Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-2705/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-2705/2020 30.06.2020 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Əhmədova Mehparə Tofiq qızı (sədrlik edən və məruzəçi - hakim), Nurməmmədov Əhməd Güləhməd oğlu, Xəlilov İsmayıl Kamil oğlundan ibarət tərkibdə, Əliyeva Tutu Nazim qızının katibliyi, İlk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı nümayəndəsi X2, vəkili V1 oğlunun iştirakı ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(103)*/2019 nömrəli qətnaməsindən ilk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı tərəfindən verilmiş kasasiya şikayəti üzrə mülki işə baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: Bakışəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin (hakim R.Qafarova) xx.xx.2019-cu il tаrixli, 2(009)-**/2019 saylı qətnaməsi ilə İddiaçı Cavabdeh qarşı“əmlak” tələbinə dair ilk iddiasının qismən təmin edilərək, iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı məxsus 15 000 ABŞ dolları dəyərində 3300 qram çəkisi olan gümüş“mavi serviz” dəstinin, 14 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Şərq” konyak dəstinin, 18000 ABŞ dolları dəyərində brilyant qaşlı qızıl üzüyün, 15 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Nefrit” dəstinin, 30 000 ABŞ dolları dəyərində briliant qaşlı qızıl saatın (“Harry Winston” 70.39 qram çəkidə qızıl), 8 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş babocka “kəpənək” dəstinin, 7 000 ABŞ dolları dəyərində 6 ədəd gümüş qədəhin, 3000 ABŞ dolları dəyərində gümüş salat tabağının, 6000 ABŞ dolları dəyərində g ümüş meyvə tabağının, 5500 ABŞ dolları dəyərində gümüş yemək dəstinin cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Cavabdeh alınaraq iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı verilməsi, qeyd edilən əşyalar olmadıqda onların dəyəri olan 120500 ABŞ dolları məbləğinin ödəniş günüüçün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi rəsmi valyuta məzənnəsinə uyğun Azərbaycan manatı ilə pul vəsaitinin cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Cavabdeh tutularaq iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı ödənilməsi, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı“pul” tələbinə dair qarşılıqlı iddiasının təmin edilərək, 33919 manat və 14600 ABŞ dolları dəyərindəəsas borc və 10175,70 manat və 4380 ABŞ dolları dəyərində faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 44094,70 manatın və 18980 ABŞ dolları məbləğinin ö dəniş günüüçün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi rəsmi valyuta məzənnəsinə uyğun Azərbaycan manatı ilə pul vəsaitinin, hüquqi yardıma görəödənilmiş 100 manatın və 30 manat dövlət rüsumunun iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı tutularaq cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Cavabdeh ödənilməsi, əşyalarla pul məbləğlərinin geri qaytarılmasının eyni anda icra edilməsi qət edilmişdir. Bakışəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin (hakim R.Qafarova) xx.xx.2019-cu il tаrixli, 2(009)-**/2019 saylı xüsusi qərardadı ilə Cavabdeh əməlində cinayətin əlamətlərinin olubolmadığının araşdırılmasıüçün müvafiq sənədlərin surətləri əlavə edilməklə, xüsusi qərardadın Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğuna göndərilməsi qərara alınmışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kolle giyasının (hakimlər Ş.Məmmədova, V.Həsənov, X.Sarıyev) xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(103)-*/2019 nömrəli qətnaməsi ilə ilk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, ilk iddia üzrə cavabdeh, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçıCavabdehtərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinin təmin edilərək, Bakışəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2019-cu il tаrixli, 2(009)-**/2019 saylı qətnaməsinin 5500 ABŞ dollarıdəyərində gümüş yemək dəstinin cavabdeh və qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdeh alınıb ilkin iddia üzrə iddiaçı və qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı verilməsi hissəsində ləğv olunması, həmin hissədə iddianın rədd olunması, qətnamənin “ilk iddia tələbi girov kimi götürülmüş 9 adda əşyaların, yəni ilkin iddia üzrə iddi açı və qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı məxsus 15 000 ABŞ dolları dəyərində 3300 qram çəkisi olan gümüş“mavi serviz” dəstinin, 14 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Şərq” konyak dəstinin, 18 000 ABŞ dolları dəyərində brilyant qaşlı qızıl üzüyün, 15 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Nefrit” dəstinin, 30 000 ABŞ dolları dəyərində briliant qaşlı qızıl saatın (“Harry Winston” 70.39 qram çəkidə qızıl), 8 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş babocka “kəpənək” dəstinin, 7 000 ABŞ dolları dəyərində 6 ədəd gümüş qədəhin, 3 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş salat tabağının, 6000 ABŞ dolları dəyərində gümüş meyvə tabağının ilkin iddia üzrə cavabdeh və qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdeh alınaraq ilkin iddia üzrə iddiaçı və qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı verilsin və ya qeyd edilən əşyalar olmadıq da onların dəyəri olan 116 000 ABŞ dolları məbləğin ödəniş günüüçün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi rəsmi valyuta məzənnəsinə uyğun Azərbaycan manatı ilə ilkin iddia üzrə cavabdeh və qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdeh tutularaq ilkin iddia üzrə iddiaçı və qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı ödənilsin” hissəsində dəyişdirilmədən saxlanması qət edilmişdir. İlk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı işüzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsindən kasasiya şikayəti vermişdir. İşin halları: İddiaçı Cavabdeh qarşı“əmlak” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh iddia ərizəsində adlarını və dəyərini göstərdiyi cəmi 239900 ABŞ dolları, 5000 Euro və 12500 manat dəyərindəəmlakl arının alınaraq ona qaytarılması barədə qətnamə qəbul edilməsini, qeyd etdiyi hallar üzrə ona qarşı cinayət əməli törətmiş və eyni zamanda vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməklə dələduzluq etmiş və bu üsulla ona məxsus külli miqdarda qiymətli əmlakı mənimsəmişşəxslərin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi barədə xüsusi qərardad qəbul edilərək prokurorluğa göndərilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı“pul” tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı 33919 manat və 14600 ABŞ dolları dəyərindəəsas borc və 10175,70 manat və 4380 ABŞ dolları dəyərində faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 44094,70 manatın və 18980 ABŞ dollarının, hüquqi yardıma görəödədiyi 100 manatın və 30 manat dövlət rüsumunun onun xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilm əsini xahiş etmişdir. Daha sonra qarşılıqlı iddiaçı Cavabdeh qarşılıqlı iddia ərizəsinin dəqiqləşdirilməsi barədəərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Mavi servis”; “konyak dəsti ağ rəngdə”; “gümüş qab“, “saat Harry Winston”, “servis kəpənək”, “06 ədəd qədəhlər”, “salat qabı” və “meyvə qabı” olmaqla 8 adda əşyaların İddiaçı qaytarılmasışərti ilə, İddiaçı 33919 manat və 14600 ABŞ dolları məbləğindəəsas borc və 10175,70 manat və 4380 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 44094,70 manatın və 18980 ABŞ dollarının, hüquqi yardıma görəödədiyi 100 manatın və 30 manat dövlət rüsumunun onun xeyrinə tutulması vəəşyalarla pul məbləğlərinin geri qaytarılmasının eyni anda icra edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Daha sonra qarşılıqlı iddiaçı Cavabdeh qarşılıqlı idd ia ərizəsinin dəqiqləşdirilməsi barədəərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, 1 ədəd qızıl üzüyü göstərməyi unutduğunu bildirib, 9 adda əşyaların İddiaçı qaytarılmasışərti ilə, İddiaçı 33919 manat və 14600 ABŞ dolları məbləğindəəsas borc və 10175,70 manat və 4380 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 44094,70 manatın və 18980 ABŞ dollarının, hüquqi yardıma görəödədiyi 100 manatın və 30 manat dövlət rüsumunun onun xeyrinə tutulması vəəşyalarla pul məbləğlərinin geri qaytarlmasının eyni anda icra edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İşüzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Kasasiya şikayətinin dəlilləri və tərəflərin izahatları: İlk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı və vəkili V1 oğlu kasasiya şikayətini onunla əsas landırmışlar ki, Bakı Apelyasiya məhkəməsi qarşılıqlı iddiaçının tələb etdiyi borcun dəqiqləşdirilməsi ilə bağlı heç bir hərəkət etməmiş, pulun məbləğini, faizlərin miqdarını, qoyulan əmlakın nədən ibarət olduğunu, eləcə də lombard fəaliyyətinin şəffaf aparıldığını dəqiqləşdirmək məqsədilə həmin sənədlərin məhkəməyə təqdim olunması dəfələrlə tələb olunsa da, məhkəmə etina etməmişdir. Cavabdeh qarşılıqlı iddia ərizəsində 8 adda əmlakın onda olduğunu etiraf etmişdir: 15000 ABŞ dolları qiymətində 3300 qram çəkisi olan gümüş“Mavi” serviz dəsti, 14000 ABŞ dolları qiymətində gümüş“Şərq” konyak serviz dəsti, 5500 ABŞ dolları dəyərində gümüş yemək dəsti (12 pers.), 30.000 ABŞ dolları dəyərində brilyant qaşlı qızıl saatı (“Harry Winston” 70.39 qram çəkidə qızıl), 8.000 ABŞ dolları dəyərində gümüş ' Babocka” serviz dəsti, 7.000 ABŞ dolları dəyərində 6 ədəd gümüş qədəh, 3000 ABŞ dolları dəyərində gümüş salat tabağı, 6000 ABŞ dolları dəyərində gümüş meyvə tabağı. Daha sonra İddiaçı tərəfindən məhkəməyə dəyəri 15000 ABŞ dolları olan “Nefrit” dəsti, 18000 ABŞ dolları olan brilyant üzük və 25000 ABŞ dolları təşkil edən brilyant dəstinin (üzük, sırğa, kulon, boyunbağı - 55,15 qr və 115 kr) girov verildiyinə dair lombard biletləri təqdim edilmişdir. Məhkəmə həmin biletləri əşyayi-dəlil və təkzibedilməz fakt kimi qəbul edərək yalnız iki adda əmlakın - dəyəri 15000 ABŞ dolları olan “Nefrit” dəsti və 18000 ABŞ dolları olan brilyant üzüyün qaytarılmasını qət etmişdir. Lakin məhkəmə xx.xx.2017-ci il tarixli 10 10000 manatlıq kreditin girovu qismində dəyəri 25000 ABŞ dolları təşkil edən brilyant d əstin qaytarılması ilə bağlı doğru olmayan nəticəyə gəlmişdir. Belə ki, həmin lombard biletində yazı qaralandığına görə məhkəmə cavabdehin iddiasıəsasında hesab etmişdir ki, həmin əmlak ödənilmiş 3800 manatın (Qətnamə səh 8, abzas 2) müqabilində İddiaçı qaytarılmışdır. İddiaçı həmin epizodla bağlı məhkəməyə izahatında bildirmişdir ki, 3800 manatlıq məbləği ödəyərkən lombard biletində müvafiq qeydiyyatın aparılmasını tələb edərkən yazının üstündən xətt çəkildiyini aşkar etmiş və səbəbini soruşduqda lombardın əməkdaşı Aida bildirmişdir ki, həmin məмуlаtı“Moskva” Ticarət evində Cavabdeh kürəkəni ilə birlikdə qızıl satan Hətəm adlı bir şəxsə satmağa veriblər və щəmin məbləğ borcdan silinəcəkdir. Hətta iddiaçının yanında zəng vurub həmin şəxslə alqı-satqı faktını bir daha təsdiqləmişdir. Lakin Cavabdeh indi dələduzluq edərək həmin malı qaytardığını iddia edir. Hesab edirlər ki, xx.xx.2017-ci il tarixli kredit üzrə 25000 ABŞ dolları dəyərində brilyant dəstin cavabdehdən alınaraq iddiaçıya qaytarılması qət olunmalıdır. Bundan əlavə, xx.xx.2016-cı il tarixli kreditin girovu kimi qoyulmuşəmlakdan 3,400 qr. çəkisi olan gümüş serviz də Qətnaməyə daxil edilməlidir. Çünki həmin əmlakın mövcudluğu lombard bileti ilə təsdiq edilmişdir. Həmçinin apellyasiya məhkəməsi adı keçən girovların - dəyəri 1500 ABŞ dolları olan brilyant sırğa, dəyəri 8500 ABŞ dolları olan “Mavi” serviz, dəyəri 12000 ABŞ dolları olan “Rıbka” gümüş servizi, 3000 ABŞ dolları dəyərində gümüş yemək dəsti (6 nəfərlik) və 3600 ABŞ dolları dəyərində gümüş qrafinlərin (2 ədəd) tanınması ilə bağlı qətnaməçıxarmamaqla həm pr osessual hüquq normalarını pozduğunu, həm dəədalətsiz olduğunu ortaya qoymuşdur. Cavabdeh hər hansı bir faiz tələb etməsi ideyasının özü də absurddur. Bunu aşkar etmək üçün məhkəməyə kiçicik bir təhlil aparmaq kifayət edərdi. Ümumiyyətlə apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi və prosessual hüquq normalarının pozuntusu ilə qətnamə qəbul etmişdir. Ona görə də onlar işüzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(103)-*/2019 saylı qətnaməsinin ilkin iddianın təmin olunmamış hissələrində və qarşılıqlı iddianın təmin olunmuş hissələrində ləğv edilərək, ilkin iddianın tam təmin edilməsi, qarşılıqlı iddianın rədd olunması barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər. İşdə iştirak edən şəxslər işə baxılmasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar e dilmişlər. Lakin ilk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı və ilk iddia üzrə cavabdeh, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdehməhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. İlk iddia üzrə cavabdeh, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Cavabdeh vəkili Nümayəndə2 məhkəməyəərizəünvanlayaraq, xəstəliyi iləəlaqədar məhkəmə iclasının 14 gündən tez olmayaraq təxirə salınmasını xahiş etmiş, lakin ərizəsinə xəstəliyi iləəlaqədar hər hansı sənəd əlavə etməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası MPM-in 415.3-cü maddəsinəəsasən məhkəmə iclasına gəlməyən şəxslərin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab edir. İlk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı nümayəndəsi X3 və vəkili V1 oğlu kasasiya şikayətini müda fiə edərək, məhkəmədən şikayətin təmin edilməsini xahiş etdilər. Hüquqi məsələlər: Azərbaycan Respublikası MPM-in 416-cı maddəsinəəsasən kasasiya instansiyası məhkəməsi apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiqini yoxlayır. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi qənaətini onunla əsaslandırmışdır ki, ilk iddiaçının cavabdehə qarşıəmlak tələbinin əsası iddia ərizəsində sadaladığıəmlakların qaytarılması ilə bağlı olsa da, tələbin məzmunundan aydın olur ki, faktiki olaraq iddiaçı tələbində Cavabdeh olan borcunu yalnız tələb etdiyi əmlakların qaytarılması qarşılığında qaytarmaq niyyətindədir. Buna görə də, o, əvvəlcə cavabdehə girov verilməsi iddia edilən əmlakların ondan alınmasını tələb edir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, ilkin iddia tələbi üzrə İddiaçı cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Cavabdeh işlətdiyi lombarda müxtəlif vaxtlarda əmlaklarını girov qoyması və müxtəlif məbləğlərdə pul götürməsilə tərəflər arasında lombard münasibətləri yaranmışdır. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında iştirak edən ilkin iddia üzrə Cavabdeh tərəflər arasında lombard deyil, borc münasibətlərinin olmasını qeyd etsə də, onun məhkəmə araşdırması zamanı ilk iddiaçının iddiasında göstərdiyi əşyalardan 9 adda əşyanın özü tərəfindən borc pul verməsi müqabilində götürülməsini etiraf etməsi də digər sübutlarla yanaşı tərəflər arasında lombard münasibətlərinin olmasını təsdiq edir. Belə ki, ilk iddia üzrə Cavabdeh qarşılıqlı iddia ərizəsində və izahatında “Mavi servis”; “konyak dəsti ağ rəngdə”; “gümüş qab“, “saat Harry Wi nston”, “servis kəpənək”, “06 ədəd qədəhlər”, “salat qabı” və “meyvə qabı” və 01 ədəd qızıl üzük olmaqla 9 adda əşyaların onda olduğunu və qaytarılmalı olmasını etiraf etmişdir. Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 106.3-cü maddəsinəəsasən tərəfin tələb və etirazlarının əsaslandırdığı faktları digər tərəfin etiraf etməsi əks tərəfi gələcəkdə bu faktları sübut etmə vəzifəsindən azad edir. Məhkəmə xx xxxxxx 2016-cı il tarixli (Cavabdeh adınıəks etdirən möhürlü) lombard biletinə münasibət bildirərək qeyd etmişdir ki, biletdən də görünür ki, 3.400 qram çəkisi olan gümüş servis 5000 ABŞ dolları məbləğində qiymətləndirilmiş və həmin gümüş servis müqabilində 5000 ABŞ dolları İddiaçı verilmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı həmin gümüş dəstin cavabdehdə olduğunu və həmin əşyanın müqabil ində götürdüyü pul məbləğini hələ də qaytarmadığını qeyd etmişdir. Cavabdeh isə biletdə qeyd edilmişəşyanın adının üzərindən xətt çəkilməsinə istinad edərək həmin əşyanın İddiaçı qaytarıldığını və həmin əşya müqabilində verilmiş pulun geri ödənildiyini bildirmişdir. Belə ki, Cavabdeh qarşılıqlı iddia ərizəsində xx xxxxxx 2016-cı il tarixdə qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı 5000 ABŞ dolları məbləğində pul verildiyini qeyd etmiş və hazırda İddiaçı dəöz izahatında qeyd etdiyi kimi 14600 (on dörd min altı yüz) ABŞ dolları məbləğindəödənilməmiş borcunun ona qaytarılmasını tələb edir. Bununla bağlı kollegiya qeyd etmişdir ki, apelyasiya baxışı zamanı müəyyən olunmuşdur ki, İddiaçı tərəfindən alınan borclardan ödənilmiş pullar çıxıldıqdan sonra Cavabdeh tələb etdiyi borc 14 600 ABŞ dollarıdı r. Odur ki, belə başa düşülməlidir ki, xx xxxxxx 2016-cı il tarixli Lombard biletində göstərilən 3400 qram çəkisi olan gümüş servis İddiaçı qaytarılmayıb. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 302.2-ci maddəsinəəsasən, əşyanın lombardda girovu haqqında müqavilə lombardın girov bileti verməsi yolu ilə rəsmiləşdirilir. Lombardın girov qoyulmuşəşyadan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək ixtiyarı yoxdur. (MM 302.5) Lombard girov qoyulmuşəşyanın itirilməsi və zədələnməsi üçün məsuliyyət daşıyır. (MM 302.6) Həmin Məcəllənin 390.1-ci maddəsinəəsasən, fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Qanunvericiliyin mənasına görə müqavilə azadlığı fiziki və hüquqi şəxslərin azad surətdə müqavilələr bağlamaq, onların məzmun unu müəyyənləşdirməyi ehtiva edən bir anlayışdır. Bütün bunlara əsasən müqavilə bağlayıb-bağlamamaq məsələsini şəxs öz iradəsi ilə həll edir. İnsanın şəxsi marağından yaranan bu iradəsinin formalaşması və ifadəsi onun özünə mənsubdur. Beləliklə də, məhkəmə araşdırması zamanı tərəflər arasında lombard müqaviləsi əsasında münasibətlər mövcud olması mübahisəsiz hal kimi öz təsdiqini tapmış və kollegiya ilk iddia üzrə cavabdehin etirafını nəzərə alaraq hesab etmişdir ki, ilk iddia tələbi girov kimi götürülmüş 9 adda əşyaların, yəni iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı məxsus 15 000 ABŞ dolları dəyərində 3300 qram çəkisi olan gümüş“mavi serviz” dəsti, 14 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Şərq” konyak dəsti, 18000 ABŞ dolları dəyərində brilyant qaşlı qızıl üzük, 15 000 ABŞ dolları dəyə rində gümüş“Nefrit” dəsti, 30 000 ABŞ dolları dəyərində briliant qaşlı qızıl saatı (“Harry Winston” 70.39 qram çəkidə qızıl), 8 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş babocka “kəpənək” dəsti, 7 000 ABŞ dolları dəyərində 6 ədəd gümüş qədəh, 3 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş salat tabağı, 6000 ABŞ dolları dəyərində gümüş meyvə tabağı, cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Cavabdeh alınaraq iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı verilməlidir. Qeyd edilən əşyalar olmadıqda onların dəyəri olan 116 000 (bir yüz onaltı min) ABŞ dolları məbləğinin ödəniş günüüçün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi rəsmi valyuta məzənnəsinə uyğun Azərbaycan manatı ilə pul vəsaiti cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Cavabdeh tutularaq iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı ö dənilməlidir. Apellyasiya kollegiyası hesab etmişdir ki, 5500 ABŞ dolları dəyərində gümüş yemək dəstinin İddiaçı qaytarılması hissəsində isə tələb əsaslı sayıla bilməz. Belə ki, iş materiallarının 123-cü səhifəsində olan qəbzdən görünür ki,Cavabdeh tərəfindən İddiaçı 3390 manat pul verilmişdir, lakin həmin pulun müqabilində 5500 ABŞ dolları dəyərində olan gümüş yemək dəstinin girov qoyulması göstərilməmişdir. Həmçinin məhkəmə baxışı zamanı İddiaçı bununla bağlı hər hansı bir sübut məhkəməyə təqdim etməmişdir. Apellyasiya kollegiyası onu da nəzərə almışdır ki, həmin əşyaların dəyərini apelyator Cavabdeh apelyasiya baxışı zamanı mübahisələndirmədiyindən işüzrə qiymətləndirmə ekspertizası təyin edilməmişdir. Məhkəmə iclasında Cavabdeh bildirmişdir ki, həmin 9 adda əşyanı hazırda məhkəmədə İdd iaçı təqdim edə bilər. Apellyasiya kollegiyası ilk iddia tələbinin digər əmlakların, yəni 1500 ABŞ dolları qiymətində qızıl brilliant daşlı sırğa, 8500 ABŞ dolları qiymətində “mavi serviz”, 14000 ABŞ dolları qiymətində “konyak” dəsti, 25.000 ABŞ dolları qiymətində briliant qaşlı qızıl dəsti (üzük, sırğa, klon, boyunbağı - 95.15 qram çəkidə qızıl, 114 karat briliant), 12.000 ABŞ dolları“rıbka” RS serviz, 3000 ABŞ dolları dəyərində yemək dəsti (6 personal), 3600 ABŞ dolları dəyərində gümüş qrafin (2 ədəd), 4000 ABŞ dolları dəyərində qara norka kürk, 5000 ABŞ dolları dəyərində palto dior, 2200 ABŞ dolları dəyərində vaza “beqoniya” SÇ, 1500 ABŞ dolları dəyərində 3 daşlı qızıl briliant sırğa, 2000 ABŞ dolları dəyərində qəhvəyi norka jilet, 1200 ABŞ dolları dəyərində norka yaxalıqlı palto, 250 0 euro dəyərində qəhvəyi norka jilet, 2500 euro norka jilet (VUD), 2500 manat dəyərində yarım palto, 10.000 manat dəyərində 2 ədəd rəsm əsəri, 12000 ABŞ dolları dəyərində serviz “balıq RS”, 5500 ABŞ dolları dəyərində yemək dəsti SÇ (12 personal), 6000 ABŞ dolları dəyərində stakan altı RS (yaşıl), 5000 ABŞ dolları dəyərində meyvə tabağı RS, 2400 ABŞ dolları dəyərində mürəbbə qaşıq (6 ədəd), 3.000 AbŞ dollarıəvəzində tort üçün kürək RS (6 ədəd), həmçinin yuxarıda qeyd olunan 5500 ABŞ dolları dəyərində olan gümüş yemək dəstinin, cəmi 239.900 ABŞ dolları, 5000 euro və 12500 manat dəyərindəəmlaklarının geri qaytarılması hissəsində iddia tələbinin təmin edilməsini mümkün hesab etməmişdir. Belə ki, ilkin iddia üzrə İddiaçı sadalanan əmlaklarla bağlı iddia tələbinin əsası kimi istinad etdiyi halla rı, yəni, həmin əmlakların pul götürməsi müqabilində lombarda girov qoymasını təsdiq edən hər hansı bir sübut növü məhkəməyə təqdim etməmişdir. Apellyasiya kollegiyası qarşılıqlı iddia tələbinin “33919 manat və 14600 ABŞ dolları dəyərindəəsas borcun ödənilməsinə” dair hissəsi ilə bağlı qeyd etmişdir ki, iş materialları ilə müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı 2016-cı ildən başlayaraq müxtəlif vaxtlarda girov müqabilində lombard fəaliyyəti ilə məşğul olan Cavabdeh 6-8 faiz olmaqla pul götürmüşdür. Götürdüyü pulların bir qismini ödəsə də, lakin onun həmin girov müqabilində götürdüyü pullar üzrə Cavabdeh borcu qalmışdır. Borcunun qalmasını isə İddiaçıöz ilkin iddia ərizəsində etiraf edərək göstərmişdir ki, Cavabdeh 14.600 ABŞ dolları və 29.919 manat borcu vardır. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd e tmişdir ki, İddiaçı 2017-ci ilin noyabr və dekabr aylarında 1500+1500; 2018-ci ilin yanvar və fevral aylarında 1000+1000 manat olmaqla ümumilikdə 5000 manat pul götürməsini etiraf etsə də, sonradan Cavabdeh ondan dörd dəfəyə götürdüyü 5 (beş) min manat (1500+1500+1000+1000) müqabilində 16900 ABŞ dolları, 5000 Euro və 12500 manat dəyərində geyim əşyalarını, qızıl-zinət və gümüş məmulatlarını, qiymətli rəsm əsərlərini girov götürməsini, bununla bağlı lombarddakı dəftərdəşəxsən qeydiyyat aparmasını, sonradan 5000 (beş min) manatın 4000 manatını Cavabdehödəməsini və buna baxmayaraq girov qoyulmuş həmin əmlaklarının qaytarılmamasını təsdiq edən hər hansı bir mötəbər sübut məhkəməyə təqdim etməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi İddiaçı 2017-ci ilin noyabr və dekabr aylarında 1500+1500; 2018-ci ilin yanvar və fevral aylarında 1000+1000 manat olmaqla ümumilikdə 5000 manat pul götürməsinin öz etirafı ilə də təsdiq olunduğunu, lakin sonradan həmin 5000 (beş min) manatın 4000 (dörd min) manatını Cavabdehödəməsinin məhkəmə araşdırması zamanı təsdiq edilmədiyini nəzərə alaraq belə hesab etmişdir ki, İddiaçı Cavabdeh əsas borc olaraq 29.919 manat deyil, 33919 (otuz üç min doqquz yüz on doqquz) manat borcu qalmışdır. Həmçinin, məhkəmə araşdırması zamanı tərəflərin izahatları ilə müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı ilə Cavabdeh arasında yaranmış lombard münasibətləri ilə bağlı müqavilələri müddətsiz olmuş, yəni bu münasibət müddətləşərtləndirilməmişdir. Tərəflər arasında girov qoyulmaqla pul götürülməsi (lombard münasibətləri) özlərinin izahatlarına əsasən 6-8 faizlə olduğu halda, qarşılıqlı iddiaçı tələbində göstərdiyi faizlə, yəni, hər ay 3 faiz olmaqla borcun tutulmasını tələb etdiyindən məhkəmə də məhz bu faizlə hesablanmanın nəzərə alınmasını məqsədə uyğun hesab etmiş, apellyasiya kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin yuxarıda qeyd edilən mövqeyi ilə razılaşmışdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 218.3-cü maddəsinəəsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnaməçıxarır. Bundan əlavə məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, 2018-ci ilin may ayından etibarən İddiaçı lombard münasibətləri əsasında yaranan borcu üzrəödənişlər etməmiş və bunun səbəbini o, ilkin iddia ərizəsində göstərdiyi kimi 2018-ci ilin may ayından etibarən Cavabdeh iş yerində tapa bilməməsi iləəsaslandırmışdır. Borcunu ödəməməkdə digər səbəb kimi isə onun gir ovda olan əşyalarını qaytarmaq istəyi, eləcə də, ümumiyyətlə onun nə qədər borcunun olmasını aydınlaşdırmaq niyyətinin olmasını göstərmişdir. Мящкямя коллеэийасы апелйасийа инстансийа мящкямясинин нятиъяси иля разылашмыр вя гейд едир ки, илк иддиачы cavabdehdən özünə məxsus 1500 ABŞ dolları qiymətində qızıl-briliant daşlı sırğaны, 8500 ABŞ dolları qiymətində “mavi serviz”-и, 14000 ABŞ dolları qiymətində “konyak” dəstiни (xx.xx.2016-ъы илдя баьланмыш мцгавиля цзря эютцрдцйц 5000 АБШ долларын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 15000 ABŞ dolları qiymətində 3300 qram çəkisi olan “mavi serviz” dəsti (xx.xx.2017-ъи идя баьланмыш мцгавиля иля 6000 АБШ долларын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 14000 ABŞ dolları qiymətində “şərq konyak” dəsti (xx.xx.2017-ъи илдя баьланмыш мцгавиля и ля 6000 манатын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 18000 ABŞ dolları dəyərində brilant qaşlı qızıl üzük və 15000 ABŞ dolları dəyərində “nefrit” servizi (xx.xx.2017-ъи илдя баьланмыш мцгавиля иля 5000 АБШ долларын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 25.000 ABŞ dolları qiymətində briliant qaşlı qızıl dəsti (üzük, sırğa, klon, boyunbağı 95.15 qram çəkidə qızıl, 114 karat briliant), 30.000 ABŞ dolları dəyərində briliant qaşlı qızıl saatı (“Harry Winston” 70.39 qram çəkidə qızıl) (xx.xx.2017-ъи илдя баьланмыш мцгавиля иля 10000 манатын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 8.000 ABŞ Dolları dəyərində “babocka” serviz, 7.000 ABŞ dolları dəyərində 6 ədəd qədəh, 3000 ABŞ dolları dəyərində salat tabağı, 6000 ABŞ dolları dəyərində meyvə tabağı (xx.xx.2017-ъи илдя баьланмыш мцгавиля иля 10863 манатын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 5500 ABŞ dolları yemək dəsti (12 personal) (xx.xx.2018-ъи ил тaрихя баьланмыш мцгавиля иля 3390 манатын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 12.000 ABŞ dolları“rıbka” RS serviz, 3000 ABŞ dolları dəyərində yemək dəsti (6 personal), 3600 ABŞ dolları dəyərində gümüş qrafin (2 ədəd) (xx.xx.2018-ъи илдя баьланмыш мцгавиля цзря эютцрцлмцш 11000 манатын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 4000 ABŞ dolları dəyərində qara norka kürk, 5000 ABŞ dolları dəyərində palto dior, 2200 ABŞ dolları dəyərində vaza “beqoniya” SÇ, 1500 ABŞ dolları dəyərində 3 daşlı qızıl briliant sırğa, 2000 ABŞ dolları dəyərində qəhvəyi norka jilet, 1200 ABŞ dolları dəyərində norka yaxalıqlı palto (2017-ъи илин нойабр вя декабр айларында 1500+1500, 2018-ъи лин йанвар вя феврал айларында мцвафиг олараг 1000+1000 манат олмагла 5000 манатын алынмасы цчцн эиров гойдуьуну гейд едир), 2500 euro dəyərində qəhvəyi norka jilet, 2500 euro norka jilet (VUD), 2500 manat dəyərində yarım palto, 10.000 manat dəyərində 2 ədəd rəsm əsəri (фаизин ашаьы салынаъаьы вядиня ясасян), 12000 ABŞ dolları dəyərində serviz “balıq RS”, 5500 ABŞ dolları dəyərində yemək dəsti SÇ (12 personal), 6000 ABŞ dolları dəyərində stakan altı RS (yaşıl), 5000 ABŞ dolları dəyərində meyvə tabağı RS, 2400 ABŞ dolları dəyərində mürəbbə qaşıq (6 ədəd), 3.000 AbŞ dollarıəvəzində tort üçün kürək RS (6 ədəd), (Д.Баьырова сцрцъцсц Фярщад адлы шяхсля ъинайят ялагясиня эиряряк щеч бир ющдялийи олмадыьы щалда она мяхсус яля кечирмяси эюстярилир), cəmi 239.900 ABŞ dolları, 5000 euro və 12500 man at dəyərindəəmlaklarının alınaraq ona qaytarılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Биринъи инстансийа мящкямясиндя ишя бахыларкян гаршылыглы иддиачы 15 000 ABŞ dolları dəyərində 3300 qram çəkisi olan gümüş“mavi serviz” dəstinin, 14 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Şərq” konyak dəstinin, 5500 АБШ доллары дяйяриндя эцмцш йемяк дясти (12 перс), 30 000 ABŞ dolları dəyərində briliant qaşlı qızıl saatın (“Harry Winston” 70.39 qram çəkidə qızıl), 8 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş babocka “kəpənək” dəstinin, 7000 ABŞ dolları dəyərində 6 ədəd gümüş qədəhin, 3000 ABŞ dolları dəyərində gümüş salat tabağının, 6000 ABŞ dolları dəyərində gümüş meyvə tabağının онда олмасыны гябул етмшдир. Бундан сонра биринъи инстансийа мящкямясиндя илк иддиачы 18000 ABŞ dolları dəyərində brilyant qaşlı qı zıl üzüyün, 15 000 ABŞ dolları dəyərində gümüş“Nefrit” dəstinin вя дяйяри 25000 АБШ доллары олан брилийант дястиня даир эиров билети тягдим етмишдир. Бундан сонра ися мящкямя етираф олунмуш вя тягдим олунмуш щямин сцбутлар ясасында дяйяри 25000 АБШ доллары олан брилийан дясти истисна олмагла диэяр эиров предметлярин гайтарылмалы олмасы гянятиня эялмишдир. Мящкямяляр 25000 АБШ доллары дяйяриндя олан брилийант дястинин гайтарылмасынын мцмкцн олмамасыны ломбард билетиндя щямин яшйа иля баьлы йазынын гараландыьына истинад едяряк ямлакын эери гайтарылмыш олмасы нятиъясиня эялмишдир. Мящкямя коллеэийасы гейд едир ки, мцвафиг гейдин (яшйанын адынын) цзяриндян хяттин чякилмяси яшйанын эери гайтарылмасы иля баьлы нятиъяйя эялмяйя кифайят едян сцбут щесаб едиля билмяз. Тяряфляр араларында формалаш дырдыглары мцнасибятлярдян айдын олур ки, щятта боръун бир щиссясинин юдянилмяси щалында мцвафиг мябляь эюстярилмякля щямин эцн едилян юдяниш имза вя мющрцля тясдиг олунур, юдянилян мябляьдян кифайят гядяр дяйярли олан ямлакын ися эери гайтарылмасынын йалныз йазынын цзяриндян хятт чякилмякля тясдиг едилмяси аьлабатан мцщакимя щесаб едилмир. Щямин эиров предмети цзря боръун гайтарылмасыны тясдиг едян сянядлярин олмадыьы вя бундан яввял гайтарылмасы иддиа олунан мябляьин юдянилмяси щалында эировларын эери гайтарылмадыьы нязяря алындыгда, дяйяри 25000 АБШ доллары олан брилийант дястинин щяр щансы мцвафиг йазылы гейд апарылмадан илк иддиачыйа гайтарылмыш олмасына даир нятиъяйя эялян мящкямялярин мювгейи дцзэцн щесаб едилмир. Бундан башга ишин щаллары иля мцяййян олунур ки. xx.xx.2016-ъы ил тар ихдя эютцрцлмцш 5000 АБШ доллары мябляьиня эюря чякиси 3400 грам олан эцмцш сервис («Конйак» дясти, 14000 АБШ доллары) эиров гойулмушдур. Биринъи инстансийа мящкямяси бунунла баьлы гятнамясиндя гейд етмишдир ки, «ъавабдещ Д.Баьырова билетдя гейд едилян яшйанын адынын цстцндян хятт чякилмясиня истинад едяряк щямин яшйанын Л.Мяммядзадяйя гайтарылдыьыны вя щямин яшйа мцгабилиндя верилмиш пулун эери юдянилдийини билдирмишдир. Мящкямя ъавабдещ Баьыров Диларянин гейд етдийи хцсусаты инандырыъы вя аьлабатан щесаб етмир. Баьырова Диларянин онда олмасыны етираф етдийи 9 яшйа иля йанашы xx.xx.2016-ъы ил тарихли (Диларя Баьырованын адыны якс етдирян мющцрлц) ломбард билетиндя эюстярилян 3400 грам чякиси олан эцмцш сервизин дя мцгабилиндя эютцрцлян боръ мябляьинин гайтарылмасы шярти иля Лаля Мяммядзад яйя гайтарылмалыдыр». Эюрцндцйц кими щямин иддиа тяляби цзря (3400 грам олан эцмцш «Конйак» сервиз дясти, 14000 АБШ доллары) биринъи инстансийа мящкямясинин эялмиш олдуьу нятиъяси ишин мцяййян едилмиш щаллары иля уйьунлуг тяшкил етмир. Мящкямя фактики олараг щямин ямлакын гаршылыглы иддиачы тяряфиндян илк иддиачыйа гайтарылмалы олмасыны мцяййян ется дя фактики олараг бунунла баьлы гярар гябул етмямишдир. Диэяр тяряфдян истинад олунан сонунъу ики щалла (дяйяри 25000 АБШ доллары олан брилийант дясти вя чякиси 3400 грам олан эцмцш «Конйак» сервиз дясти) баьлы мящкямялярин эялмиш олдуьу нятиъяляри зиддиййятлидир. Беля ки, биринъи щалда мящкямяляр яшйанын цстцндян чякилян хятти ясас эютцряряк ъавабдещин иддиачы гаршысында мясулиййят дашымамасы нятиъясиня эялся дя, ейни ясаслара малик олан дялил ля ися фяргли гиймят верилмяси айдын эюрцнцр. (биринъи щалда яшйанын адынын цзяриндян хяттин чякилмясини ющдялийин иъра едилмяси, икинъи щалда ися иъра едилмямяси кими гябул олунмушдур) Мящкямялярин мцяййян етдийи ишин щалларында эюрцнцр ки, xx.xx.2016-ъы ил тарихдя 4 эиров предмети эиров гойулмагла ъавабдещ Д.Баьырованын Л.Мяммядзадяйя 5000 АБШ доллары пул верилмиш вя щямин мябляь эери гайтарылмамышдыр. Беля олан щалда щямин эиров билети цзря эиров гойулмуш чякиси 3400 грам олан эцмцш сервизин («Конйак» дясти, 14000 АБШ доллары) эери гайтарылмасыны мцяййян едян мящкямялярин мцвафиг арашдырма апармадан щямин эиров билетиндя эюстярилян диэяр яшйаларын вя xx.xx.2018-ъи ил тарихдя эютцрцлмцш кредитин мцгабилиндя 12000 АБШ доллары дяйяриндя «Рыбка» эцмцш сервизи, 3000 АБШ доллары дяйяриндя й емяк дясти (6 няфярлик) вя 3600 АБШ доллары дяйяриндя эцмцш графинляриня (2 ядяд) эери гайтарылмалы олмамасына даир мювгейи анлашылан дейилдир. Йухарыда эюстярилдийи кими мящкямяляр мцяййян етмишляр ки, тяряфляр арасында фактики олараг ломбардла баьлы ющдялик мцнасибятляри мювъуддур. Мящкямя коллеэийасы да мящкямялярин щямин мювгейи иля разылашыр. Беля олан щалда йухарда эюстярилян мцддятдян яввял вя сонра верилмиш пул мябляьляриня эюря эиров гябул едян вя илк иддиачынын ъавабдещ гаршысында яввялки ющдяликляринин иъра олунмадыьы щалда она эировсуз пул мябляьи вермяси фактики олараг тяряфлярин юзляринин формалашдырмыш олдуглары мцнасибятлярля щеч бир уйьунлуг тяшкил етмир. Ня гядярки ъавабдещ иддиачынын эюстярдийи тарихлярдя вя мябляьлярдя пул мябляьинин илк иддиачыйа верилмясини гябул едир, иддиачынын эюстярдийи кими бу щалда щямин тарихлярдя верилмиш пул мябляьляриня эюря илк иддиачынын эиров гоймасы даща инандырыъы вя тяряфлярин формлашдырмыш олдуглары мцнасибятляря уйьун щесаб едиля биляр. Лакин мящкямялярин илкин иддиачынын бу дялилли цзря фактики олараг щеч бир арашдырма апармамыш вя йалныз мцвафиг сцбутларын тягдим едилмямясиня истинад едяряк нятиъяйя эялмякля кифайятлянмишляр. Илк иддиачынын иддиасынын диэяр щиссяси 2500 euro dəyərində qəhvəyi norka jiletин, 2500 euro norka jiletин (VUD), 2500 manat dəyərində yarım paltoнун, 10.000 manat dəyərində 2 ədəd rəsm əsəriнин (фаизин ашаьы салынаъаьы вядиня ясасян), 12000 ABŞ dolları dəyərində servizин “balıq RS”, 5500 ABŞ dolları dəyərində yemək dəstiнин SÇ (12 personal), 6000 ABŞ dolları dəyərində stakan altıнны RS (yaşıl), 5000 ABŞ dolları dəyərində meyvə tabağıнын RS, 2400 ABŞ dolları dəyərində mürəbbə qaşıьынын (6 ədəd), 3.000 AbŞ dollarıəvəzində tort üçün kürəkин RS (6 ədəd), (Д.Баьырова сцрцъцсц Фярщад адлы шяхсля ъинайят ялагясиня эиряряк щеч бир ющдялийи олмадыьы щалда она мяхсус ямлакы яля кечирмяси эюстярилир) Фаиз мябляьинин ашаьы салынмасы иля баьлы верилдийи иддиа олунан яшйалара мцнасибятдя ня биринъи инстансийа мящкямяси, ня дя мцвафиг дялилляр иряли сцрмясиня бахмайараг апеллйасийа инстансийа мящкямясинин щямин дялилляри арашдырмасы мцяййян олунмур. Диэяр ямлакларла баьлы щисся цзря ися мцвафиг олараг биринъи инстансийа мящкямяси тяряфиндян хцсуси гярардад гябул олунмасына бахмайараг апеллйасийа инстансийа мящкямяси щямин гярардадын иърасы иля баьлы арашдырма апармамыш вя хцсуси гярардадын ня тиъяляри мцяййян едиляряк ишдя олан сцбутларла гаршылыглы олараг гиймят верилмямишдир. Мящкямя коллеэийасы гаршылыглы иддиа тяляби цзря дя апеллйасийа мящкямясинин эялмиш олдуьу нятиъяси иля разылашмыр вя гейд едир ки, гаршылыглы иддиа яризясиндян вя гаршылыглы иддиачынын мящкямялярдя вердийи изащатындан эюрцнцр ки, о, илк иддиачыйа вермиш олдуьу боръ мябляьини вя онун юдянилмямиш галан щиссясинин щансы мябляьдя олмасыны хатырламадыьыны эюстярир. Гаршылыглы иддианын иряли сцрцлмясинин ясаслары фактики олараг илк иддиа яризяси иля баьлыдыр вя она ясасланмышдыр. Гаршылыглы иддиачынын верилмиш пул мябляьи вя онун гайтарылмыш щиссяси иля баьлы кифайят гядяр сцбутлара малик олмамасыны нязяря алмайан мящкямя щансы сябябдян илк иддиачынын дялилляринин дейил, гаршылыглы иддиачынын дялилляринин яса слы олмасы нятиъясиня эялмяси анлашан дейилдир. Мящкямя коллеэийасы гейд едир ки, илкин олараг мящкямяляр гаршылыглы иддианын иряли сцрцлмяси ясасларыны, щямин мябляьлярин верилмяси, онлара мцвафиг олараг эиров гойулмуш ямлакларын (онларын сайы, мябляьи, чякинин ящямиййятли олмасы щалында чякисинин) олуб-олмамасыны айдынлашдырмалы, бундан сонра гайтарылмыш вя галыг боръ мябляьини, фаиз щесабланмалыдырса бунун дяряъяси вя ъями мябляьини мцяййян етмяли иди. Бундан сонра илк иддиачынын щягигятян боръ мябляьинин эери гайтарылмасына даир ирадясинин олмасыны мцяййян етмяли вя боръ мябляьи эери гайтарылмамышдырса гаршылыглы иддиачынын щансы сябябдян боръун мяъбури гайдада тяляб олунмасына ъящд етмямяси мцяййян едилмялидир. Мящкямяляр мящз илк иддиачынын тялябиндян сонра фактики олараг илк иддиа яризясиндя эюстярилян мябляьля разылашараг ъавабдещин тяляб иряли сцрмяси айдынлашдырылмамышдыр. Ишдя олан диэяр сцбутларын гаршылыглы олараг йохланараг гиймятляндирилмяси зярури олдуьу щалда мящкямяляр фактики олараг щеч арашдырма апармамыш, сцбутларын гаршылыглы гиймятляндирилмясини тямин етмямишляр. Йалныз гаршылыглы иддиачынын формал мцлащизяляря ясасланан изащаты вя тягдим олунмуш бир бирини тамамламайан шащид ифадяляриня ясасланмагла гятнамя гябул едилмишдир. Фаиз мябляьини мцяййян едяркян ися тяряфляр арасында баьланмыш айры-айры мцгавилялярин олмасыны, онларын щяр бириндя фяргли фаиз мябляьляри эюстярилмясини, щансы сябябдян мящз 10 айлыг мцддят цчцн фаиз мябляьинин тяляб олунмасы вя фаиз мябляьинин щесабланмасы вя тяляб олунмасы цчцн мадди щцгуги ясасларын мювъудлуьу мцяййян едил мямиш галмышдыр. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə görəöhdəliyəəsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətləri etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinəəsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. (MM 448.1) Mülki qanunvericilikdə təsb it edilmişöhdəlik hüqu-qunun normaları baxımından öhdəliyin icrası onun predmetini təşkil edən hərəkətlərin yerinə yetirilməsində və ya yetirilməməsində ifadə olunur. Öhdəliyin yerinə yetirilməməsi anlayışını müəyyən edən Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə isəöhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi başa düşülür. Bu mənada, öhdəliyin pozulması dedikdəöhdəliyin tərkibini təşkil edən hərəkətlərin ümumiyyətlə yerinə yetirilməməsi, lazımınca icra edilməməsi dedikdə isə vaxtında icra edilməməsi, xammalın, işin və xidmətin qüsurlu icrası və ya öhdəliyin tərkibini müəyyən edən digər şərtlərin pozulması başa düşülməlidir. Apelyasiya kollegiyası илк иддиачынын həmin hallarla bağlıəldə etdiyi sübutları düzgün qiymətləndirməmiş, məhkəmə araşdırmasını tam hə yata keçirməmiş və obyektiv həqiqətə tam nail olmamışdır. Azərbaycan Respublikasının MPM-nəəsasən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinəəsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Həmin Məcəllənin 218.1-ci maddəsinəəsasən qətnaməçıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, işüçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin işüzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən edir. Beynəlxalq-hüquqi aktlarda (İnsan hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamənin 8-ci maddəsi, Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın 14-cü maddəsinin 1-ci bəndi, “İnsan hüquqlarının vəəsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndi) məhkəmə müdafiəsi müstəqil məhkəmə tərəfindən ədalətli məhkəmə araşdırmasıəsasında hüquqların səmərəli bərpa edilməsi vasitəsi kimi qəbul olunur. İnsan Hüquqlarıüzrə Avropa Məhkəməsinin qərarlarında da qeyd edilmişdir ki, məhkəmənin vəzifəsi məhkəmə araşdırılmasının ədalətli olub-olmadığını, o cümlədən sübutların necə alındığını qiymətləndirməkdir. Buna görə də o, sübutun ədalətli məhkəmə araşdırmasına təminat veriləcək qaydada təqdim edilib-edilmədiyini müəyyən etməlidir. Tərəflərin təqdim etdiyi arqumentlərin və sübutların düzgün şəkildə araşdırılmasını təmin etmək milli məhkəmələrin vəzifəsidir ( Elsholz Almaniyaya qarşı işüzrə 2000-ci il 13 iyul tarixli, Blucher Çex Respublikasına qarşı işüzrə 2005-ci il 11 yanvar tarixli, Van de Hurk Hollandiya qarşı işüzrə 1994-cü il 19 aprel tarixli qərarlar). Kassasiya kollegiyası həmçinin hesab edir ki, prosessual qanunvericiliyin “işüçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edilməsi”, “nə kimi halların müəyyən edilməməsi”, “tərəflərin hansı hüquq münasibətində olmaları” barədə tələblərinə riayət olunmasıüçün ilkin olaraq işüzrə toplanmış sübutlar düzgün qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu özünün «N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» xx xxxxxx 2006-cı il tarixli qərarında göstərmişdir ki, «m əhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş işin faktiki halları və hüquq normalarıəsasında çıxarılır. İddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəməöz qətnaməsi ilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi ilk növbədə məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir». Göründüyü kimi apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi maddi və prosessual hüquq normalarının pozuntusu iləçıxarılmışdır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 416-cı maddəsinəəsasən, kasasiya instansiyası məhkəməsi apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 417.1.3-cü maddəsinə əsasən kasasiya məhkəməsi işə baxarkən apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını tamamilə, yaxud qismən ləğv edib işi yenidən baxılmaq üçün apelyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərə bilər. Azərbaycan Respublikası MPM-in 418.1-ci maddəsinə əsasən maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır. Azərbaycan Respublikası MPM-in 418.3-cü maddəsinə əsasən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğ v edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin. İşin yuxarıda qeyd olunan faktiki hallarını və sadalanan normaların tələblərini nəzərə alaraq, kasasiya kollegiyası hesab edir ki, kasasiya şikayəti qismən təmin edilməli, işüzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ləğv edilməli və iş yeni apelyasiya baxışına göndərilməlidir. Göstərilənlərəəsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 416-417, 419, 421-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: İlk iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı tərəfindən verilmiş kasasiya şikayəti qismən təmin edilsin. İşüzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(103)-* /2019 nömrəli qətnaməsi ləğv edilsin vəmülki iş yenidən apelyasiya qaydasında baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilsin. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.