilləri əsassız olub, başqa sübutlarla öz təsdiqini tapmayıb, toplanmış sübutlarla təkzib olunduğuna görə rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 307.2.8-ci maddəsinə əsasən müvafiq icra hakimiyyəti imtina etdiyi halda şəxsin müəyyən vaxtda müəyyən şəraitdə vəfat etməsi faktı məhkəmə qaydasında müəyyən edilir. Həmin Məcəllənin 308-ci maddəsinə əsasən məhkəmə hüquqi əhəmiyyəti olan faktları o zaman müəyyən edə bilər ki, ərizəçi həmin faktları təsdiq edən lazımi sənədləri başqa qaydada ala bilməsin, yaxud itirilmiş sənədlərin bərpası mümkün olmasın. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məsəlləsinin 310-cu maddəsinə əsasən ərizədə, həmin faktın müəyyən edilməsinin ərizəçiyə nə məqsəd üçün lazım olduğu, habelə lazımi sənədləri ərizəçinin ala bilməməsini, yaxud itən sənədlərin bərpasının mümkünsüzlüyünü təsdiq edən sübutları göstərməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məsəlləsinin 14.2.-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalıvə onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1.-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4.-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə islasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Beləliklə, məhkəmə işdə olan sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, Ərizəçi ərizəsi təmin edilməməli, ərizəçinin Xaçmaz rayon Niyazobad kəndində 15.12.1980-ci ildə anadan olmuş qardaşı X1 20.09.2015-ci ildə öz evində vəfat etməsi faktı əhəmiyyətli olmadığından, məhkəmə qaydasında müəyyən edilməməlidir. Qeyd olunanlara əsasən və Azərbaysan Respublikasının MPM-nin 216-220-si və 360sı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ : Ərizə təmin edilməsin. Qətnamədən 1 ay müddətində Xaçmaz Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaysan Respublikası Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apelyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən : İlkin Xəlilov.