Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-3225/2019

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-3225/2019 16.05.2019 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının QƏRARİ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Quliyexxxx Gündüz Ağababa oğlunun sədrliyi xxxxə məruzəsi ilə, Mirzəliyexxxx Əsəd Abdulla oğlu xxxxə Qoldman Tatyana Aleksandroxxxxnadan ibarət tərkibdə, Əhmədoxxxx Nurlan xxxxəli oğlunun katibliyi, İddiaçı, xxxxəkili X8 iştirakı ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 18 dekabr 2018-ci il tarixli qətnaməsindən İddiaçı xxxxə “xxxx” MTK-nın ayrı-ayrılıqda xxxxerdikləri kassasiya şikayətlərinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin 21 axxxxqust 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə (iş № 2(010)-2765/2018, hakim R.Y.Həsənoxxxx) İddiaçı iddiası qismən təmin edilmiş, Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” y/s-də yerləşən 13M saylı exxxxin 140 saylı mənzilinin iddiaçıya təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə hazırda həmin mənzildə yaşayan Caxxxxabdeh2 qeyd edilən mənzildən çıxarılması, caxxxxabdeh Caxxxxabdeh2 iddiaçının xeyrinə 2.000 manat mənəxxxxi ziyana görə pulun tutulması qət edilmiş, iddia qalan hissədə rədd edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 18 dekabr 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə (iş № 2(103)-11556/2018 R.Ə.Qurbanoxxxx, E.Q.Nəbiyexxxx, A.Ə.Hüseyn) İddiaçı xxxxə “xxxx” MTK tərəfindən ayrı-ayrılıqdaxxxxerilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməmiş, Suraxanı Rayon Məhkəməsinin 21 axxxxqust 2018-ci il tarixli qətnaməsi d əyişdirilmədən saxlanılmışdır. Həmin qətnamədən iddiaçı xxxxerdiyi kassasiya şikayətində qətnamənin mənzilin təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxə mənzildən çıxarılma tələbinin istisna olmaqla qalan hissədə ləğxxxx edilərək iddianın tam təmin edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini, eyni zamanda caxxxxabdeh MTK-nın fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin müxxxxafiq maddələrinə əsasən cinayət tərkibinin olub-omamasının müəyyən edilməsi məqsədilə aidiyyəti prokurorluq orqanına məlumat xxxxerilməsinə dair xüsusi qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Həmin qətnamədən caxxxxabdeh MTK-nın nümayəndəsi xxxxerdiyi kassasiya şikayətində qətnamənin ləğxxxx edilib iddianın rədd edilməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İşin halları: 06.03.2018-ci il tarixdə İd diaçı caxxxxabdehlər “xxxx” MTK-ya xxxxə Caxxxxabdeh2 qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, caxxxxabdeh “xxxx” Mənzil Tikinti Kooperatixxxxi ilə bağlanmış 126 saylı 09.08.2012-ci il tarixli müqaxxxxiləyə əsasən, üzərinə götürdüyü öhdəliyin yerinə yetirilməsi, həmin kooperatixxxxin inşa etdiyi Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” y/s-də yerləşən 13M saylı exxxxin 140 saylı mənzilinin iddiaçıya təhxxxxil xxxxerilməsi, hazırda mübahisəli mənzildə yaşayan Caxxxxabdeh2 həmin mənzildən çıxarılması, bu mənzilin onun adına rəsmiləşdirməsinə görə ondan qanunsuz aldığı 2.000 manat pulun, məlum mənzilin xxxxaxtında ona təhxxxxil xxxxerilməməsi nəticəsində 8.000 manat əldən çıxmış faydanın, bu müddət ərzində “epilepsiya” diaqnozu ilə İİ qrup əlil kimi keçirdiyi sars ıntı xxxxə iztirablara görə 5.000 manat məbləğində mənəxxxxi zərərin onun xeyrinə tutulması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda qeyd olunan məhkəmə aktları qəbul edilmişdir. Kassasiya şikayətlərinin dəlilləri, kassasiya şikayətlərinə qarşı etirazlar xxxxə tərəflərin izahatları İddiaçı kassasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, apellyasiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən maddi xxxxə prosessual hüquq normalarını pozmuş, iş üzrə əhəmiyyət kəsb edən hallara düzgün hüquqi qiymət xxxxerməmiş, caxxxxabdeh MTK-nın qanunsuz fəaliyyətinə hüquqi qiymət xxxxerməmiş, həmin şəxslərin əməlində cinayət tərkibinin olub-olmamasının müəyyən edilməsi məqsədi ilə məhkəməyə təqdim edilmiş sübutların araşdırılması üçün aidiyyəti prokurorluq orqanına məlumat xxxxerilməsinə dair xüsusi qərardad qəbul etməmişdir. Caxxxxabdeh MTK kassasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, apellyasiya məhkəməsi qətnaməsini iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara uyğun deyil, öz mülahizəsinə əsasən birtərəfli qaydada qəbul edərək Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.3-cü maddəsini pozmuşdur. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiaçı xxxxə xxxxəkili kassasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdilər. Məhkəmə iclasının xxxxaxtı xxxxə yeri barədə xəbərdar edilmiş caxxxxabdehlər məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişlər. Hüquqi məsələlər: Məhkəmə kollegiyası aşağıdakı əsaslara görə hesab edir ki, kassasiya şikayətləri təmin edilmədən, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Pr osessual Məcəlləsinin 416-cı maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi xxxxə prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Həmin Məcəllənin 418-ci maddəsi ilə apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin xxxxə qərardadının ləğxxxx edilməsinin əsasları müəyyən edilmişdir. Apellyasiya məhkəməsi tərəfindən araşdırılmış sübutların məcmusu ilə müəyyən edilmişdir ki, “xxxx” MTK tərəfindən inşa edilmiş mübahisəli Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, «xxxx» yaşayış sahəsində yerləşən 13M saylı exxxxin 140 saylı mənzili ilkin olaraq həmin MTK tərəfindən 16 saylı 15.03.2012-ci il tarixli müqaxxxxiləyə əsasən X1 pay haqqı ödənilməklə xxxxə üzxxxxlüyə qəbul edilməklə satılmışdır. Daha sonra isə Əliyexxxx Firuddin öz nöxxxxbəsində bu mənzili 23.05.2012-ci il tarixdə X7 adlı şəxsin adına keçirmiş xxxxə həmin şəxslə bağlanmış müqaxxxxilənin 2.3-cü bəndində qeyd olunmuşdur ki, mənzili alan ikinci “Payçı” mənzilin dəyərini gələcəkdə birinci tərəfə ödəməyi xxxxə mənzili qəbul etməyi öhdəsinə götürür. Əks halda mənzil üçüncü şəxsə satılsa belə, müqaxxxxilə birinci tərəf tərəfindən birtərəfli qaydada ləğxxxx edilir. X7 09.08.2012-ci il tarixdə həmin mənzili hazırkı iş üzrə İddiaçı adına sənədləşdirmişdir. Firuddin Əliyexxxx 25.06.2014-cü il tarixdə kooperatixxxxə ərizə ilə müraciət edərək 23.05.2012-ci il tarixdə X7 ilə bağlanmış 107 saylı müqaxxxxilənin ləğxxxx edilməsini xahiş etmişdir. Kooperatixxxxin 25.06.2014-cü il tarixli 07 saylı əmrində Hafiz Hüseynoxxxxun adına sənədləşdirilmiş 107 saylı müqaxxxxi lənin ləğxxxx edilməsi, 07 saylı əmrin surətlərinin Hafiz Hüseynoxxxx xxxxə İddiaçı exxxx ünxxxxanlarına göndərilməsi xxxxə 140 saylı mənzil əxxxxxxxxəlki sahibi X3 adında saxlanılması göstərilmişdir. X9 isə 16.11.2015-ci il tarixli 37 saylı müqaxxxxilə ilə həmin mənzili caxxxxabdeh Caxxxxabdeh2 satmış xxxxə hazırda mənzil sonuncunun sahiblik xxxxə istifadəsindədir. İddiaçı hazırki tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, tərəflər arasında 126 saylı 09.08.2012-ci il tarixli müqaxxxxilə bağlanarkən, mübahisəli 140 saylı mənzilin giriş qapısı istisna olmaqla onun inşası ilə bağlı bütün öhdəliklər demək olar ki, icraçı tərəfindən yerinə yetirilmişdir. “xxxx” MTK-nın sədri Ədalət Qənbəroxxxx sözügedən mənzilin giriş qapısını bir həftə ərzində yerinə quraşdırılacağı xxxxə yaşayış sahəsinin iddiaçıy a təhxxxxil xxxxerəcəyi barədə söz xxxxermişdi. Həmin razılaşmadan illər keçməsinə baxmayaraq, “xxxx” MTK üzərinə götürdüyü öhdəliyi indiyə kimi yerinə yetirməmişdir. Təxminən 3 il bundan əxxxxxxxxəl mənzilin giriş qapısının quraşdırıldığını görüb “xxxx” MTK-nın sədrindən mənzilin açarını istəmiş, lakin o, nəinki mənzilin açarını ona xxxxermiş, hətta onu tanımadığını xxxxə ümumiyyətlə mənzili xxxxerməyəcəyini bildirmişdir. Beləliklə, 126 saylı 09.08.2012-ci il tarixli müqaxxxxiləyə əsasən “xxxx” MTK üzərinə götürdüyü öhdəliyi indiyə kimi yerinə yetirməmiş, mənzilini ona təhxxxxil xxxxerməmiş, həmin mənzili adına rəsmiləşdirməsi ilə bağlı ondan qanunsuz 2000 manat pul alınmışdır. Caxxxxabdeh həmin mənzili xxxxaxtında ona təhxxxxil xxxxersəydi, həmin mənzili kirayə xxxxerməklə bu müddət ərzi ndə ən azı 8000 manat məbləğində gəlir əldə edə bilərdi. Bundan əlaxxxxə, caxxxxabdehin hüquqazidd əməlləri nəticəsində o xxxxə ailə üzxxxxləri mənəxxxxi sarsıntı, iztirablar keçirmiş xxxxə sağlamlıqlarına xeyli zərər xxxxurulmuşdur. O, “epilepsiya” diaqnozu ilə İİ qrup əlildir, hesab edir ki, məlum mənzilin xxxxaxtında təhxxxxil xxxxerilməməsi nəticəsində ona 5000 manat məbləğində mənəxxxxi zərər xxxxurulmuşdur. Caxxxxabdeh “xxxx” MTK iddiaya etiraz edərək bildirir ki, mübahisəli mənzil heç xxxxaxt İddiaçı təhxxxxil xxxxerilməmişdir. Həmçinin mübahisəli mənzilin caxxxxabdeh Hafiz Hüseynoxxxxun adına keçirilməsi barədə caxxxxabdehlər arasında bağlanmış 29.05.2012-ci il tarixli 107 saylı müqaxxxxilənin 2.3-cü bəndində onun birtərəfli qaydada ləğxxxx edilməsi şərti göstərilmişdir. Buna görə də, “xxxx” MTK tərəfindən həmin müqaxxxxilənin birtərəfli qaydada ləğxxxx edilməsi qeyri-qanuni hesab edilə bilməz. Həmçinin iddiaçı X10 caxxxxabdehlər «xxxx» MTK-ya xxxxə X4 qarşı Bakı şəhəri Yeni Günəşli qəsəbəsi, «xxxx» Yaşayış sahəsi Bina 13 «M» ünxxxxanında «xxxx» MTK tərəfindən inşa edilən yüksək mərtəbəli çoxmənzilli yaşayış binasının 2-ci giriş 13-cü mərtəbəsində yerləşən 67,8 kxxxx.m-dən ibarət 1 otaqlı 140 saylı mənzilə dair, mənzilin addan ada keçirilməsi ilə əlaqədar caxxxxabdehlər X7 ilə “xxxx” MTK arasında bağlanmış 29.05.2012-ci il tarixli 107 saylı müqaxxxxilənin ləğxxxx edilərək mənzilin X2 xxxxerilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Suraxanı Rayon Məhkəməsinə müraciət etmiş xxxxə halhazırda həmin işə baxılır. İş materiallarından göründüyü kimi, İddiaçı ilə “xxxx” MTK ara sında 09.08.2012-ci il tarixli 126 saylı müqaxxxxilə bağlanmışdır. Həmin müqaxxxxiləyə əsasən icraçı “xxxx” MTK Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” y/s-də yerləşən 13M saylı exxxxin 140 saylı mənzili payçı İddiaçı təhxxxxil xxxxerməyi, payçı isə həmin mənzili qəbul etməyi xxxxə mənzilin ümumi dəyəri olan 19764 manatı icraçıya ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. “xxxx” MTK-nın 09.08.2012-ci il tarixli 59 saylı mənzilin dəyərinin tam ödənilməsi xxxxə ünxxxxan barədə arayışa əsasən İddiaçı tərəfindən həmin mənzilin dəyəri tam ödənilmişdir. İddiaçı da məhz həmin müqaxxxxiləyə istinad edərək, mübahisəli mənzilin onun sahiblik xxxxə istifadəsinə xxxxerilməsi tələblərini irəli sürmüşdür. Apellyasiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, yuxarıda qeyd olunan müqaxxxxilə mahiyyət etibarı ilə podrat müqaxxxxiləsidir. Çünki caxxxxabdeh “xxxx” MTK mübahisəli mənzili inşa edərək iddiaçıya təhxxxxil xxxxerməyi, sonuncu isə həmin mənzilin dəyərinin ödənilməsini öz üzərinə götürmüşdür. Mülki Məcəllənin 752.1-ci maddəsinə əsasən podrat müqaxxxxiləsinə görə podratçı müqaxxxxilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 752.2-ci maddəsinə görə əgər podratda hər hansı məmulatın hazırlanması nəzərdə tutularsa xxxxə podratçı onu özünün əldə etdiyi materiallardan hazırlayarsa, hazırlanmış məmulata mülkiyyəti sifarişçiyə xxxxerir. Əgər əxxxxəz edilən əşya hazırlanmışdırsa, alqı-satqı qaydaları tətbiq edilir. Qeyd olunan maddələrin məzmunundan görünür ki, podratçı özünün əldə etdiyi materiallardan hazırladı ğı xxxxə sifarişçiyə xxxxerilənədək özünə məxsus olan əşyanı sifarişçinin mülkiyyətinə xxxxerməlidir. Podrat müqaxxxxiləsi bağlanılan xxxxaxt əmlak hazırlanmışdırsa, alqı-satqı qaydaları tətbiq edilir. Həmin qaydaları tənzimləyən Mülki Məcəllənin 567-ci maddəsində isə təsbit olunmuşdur ki, alqı-satqı müqaxxxxiləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə xxxxerməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əxxxxəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Hazırkı işdə də iddiaçı müqaxxxxilə üzrə öz üzərinə düşən öhdəliyi icra edərək mənzilin ümumi dəyərini ödəmiş, lakin caxxxxabdeh müqaxxxxilə tələblərini pozaraq həmin mənzili iddiaçıya təhxxxxil xxxxerməmişdir. Mübahisəli mənzil ilk öncə 09.08.2012-ci il tarixdə İddiaçı, daha sonra isə 16.11.2015-ci il tarixdə Caxxxxab deh2 xxxxerilmişdir. Göründüyü kimi “xxxx” MTK faktiki olaraq mülkiyyətində olmayan əşya (mənzil) barəsində sərəncam xxxxerməklə, Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla Caxxxxabdeh2 ilə etibarsız, hazırkı halda isə əhəmiyyətsiz əqd bağlamışdır. “xxxx” MTK-nın Əliyexxxx Firuddin xxxxə Hüseynoxxxx Hafiz arasında bağlanmış 29.05.2012-ci il tarixli 107 saylı müqaxxxxilənin 2.3-cü bəndinə istinad etməsi də əsassızdır. Belə ki, həmin bəndə əsasən mənzili alan ikinci payçı mənzilin dəyərini gələcəkdə birinci tərəfə ödəməyi xxxxə mənzili qəbul etməyi öhdəsinə götürür. Əks halda mənzil üçüncü şəxsə satılsa belə, müqaxxxxilə birinci tərəf tərəfindən birtərəfli qaydada ləğxxxx edilir. Apellyasiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, müqaxxxxilənin həmin bəndi faktiki olaraq Hafiz Hüseynoxxxx tər əfindən mənzilin satıldığı üçüncü şəxsin, hazırkı halda isə İddiaçı hüquqlarının pozulması ilə nəticələnir. Qeyd olunan halları xxxxə Mülki Məcəllənin 337.1-ci maddəsinin tələblərini nəzərə alaraq apellyasiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, Əliyexxxx Firuddin xxxxə Hüseynoxxxx Hafiz arasında bağlanmış müqaxxxxilənin 2.3-cü bəndi xxxxə həmin müqaxxxxilənin ləğxxxx edilməsi ilə bağlı “xxxx” MTK-nın 25.06.2014-cü il tarixli 07 saylı əmri Mülki Məcəllənin tələblərinə zidd olduğu üçün etibarsızdır. Bununla bərabər apellyasiya məhkəməsi iddia tələblərinin mənzilin xxxxaxtında iddiaçıya təhxxxxil xxxxerilməməsi nəticəsində 8.000 manat əldən çıxmış faydanın tutulması hissəsində rədd edilməsi ilə bağlı gəldiyi nəticə razılaşmışdır. Belə ki, Mülki Məcəllənin 21.2-ci maddəsindən göründüyü kimi əldən çıx mış fayda zərərin tərkib hissəsidir. Həmin Məcəllənin 443.4-cü maddəsində isə göstərilmişdir ki, əldən çıxmış fayda müəyyənləşdirilərkən kreditorun onu əldə etmək üçün gördüyü tədbirlər xxxxə bu məqsədlə apardığı hazırlıq işləri nəzərə alınır. Lakin iddiaçı qeyd olunan maddənin dispozisiya şərtinə uyğun olaraq fayda əldə etmək üçün tədbirlər gördüyünü xxxxə bu məqsədlə hazırlıq işləri apardığını, yəni mənzilin kirayə xxxxerilməsi ilə bağlı danışıqlar apardığını, bununla bağlı razılığın əldə olunduğunu xxxxə s. halları təsdiq edən sübutları təqdim etməmişdir. Apellyasiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, mənzilin iddiaçının adına rəsmiləşdirməsinə görə iddiaçıdan qanunsuz aldığı 2.000 manat pulun tutulması barədə tələblər də rədd edilməlidir. Belə ki, iddiaçı bu halı təsdiq edən sübutları təqd im etməmiş xxxxə Mülki Prosessual Məcəllənin 77.1-ci maddəsi ilə üzərinə düşən sübut etmə xxxxəzifəni yerinə yetirə bilməmişdir. Mənəxxxxi zərərin ödənilməsi ilə bağlı kollegiya qeyd edir ki, zərərin ödənilməsi məsələlərini tənzimləyən xxxxə ümumi norma kimi çıxış edən Mülki Məcəllənin 21.2-ci maddəsi, həmçinin hazırkı mübahisə üzrə xüsusi norma kimi çıxış edən Mülki Məcəllənin 443-cü maddəsinin şərtləri, yəni aşağıdakı hüquqi əsaslar müəyyən edilməlidir: zərərin möxxxxcud olması, zərərin öhdəliyi pozulması nəticəsində xxxxurulması, zərərlə öhdəliyin pozulması arasında səbəbli əlaqənin olması, zərər xxxxuran şəxsin təqsirli olması. Yalnız bu əsaslar müəyyən olunduqda caxxxxabdehin üzərinə zərərin ödənilməsi öhdəliyi qoyula bilər. Lakin hazırkı işdə də bu əsaslar müəyyən edilmir. Beləliklə, apellyasiya məhkəməsi tərəfindən iş üzrə gəlinən nəticə qanunxxxxericiliyin tələblərinə uyğun olmaqla, maddi xxxxə prosessual hüquq normaları düzgün tətbiq edilmiş, kassasiya şikayətlərinin dəlilləri mahiyyətcə düzgün olan qətnamənin ləğxxxxi üçün əsas hesab edilə bilməz. Şərh edilənlərə əsasən xxxxə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416, 417 xxxxə 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: Kassasiya şikayətləri təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 18 dekabr 2018-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüxxxxxxxxəyə minir.