Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-33/2024 13.02.2024 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının İddiaçı qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə cavabdehlər X11, Cavabdeh3 və Quba "ASAN" xidmət mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı iş üzrə QƏRARİ ( Açar sözlər: mirasdan imtina edilməməsi, miras əmlaka vərəsəlik hüququnun tanınması, vərəsəlik hüquqi haqqında şəhadətnamələrin etibarsız hesab edilməsi, onlar əsasında verilmiş çıxarışların ləğv edilməsi tələbi ) Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının hakimləri Abbasov Aqil Əzizağa oğlu (məruzəçi hakim), Əliyev Zaur Əli oğlu və Məmmədov Vidadi Məmməd oğlundan ibarət tərkibdə, İddiaçı qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə cavabdehlər X11, Cav abdeh3 və Quba "ASAN" xidmət mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı “miras əmlaka vərəsəlik hüququnun tanınması, vərəsəlik hüquqi haqqında şəhadətnamələrin, əqdlərin etibarsız hesab edilməsi, onlar əsasında verilmiş çıxarışların ləğv olunması” tələbinə dair iş üzrə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(105)-846/2023 nömrəli, 31 may 2023-cü il tarixli qətnaməsindən İddiaçı qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə kassasiya şikayətinə 13 fevral 2024-cü il tarixdə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. X26 04 noyabr 2004-cü il tarixdə X21 ilə faktiki ailə qurmuş, nikahları qeydə alınmamış, xx xxxxxx 2005-ci il tarixdə Möhlət adlı uşaqları doğulmuş, 06 iyul 2009-ci il tarixdə X31 Federasiyasında olarkən vəfat etmişdir.
2. X12 qayınatası X22 xx.xx.2017-ci il tarixdə ölmüşdür, ölümündən sonra həyat yoldaşı Cavabdeh2, övladları X23 və X16 vərəsələr olaraq qalmışdırlar.
3. Cavabdeh2 X12 qayınanasıdır.
4. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastırının və Reyestri publik hüquqi şəxsin 5 saylı Xaçmaz Ərazi İdarəsinin xx.xx.2022-ci il tarixli məktubuna əsasən 5 saylı Xaçmaz Ərazi İdarəsinin arxiv sənədlərinə əsasən mərhum X7 adına Quba rayonu, Birinci Nügədi kəndində fərdi yaşayış evi (xx.xx.1989-cu il tarixli, 511 reyestr nömrəli qeydiyyat vəsiqəsinə əsasən) və həmin kənddə JN- 2016F KOD 30319018 nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnamə” aşkar edilmişdir. Qeyd edilir ki, JN-2016F KOD 30319018 nömrəli “Torpağın mülkiyyətə veri lməsinə dair şəhadətnamə” nin arxiv nüsxəsinin 0.30 ha torpaq sahəsi olmasına baxmayaraq ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən 5 saylı Xaçmaz Ərazi İdarəsinə təhvil verilmiş şəhadətnamələrin verilməsi kitabında 0.08 ha-nan qeydiyyatdan keçmişdir. Əlavə olaraq bildirilir ki, mərhum X8 adına hal-hazırda qeydiyyata alınmış daşınmaz əmlak aşkar edilməmişdir.
5. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastırının və Reyestri publik hüquqi şəxsin 5 saylı Xaçmaz Ərazi İdarəsinin xx.xx.2022-ci il tarixli məktubuna əsasən, xx.xx.2017-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********18 reyestr nömrəli çıxarışa əsasən X13 məxsus Quba rayonu, Birinci Nügədi kəndində yerləşən 0.20 ha həyətyanı torpaq sahəsi nə Quba rayon notariat kontorunun xx.xx.2017-ci il tarixli, 2V-1216 reyestr nömrəli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə əsasən dövlət reyestrindən Cavabdeh2 adına xx.xx.2017-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarış işlənmiş, sonradan həmin torpaq sahəsi üzərində yerləşən fərdi yaşayış evi xx.xx.2017-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********18-10301 reyestr nömrəli çıxarışla Cavabdeh2 mülkiyyət hüququ tanınmış və hal-hazırda da Cavabdeh2 mülkiyyətindədir. Bundan əlavə, xx.xx.2017-ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli, **********29 reyestr nömrəli çıxarışa əsasən Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin adına olan (X17, X22, X23, X21) Quba rayonu, Birinci Nügədi kəndində yerləşən 0.6547 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dövlə t reyestrindən Quba regional “ASAN xidmət” notariat kontorunun xx.xx.2018-ci il tarixli, 2V-295 və 2V-293 reyestr nömrəli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə əsasən Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin adına (X23, X17) xx.xx.2018- ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarış işlənmişdir. Qeyd edirik ki, yuxarıda qeyd olunan torpaq sahəsini Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin (X23, X17) Quba regional “ASAN xidmət” notariat kontorunun xx.xx.2018-ci il tarixli, 4Ə-1787 reyestr nömrəli alqısatqı müqaviləsinə əsasən X18 adına özgəninkiləşdirilmiş, xx.xx.2018-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla X18 mülkiyyət hüququ tanınmış, sonradan X27 həmin torpaq sahəsini Quba regional “ASAN xidmət” notariat kontorunun xx.xx.2020-ci il tarixii, 4Ə1249 reyestr nöm rəli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən X24 adına özgəninkiləşdirilmiş, xx.xx.2020-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla halhazırda X24 mülkiyyətindədir. Əlavə olaraq qeyd edilir ki, xx.xx.2017-ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli, **********30 reyestr nömrəli çıxarışa əsasən Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin adına olan (X17, X22, X23, X21) Quba rayonu, Birinci Nügədi kəndində yerləşən 0.3099 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dövlət reyestrindən Quba regional “ASAN xidmət” notariat kontorunun xx.xx.2018-ci il tarixli, 2V294 və 27-292 reyestr nömrəli.qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə əsasən Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin adına (X23, X17) xx.xx.2018-ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarış işlənm işdir. Sonradan, Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin adına olan(X23, X17) 0.3099 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsini Quba regional “ASAN xidmət” notariat kontorunun xx.xx.2018-ci il tarixli, 4Ə-1754 reyestr nömrəli alqısatqı müqaviləsinə əsasən X3 adına özgəninkiləşdirilmiş, xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla X3 mülkiyyət hüququ tanınmış, sonradan X19 həmin torpaq sahəsini Quba regional “ASAN xidmət” notariat kontorunun xx.xx.2019-cu il tarixli, 4Ə-968 reyestr nömrəli bağışlanma müqaviləsinə əsasən X2 adına özgəninkiləşdirilmiş, xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışla halhazırda X2 mülkiyyətindədir.
6. Quba Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2010-cu il tarixli 2(027)-710/2010 saylı qətnaməsinə əsasən cavabdeh X20 məxsus əmlakların X14 məxsus Quba rayon, İ Nügədi kəndində yerləşən evdən çıxarılması qət edilmişdir.
7. Quba Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2010-ci il tarixli 2(027)-710/2010 saylı qətnaməsinə əsasən X8 xx.xx.2005-ci il tarixdə doğulmuş X9 atası olması faktı müəyyən edilmiş, “vətəndaşlıq” qrafasında “İddiaçı” “atası” qrafasında «X21» kimi qeyd edilməklə, Möhlət xxx yeni doğum haqqında şəhadətnamə verilməsi və həmin şəhadətnamənin verilməsi Quba rayon Qeydiyyat şöbəsinə həvalə edilməsi qət edilmişdir.
8. Quba Rayon Qeydiyyat şöbəsinin xx.xx.2019-cu il tarixdə verdiyi doğum haqqında şəhadətnaməyə əsasən, xx.xx.2005-ci ildə anadan olmuş İddiaçı atası X21, anası isə Qanuni nümayəndədır.
9. Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin Quba rayon Qeydiyyat şöbəsinin xx.xx.2022-ci il tarixli məktubuna əsasən, xx.xx.2005-ci il təvəllüdlü İddiaçı doğumu Quba rayon Qeydiyyat şöbəsinin xx.xx.2010-cu il tarixli 284 saylı doğum haqqında akt qeydinə əsasən qeydə alınmışdır və həmin doğum haqqında akt qeydi elektron informasiya sistemində mövcuddur. İlk doğum haqqında AZ-İİ 414267 seriyalı xx.xx.2010-cu il tarixli şəhadətnamə verilərkən ananın soyadı “xxx” kimi qeyd olunsa da xx.xx.2019-cu il tarixli Quba rayon Qeydiyyat şöbəsinin rəyinə əsasən ananın soyadı “Mustafayevaya” düzəliş olunaraq Az-İB 283614 seriyalı yeni doğum haqqında şəhadətnamə tərtib olunaraq vətəndaşa verilmişdir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a)Birinci instansiya məhkəməsində icraat
10. İddiaçı iddia ərizəsi (iddia tələbinin həcminin artırılması barədə ərizə) ilə Quba Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, aşağıda qeyd olunanlar barədə qətnamə çı xarılmasını xahiş etmişdir: - miras qoyan 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 18 noyabr 2017-ci il tarixli reyestrdə 2V-1216 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi; - onun əsasında Cavabdeh2 adına Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli çıxarışın ləğv edilməsi; - həmin çıxarışın əsasında Cavabdeh2 adına Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2017 -ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********18-10301 reyestr nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-293 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi; - onun əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin (X23, X17) adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyy at nömrəli çıxarışın qismən Cavabdeh2 düşən hissəsində ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvləri (X23, X17) arasında X27 ilə X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2018-ci il tarixli, 4Ə-1787 reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X18 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında X27 ilə X30 arasında X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli, 4Ə-1249 reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X24 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli, * ********* qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - xx.xx.2009-cu ildə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-293 nömrəli Qanun üzrə 'Vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi; - onun əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin (X23, X17) adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş 17.04,2018-ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın qismən Cavabdeh2 düşən hissəsində ləğv e dilməsi; - həmin çıxarış əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvləri (X23, X17) arasında X19 ilə X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2018-ci il tarixli, 4Ə-1754 reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - - X3 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında X19 ilə X15 arasında X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli, 4Ə-968 reyestr nömrəli bağışlama müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X2 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - 28 senty abr 2017-ci il tarixdə vəfat etmiş X5 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-294 nömrəli və Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-295 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrin etibarsız hesab edilməsi; - miras qoyan 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsinə dair; - Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair; - Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair; - miras qoyan 28 sentyabr 2017-ci il tarixdə vəfat etmiş X5 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair; - Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair nəvəsi İddiaçı 1/2 hissədə qanun üzrə vərəsəlik hüquqlarının tanınması; - miras qoyan 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nöm rəli çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 18 noyabr 2017-ci il tarixli reyestrdə 2V-1216 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi; - onun əsasında Cavabdeh2 adına Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli çıxarışın ləğv edilməsi; - həmin çıxarışın əsasında Cavabdeh2 adına Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********18-10301 reyestr nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşın maz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-293 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi; - onun əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin (X23, X17) adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli, RX ******* seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın qismən Cavabdeh2 düşən hissəsində ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvləri (X23, X17) arasında X27 ilə X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2018-ci il t arixli, 4Ə-1787 reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X18 adİna Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında X27 ilə X30 arasında X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli, 4Ə-1249 reyestr nömrəli alqı-satqı müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X24 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X6 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX 'seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-293 nömrəli Qanun üzrə 'Vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi; - onun əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvlərinin (X23, X17) adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli, RX 127501 1 seriyalı, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın qismən Cavabdeh2 düşən hissəsində ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında Cavabdeh2 və ailə üzvləri (X23, X17) arasında X19 ilə X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2018-ci il tarixli, 4Ə-1754 reyestr nömrəli alqı-satqı müqavi ləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X3 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - həmin çıxarış əsasında X19 ilə X15 arasında X43 Xidmət Mərkəzinin notariat kontorunda bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli, 4Ə-968 reyestr nömrəli bağışlama müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi; - X2 adına Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışın ləğv edilməsi; - 28 sentyabr 2017-ci il tarixdə vəfat etmiş X5 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nüg ədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-294 nömrəli və Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair Quba rayon Notariat Kontoru tərəfindən verilmiş 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-295 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrin etibarsız hesab edilməsi; - miras qoyan 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsinə dair; - Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair; - Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X13 düşən hissəsinə dair; - miras qoyan 28 sentyabr 2017-ci il tarixdə vəfat etmiş X5 qalmış miras əmlak olan Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair; - Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli çıxarışa əsasən Quba rayonu 1 Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən miras qoyan X14 düşən hissəsinə dair nəvəsi İddiaçı 1/2 hissədə qanun üzrə vərəsəlik hüququnun tanınması.
11. İddiaçı tələbi işin yuxarıda qeyd olunan faktiki hallarına istinadən belə əsaslandırmışdır ki, o, X26, 04 noyabr 2004-cü il tarixdə Quba rayonu, İ Nügədi kənd sakini X21 ilə el adəti ilə ailə quraraq Hörmətin atası Əmrahın evinə gəlin köçmüş, həmin evdə yaşadığı müddətdə xx xxxxxx 2005-ci il tarixdə Möhlət adlı uşaqları doğulmuşdur. Ailə qurduqdan sonra tez-tez Hörmət qazanc dalınca Rusiya Fede riyasına getmişdir. Nikahları olmadığı üçün oğlu Möhlətin soyadı onun soyadı kimi yazılmışdır. Əri Hörmət xx xxxxxx 2005-ci il tarixdə Rusiya Federasiyasında olarkən ölmüşdür. Əri öldükdən sonra cehiz əmlakı həmin evdə olmasına baxmayaraq onu həmin evdə yaşamağa qoymamışlar. Dəfələrlə getsə də onu həmin evdən qovmuşlar. O bu barədə Quba rayon Polis şöbəsinə və Quba rayon prokurorluğuna müraciət etmiş, lakin cehiz əmlakı həmin evdə qalmışdır. O, cehiz əmlakını çıxarmaq istəmədiyini, həmin evdə yaşamaq istədiyi üçün qayınatası Əmrah ona qarşı cehiz əmlakın çıxarılması tələbinə dair iddia ərizəsilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Quba Rayon Məhkəməsinin 08 sentyabr 2010-cu il tarixli, 2(027)- 880/2010 sayi qətnaməsi ilə iddia təmin olunmuş, cehiz əmlakının qaynatası Əmrah Ağabəyovun yaşadığı e vdən çıxarılması qət edilmişdir.
12. Əri Hörmətlə onun rəsmi nikahı olmadığı üçün uşağının soyadı onun soyadı ilə yazıldığından o atalığın müəyyən edilməsi ilə bağlı Quba Rayon Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Quba Rayon Məhkəməsinin 02 iyul 2010-cu il tarixli, 2(027)-710/2010 nömrəli qətnaməsilə ərizəsı təmin edilmiş, X8 xx xxxxxx 2005-ci il tarixdə doğulmuş X9 atası olması faktı müəyyən edilmişdir. Oğluna doğum haqqında şəhadətnaməni 07 iyun 2019-cu il tarixdə almışdır.
13. X25 28 sentyabr 2017-ci ildə vəfat etmişdir.
14. Bu yaxınlarda ona məlum olmuşdur ki, oğlu Möhlətin atası Hörmətdən və babası Əmrahdan qalan miras əmlakı nənəsi Cavabdeh2 vərəsəlik yolu ilə əldə etmişdir. Halbuki oğluna bu barədə heç bir məlumat verilməmiş, oğlunun qanuni nümayəndəsi kimi o, heç bir yerdə rəsmi olaraq i mza etməmişdir. Həmin vərəsəlik işinin açılıb-açılmaması ilə bağlı sorğuları verib cavabları alarkən məlum olmuşdur ki, oğlu Möhlətin atası Hörmətin Quba rayonu, 1 Nügədi kəndində 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsi və iki hissədən (0,65 ha və 0,30 ha) ibarət olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi olmuşdur. Bundan başqa, oğlu Möhlətin babası Əmrahdan Quba rayonu, İ Nügədi kəndində fərdi yaşayış evi, 0,30 ha həyətyanı torpaq sahəsi, iki hissədən (0,65 ha və 0,30 ha) ibarət olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi qalmışdır. Oğlu İddiaçı nənəsi Cavabdeh2 Quba rayon Notariat Kontoruna 06 iyul 2009-cu ildə vəfat etmiş mərhum əri, oğlu İddiaçı atası X8 özündən başqa heç bir vərəsəsi olmaması barədə Quba rayon, İ Nügədi İƏD üzrə nümayəndəliyinin arayışını və 02 noyabr 2017-ci il tarixli ərizəsini təqdim edərək, özünü yeganə birinci növbəli vərəsəsi kimi təqdim edərək, nəvəsi İddiaçı vərəsəlikdən gizlədərək X4 qalmış Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsindən ibarət miras əmlaka 1/1 hissədə 18 noyabr 2017-ci il tarixli, reyestrdə 2-V-1216 nömrəli Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə almışdır.
15. Bundan başqa, oğlu İddiaçı nənəsi Cavabdeh2 Quba rayon Notariat Kontoruna 06 iyul 2009-cu ildə vəfat etmiş mərhum əri, oğlu İddiaçı atası X8 özündən başqa, heç bir vərəsəsi olmaması barədə Quba rayon, İ Nügədi İƏD üzrə nümayəndəliyinin arayışını və 27 mart 2018-ci il tarixli ərizəsini təqdim edərək, özünü yeganə birinci növbəli vərəsəsi kimi təqdim edərək, nəvəsi İddiaçı vərəsəlikdən gizlədərək X4 qalmış Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haq qında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş ******* nömrəli RX seriyalı çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən və ******* nömrəli RX seriyalı çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən ibarət miras əmlakdan X13 düşən 1/1 hissədə 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V- 292 və 2V-293 nömrəli ilə qeyd edilmiş Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə almışdır.
16. Həmçinin oğlu İddiaçı nənəsi Cavabdeh2 Quba rayon Notariat Kontoruna 28 sentyabr 2017-ci il tarixdə vəfat etmiş mərhum ərinin atası, oğlu İddiaçı babası X7 özü və Şöhrət və Qəşəng adlı uşaqlarının olması, başqa heç bir vərəsəsi olmaması barədə Quba rayon İ Nügədi İƏD üzrə nümayəndəliyinin arayışını və 27 mart 2018-ci il tarixli ərizəsini təqdim edərək, özünü və Şöhrət və Qəşəng adlı uşaqlarını yeganə birinci növbəli vərəsəsi kimi təqdim edərək, İddiaçı (atası Hörmət Ağabəyovun əvəzinə) vərəsəlikdən gizlədərək X5 qalmış qalmış Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən verilmiş ******* nömrəli RX seriyalı çıxarışa əsasən Quba rayonu, İ Nügədi kəndində yerləşən 0,65 ha pay torpaq sahəsindən və ******* nömrəli RX seriyalı çıxarışa əsasən Quba rayonu İ Nügədi kəndində yerləşən 0,30 ha pay torpaq sahəsindən ibarət miras əmlakdan X14 düşən 1/1 hissədə 27 mart 2018-ci il tarixli reyestrdə 2V-294 və 2V295 nömrəli ilə qeyd edilmiş qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə almış və yuxarıda göstərilən əqdləri bağlamışdır.
17. İddiaçı tələbinin hüquqi əsası kimi Mülki Məcəlləsinin 1151.1, 1145, 1242.1, 1133.1, 1159.1, 1243.1, 1243.2, 1243.2 1255-ci, “Notariat haqqında” Qanunun 55, 59-cu maddələrinə və “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimat”ın 19-cu bəndinə istinad etmişdir.
18. Cavabdeh2 nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 iddiaya etiraz verərək göstərmişdir ki, iddiaçı buraxılmış iddia müddətinin bərpası ilə əlaqədar məhkəməyə ərizə təqdim etməmiş və məhkəmənin buraxılmış iddia müddətinin bərpa edilməsi barədə qərardadı mövcud deyildir. Bundan başqa, iddia ərizəsindən göründüyü kimi X21 xx.xx.2009-cu il tarixdə ölmüşdür və miras qoyanın öldüyü vaxt, sonradan, yəni məhkəmə qətnaməsinə əsasən xx.xx.2010-cu il tarixdə övladlığı tanınmış Möhlət atası Hörmətin qanuni oğlu olmadığından o, vərəsələrin dairəsinə düşmədiyindən, nənə si X11 tam qanuni əsaslarla oğlu Hörmətə aid miras əmlakı birinci növbəli vərəsə kimi öz adına rəsmiləşdirmişdir. Məhkəmə qətnaməsinə əsasən İddiaçı övladlığı xx.xx.2010-cu il tarixdə tanınmasına baxmayaraq, onun doğum haqqında şəhadətnaməsini iddiaçı xx.xx.2019-ci il tarixdə əldə etmişdir. Göründüyü kimi, Möhlətin nümayəndəsi özünün səhlənkarlığı nəticəsində itirdiyi mirası bütün iddia müddətləri keçdikdən sonra məhkəməyə müraciət edərək, əsassız iddia tələbi irəli sürmüşdür. Eyni ilə Möhlətin nümayəndəsi olan anası Qanuni nümayəndə uşağın babası Əmrah Ağabəyovun xx.xx.2017-ci il tarixdə ölməsinə baxmayaraq, yenə də, Möhlətə doğum haqqında şəhadətnamə almadığından, notariat kontoruna vərəsələyini qeyd etdirmək üçün müraciət etməmiş və bununla da, yenə də vərəsəliyin qəbul etmə müddətlərin i heç bir üzrlü səbəb olmadan buraxmışdır. Bundan başqa iddiaçının mübahisələndirdiyi torpaq sahələri özgəninkiləşdirildiyindən və ortada vicdanlı alıcılar olduğundan və bu məsələ Mülki Məcəllənin 140-cı maddəsinin təsiri altına düşdüyündən bu hissədə də, iddia əsassız olduğundan rədd edilməlidir.
19. Quba Rayon Məhkəməsinin 12 yanvar 2023-cü il tarixli 2(027)-109/2023 nömrəli qətnaməsi ilə iddia təmin edilməmişdir. (hakim Vüqar Seyidov)
20. Birinci instansiya məhkəməsi işdəki sənədlərə əsasən müəyyən etmişdir ki, X26 04 noyabr 2004-cü il tarixdə X21 ilə faktiki ailə qurmuş, nikahları qeydə alınmamış, xx xxxxxx 2005-ci il tarixdə Möhlət adlı uşaqları doğulmuş, 06 iyul 2009-ci il tarixdə X31 Federasiyasında olarkən vəfat etmişdir. Ərinin vəfatından sonra onun gəlin gəldiyi və yaşadığı evin sahibi ilə aralarında münaqişəli vəziyyət yaranmış və nəticədə onun iddiası üzrə Quba Rayon Məhkəməsinin 08 sentyabr 2010-cu il tarixli, 2(027)-880/2010 sayi qətnaməsi ilə cehiz əmlakının X25un yaşadığı evdən çıxarılması qət edilmişdir. Buna qədər isə onun əri ilə rəsmi nikahı olmadığı üçün uşağının soyadı onun soyadı ilə yazıldığından atalığın müəyyən edilməsi ilə bağlı iddia ərizəsilə Quba Rayon Məhkəməsinə müraciət etmiş və məhkəmənin 02 iyul 2010-cu il tarixli, 2(027)-710/2010 nömrəli qətnaməsilə ərizəsi təmin edilərək, X8 xx xxxxxx 2005-ci il tarixdə doğulmuş X9 atası olması faktı müəyyən edilmiş, lakin doğum haqqında şəhadətnaməni 07 iyun 2019cu il tarixdə almışdır. Buna qədər isə iddiaçı xxx soyadını Mustafayeva soyadına dəyişmişdir. X8 vəfatından sonra onun Quba rayonu, 1 Nügədi kə ndində 0,20 ha həyətyanı torpaq sahəsi və iki hissədən (0,65 ha və 0,30 ha) ibarət olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi miras qalmışdır. İddiaçının qayınatası, Cavabdeh2 əri Əmrah Ağabəyov 28 sentyabr 2017-ci ildə vəfat etmişdir. X7 vəfatından sonra Quba rayonu, İ Nügədi kəndində fərdi yaşayış evi, 0,30 ha həyətyanı torpaq sahəsi, iki hissədən (0,65 ha və 0,30 ha) ibarət olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi qalmışdır.
21. Birinci instansiya məhkəməsi qənaətini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı mərhum əri və qayınatasının adına xüsusi mülkiyyət hüququ ilə torpaq sahələrinin olmasını bildiyi halda belə, onların ölümündən sonra mirasın açılması ilə bağlı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada mirası qəbul etmək üçün müvafiq addımları atmayaraq bununla bağlı qanunvericili klə müəyyən edilmiş bütün müddətləri buraxmışdır.
22. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, iddiaçı övladı İddiaçı övladlığı məhkəmə qətnaməsinə əsasən xx.xx.2010-cu il tarixdə tanınmasına baxmayaraq onun doğum haqqında şəhadətnaməsini xx.xx.2019-ci il tarixdə rəsmi qaydada əldə edildiyindən notariat ofisində vərəsəlik işləri rəsmiləşdirilərəkən Ağabəyov X1 övladı olmasına dair doğum haqqında şəhadətnaməsi olmamışdır. Başqa sözlə, iddiaçı övladı Möhlətin nümayəndəsi olaraq səhlənkarlığı və ya digər məlum olmayan səbəblər nəticəsində qanuni qüvvəsini almış məhkəmə qərarının icrasının vaxtında icra edilməsində maraqlı olmamış, ərindən qalmış miras əmlaka dair iddiası ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş bütün müddətləri ötürdükdən sonra məhkəməyə müraciət etmişdir.
23. Bi rinci instansiya məhkəməsi həmçinin göstərmişdir ki, Qanuni nümayəndə uşağının babası Əmrah Ağabəyovun xx.xx.2017-ci il tarixdə ölməsinə baxmayaraq, yenə də, övladı Möhlətə doğum haqqında şəhadətnamə almadığından, notariat kontoruna vərəsələyini qeyd etdirmək üçün, eləcə də həmin dövrdə, əmlaklar özgəninkiləşdirilməmişdən əvvəl, ən azından mirasın qəbul edilməsi üçün müəyyənləşdirilmiş altı aylıq müddətin uzadılması tələbi ilə məhkəməyə belə müraciət etməmiş və bununla da, yenə də vərəsəliyin qəbul etmə müddətlərini heç bir üzrlü səbəb olmadan buraxmışdır.
24. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, notariat ofisi 06 iyul 2009-cu il tarixdə vəfat etmiş X4 qalmış miras əmlaklarla bağlı Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimat”ın “Notar iat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun nüvafiq müdəalarına uyğun olaraq rəsmiləşdirmə aparmış və Cavabdeh3 də notariat ofisinin qanuna uyğun qaydada verdiyi qanun üzrə vərəsəlik şəhadətnamələri əsasında mərhumun anası Cavabdeh2 adına Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən müvafiq çıxarışları verməkdə haqlı olmuşdur.
25. Birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyinə görə İddiaçı miras qoyan X8 qanun üzrə vərəsəsi olsa da, onun qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə miras qoyan öldükdən sonra 6 ay müddətində notariat ofisinə müraciət etmədiyinə görə, 6 aylıq müddətin ötürülməsinə dair isə hər hansı üzrlü səbəbi təsdiq edən sübutu və həmçinin göstərilən müddətdə miras əmlaka sahibliyə və onu idarə etməyə faktiki başlamalarına və mirasın qəbul edilməsini şək siz nümayiş etmələrinə dair mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim etmədiklərinə görə, miras həmin vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayıla bilməz. Eyni hallar 28 sentyabr 2017-ci il tarixdə vəfat etmiş X5 qalmış miras əmlaklarla bağlı rəsmiləşdirilmələrə də aiddir.
26. Birinci instansiya məhkəməsi belə nəticəyə gəlmişdir ki, notariat ofisi mərhum X5 qalmış miras əmlaklarla əlaqədar Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimat”ın və “Notariat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun müvafiq müdəalarına uyğun olaraq rəsmiləşdirmə aparmış və Cavabdeh3 də notariat ofisinin qanuna uyğun qaydada verdiyi qanun üzrə vərəsəlik şəhadətnamələri əsasında mərhumun arvadı Cavabdeh2 adına Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən mü vafiq çıxarışları verməkdə heç bir qanun pozuntusuna yol verməmişdir.
27. Birinci instansiya məhkəməsi Cavabdeh2 adına verilmiş qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrin etibarlılığına hüquqi qiymət verərək, hesab etmişdir ki, həmin şəhadətnamələrin etibarsız hesab edilməsi üçün hər hansı əsas məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edilməmişdir.
28. Birinci instansiya məhkəməsi həmçinin iddianın “vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrə əsasən verilmiş çıxarışların ləğv edilməsi” barədə hissəsini də əsassız hesab edərək göstərmişdir ki, vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələr etibarsız hesab edilmədiyindən, iddia qeyd edilən hissələrdə də təmin edilməməlidir.
29. Birinci instansiya məhkəməsi mübahisələndirilən əqdlər (Cavabdeh2 və ailə üzvləri (X23, X17) tərəfindən X19 ilə xx.x x.2018-ci il tarixli, xx.xx.2018-ci il tarixli X27 ilə bağlanmış alqı-satqı müqavilələri) üzrə iddia tələbini təmin etməyərkən bunu onunla əsaslandırmışdır ki, qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş tələblərə riayət edilmiş, iddiaçının irəli sürdüyü əsaslar üzrə əqdlərin etibarlılığına şübhə yaranmamışdır.
30. Birinci instansiya məhkəməsi həmçinin qeyd etmişdir ki, qanunvericilik əldə edənin vicdanlılığı prezumpsiyasını müəyyən etmişdir. Bu prezumpsiyaya görə əldə edən onun vicdanlı sahib olması sübut edilənədək vicdanlı sahib hesab olunur. Vicdanlı sahib o şəxsdir ki, bu şəxs əmlakı onun özgəninkiləşdirməyə hüququ olmayan şəxsdən əldə etməsini bilmir və ya bunu bilməli olmağa borclu deyildir. O halda əldə edən vicdanlı sahib sayıla bilməz ki, əgər dəyəri ödənilməklə aparılan alqı-satqı anında mübahisəli əmlaka üçüncü şəxslərin iddiaları ona məlum olmuş olsun və bu iddialar sonradan qanuni sayılsın. Qanunun tələbinə görə əgər mülkiyyətçi tərəfindən alqı-satqı müqaviləsinin və onun alıcıya verilmiş əmlakın geri qaytarılması formasında nəticələrin etibarsız sayılması haqqında iddia irəli sürülürsə və bu cür mübahisəyə baxılan zaman məhkəmə tərəfindən alıcının vicdanlı sahib olduğu müəyyən edilərsə bu halda Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 337.5-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada iddianın təmin olunmasından imtina edilməlidir.
31. Qeyd edilən alqı-satqı müqavilələri etibarsız hesab edilmədiyi üçün birinci instansiya məhkəməsi onların hüquqi nəticələri və onlardan sonra bağlanmış bağışlama (X19 ilə X15 arasında) və alqı-satqı (X27 ilə X30 arasında) müqavilələrin, eləcə də, o nların əsasında verilən müvafiq çıxarışların ləğvi barədə iddianın dəlillərini də əsassız sayaraq rədd olunması qənaətinə gəlmişdir.
32. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni Mülki Məcəllənin 140, 152.1, 337, 389, 390, 567, 646, 1133, 1134, 1145, 1146, 1151.1, 1243, 1246, 1248, 1255-ci, "Notariat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 59-cu maddələri əsaslandırmışdır. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
33. İddiaçı qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə apellyasiya şikayəti apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv, iddia tələblərinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
34. Apellyasiya şikayətinin dəilləri: - birinci instansiya məhkəməsi qətnamənin əsaslandırma hissəsində qeyd edir ki, iddiaçı Qanuni n ümayəndə 2004-cü ildə əri Hörmət Ağabəyovla ailə quraraq İddiaçı (yəqin ki, X22 demək istəmişdir) evində yaşasa da, inandırıcı deyildir ki, ərinin və qayınatasının əmlaklarının olmasını bilməsin”. Qeyd edilən fikirlə razılaşmaq olmaz. Beləki, hazırki iş üzrə iddiaçı Qanuni nümayəndə deyil, İddiaçıdur. İddiaçı atası vəfat edərkən 4 yaşında uşaq olmuşdur. Yəqin ki, 4 yaşında uşaqlar atalarının və ya babalarının hansı əmlakları olduqlarını əzbər bilmirlər və bilməyə borclu da deyillər. İnandırıcı olmayan iş üzrə Cavabdeh2 öz doğma nəvəsinin varlığından xəbərdar olmaması, onu görməzdən gələrək bütün miras əmlakları öz adına keçirməsidir. Nədənsə, məhkəmə işi araşdırarkən işin hallarına sadəcə birtərəfli qiymət verməyə çalışmışdır; - eyni zamanda Rayon Məhkəməsi qətnamənin əsaslandırma hissəsin də yenə də qeyd edir ki, “iddiaçının mərhum əri və qayınatasının adına xüsusi mülkiyyət hüququ ilə torpaq sahələrinin olmasını bildiyi halda belə, onların ölümündən sonra mirasın açılması ilə bağlı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada mirası qəbul etmək üçün müvafiq addımları atmayaraq bununla bağlı qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətləri buraxmışdır.” Qeyd edilməlidir ki, üzrə iddiaçı Qanuni nümayəndə deyil, azyaşlı, məhdud fəaliyyət qabiliyyətli İddiaçıdur; - Mülki Məcəllənin 1268.2-ci maddəsinə əsasən əgər vərəsə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxsdirsə, mirasdan imtinaya məhkəmənin icazəsi ilə yol verilir. Mülki Məcəllənin 1244-cü maddəsinə görə isə bu cür şəxslər yalnız qanuni nümayəndələri vasitəsi ilə mirası qəbul edə bilərlər. Belə olan ha lda qanuni nümayəndə mirasın qəbulu üçün nəzərdə tutulan 3 və ya 6 aylıq müddət ərzində qəbul üçün müraciət etməsə də, məhdud fəaliyyət qabiliyyətli və ya tam fəaliyyət qabiliyyətsiz şəxslərin vərəsəlik hüquqları öz mövcudluğunu davam etdirər. Əks halda sözügedən şəxslərin mirasdan imtinasının ancaq məhkəmə qərarı ilə mümkün ola biləcəyini nəzərdə tutan Mülki Məcəllənin 1268.2-ci maddəsinin tələbi açıqca pozulmuş olar; - həmçinin miras əmlaka dair vərəsəlik şəhadətnaməsinin olmaması vərəsənin mirası qəbul etməməsini ifadə etmir, vərəsəlik şəhadətnaməsi mirasın qəbulu faktını rəsmiləşdirən sənəd olmaqla, sadəcə hüquqtəsdiqedici xarakter daşıyır və şəhadətnamənin olmaması vərəsənin mirası qəbul etməməsini ifadə etmir. Belə ki, miras əmlakın hansı üsulla qəbul edilməsindən asılı olmayaraq vər əsə tərəfindən miras əmlakın saxlanması və təsərrüfatın aparılması üçün icra edilmiş hərəkətlərin bariz şəkildə nümayiş etdirilməsi onun miras aktivini və miras passivini qəbul etməsinə dəlalət edir; - qanuni nümayəndəsi vasitəsi ilə atasından və babasından qalmış mirası faktiki qəbul etməyinin sübutu Quba Rayon Məhkəməsinin 2(027)-880/2010 saylı, 08 sentyabr 2010-cu il tarixli qətnaməsidir ki, həmin qətnamədən də göründüyü kimi Möhlətin qanuni nümayəndəsi olan Qanuni nümayəndə məxsus cehiz əmlaklar məhkəmə qətnaməsi çıxarılan günə qədər miras qoyan X14 məxsus olan fərdi yaşayış evində olmuş, mərhum atası Hörmət Ağabəyov da öldüyü günə qədər həmin evdə yaşamışdır. Möhlət körpə uşaq olarkən miras əmlakı qanuni nümayəndəsi vasitəsi ilə faktiki qəbul etmiş, lakin sonradan Cavabdeh2 və onun digər ailə üzvləri Qanuni nümayəndə imkan vermədikləri üçün o, həmin əmlakların idarəsini davam etdirməkdən məhrum olmuşdur. Lakin Rayon Məhkəməsi Möhlətin iddiaçı kimi məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxs olmağını, hətta onun miras əmlakdan imtina etməyi üçün də məhkəmə qərarının olmasının qanunvericiliklə tələb edilməsini, qanuni nümayəndənin miras əmlakı faktiki qəbul etməyini, bununla bağlı məhkəmə qətnaməsinin ən bariz sübut olmasını nəzərə almadan sırf notariusa 6 ay müddətində ərizə verilməməsi əsası ilə iddia tələbini rədd etmişdir. Halbuki Mülki Məcəllənin 1246, 1248.1 və 1268.2-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 14 oktyabr 2022-ci il tarixli qərarında da qeyd edilmişdir ki, 1246-cı maddəsində müəyyən edilmi ş altı aylıq müddət mirasın qəbulunun notariat qaydasında rəsmiləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş müddətdir. Həmin müddətin ötürülməsindən sonra mirasın qəbulu məsələsi məhkəmə qaydasında həll edilə bilər; - bundan əlavə Rayon Məhkəməsi qətnamədə qeyd edir ki, guya iddiaçının övladlığı xx.xx.2010-cu il tarixdə tanınmasına baxmayaraq onun doğum haqqında şəhadətnaməsini xx.xx.2019-cu il tarixdə rəsmi qaydada əldə etdiyindən notariat ofisində vərəsəlik işi rəsmiləşdirilərkən İddiaçı Ağabəyov Hörmətin övladı olmasına dair doğum haqqında şəhadətnaməsi olmamamışdır. Məhkəmənin gəldiyi bu nəticə heç bir sübuta əsaslanmadan verilən qiymətdir. Belə ki, nə iş üzrə cavabdeh X43 Xidmət Mərkəzində notariat ofisi belə bir faktın olduğunu məhkəməyə bildirmiş, nə də məhkəmə müvafiq sorğu ilə qeyd edilən m əlumatın olub-olmasını Quba rayon Qeydiyyat Şöbəsindən dəqiqləşdirməmişdir. Buna görə də o, məcbur olub yenidən Quba Rayon Qeydiyyat Şöbəsinə müraciət edərək müvafiq sübutu apellyasiya şikayətinə əlavə edir. Həmin sorğunun cavabından da göründüyü kimi, iddiaçının atasının X21 olmasına dair elektron informasiya sistemində xx.xx.2010-cu il tarixdə müvafiq dəyişikliklər aparılmışdır.
35. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(105)-846/2023 saylı, 31 may 2023-cü il tarixli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. (hakimlər Lalə Rəhimli (sədrlik edən və məruzəçi), Fuad Məmmədov, Zaur Məmmədov)
36. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə və əsaslandırma il ə razılaşaraq Konstitusiya Məhkəməsinin G.Qəhrəmanovanın şikayəti üzrə 18 iyul 2014-cü il tarixli qərarına istinadən qeyd etmişdir ki, mirasın qəbulu elə bir hərəkətdir ki, bu hərəkətin vasitəsilə vərəsə özünün miras əmlakı əldə etmək və almaq niyyətini ifadə edir, miras qoyanın varisi olmasına özünün hərəkətləri ilə razılığını bildirir. Rəsmi üsulla vərəsə (istər qanun, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə) mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirasın qəbulu haqqında yazılı ərizə verdikdə, miras əmlakın mülkiyyətçisi olmaq niyyətini mübahisəsiz olaraq sübut etmiş olur. Qeyri-rəsmi üsul isə miras əmlaka faktiki sahiblik etməklə, yaxud miras əmlakı faktiki idarə etməklə həyata keçirilir. Qanunvericiliyin mənasına görə, miras əmlakın faktiki qəbulu vərəsənin konkret hərəkətləri və rəftarı ilə onun mirası qəbul etmək niyyətini açıq-aşkar təsdiqləməsi və sübut etməsi kimi qəbul edilir və belə hərəkətlərin məzmunu vərəsə tərəfindən məhz mirası qəbul etmək məqsədi daşıyır. Mirasın faktiki qəbulu üsulu iki cür olur: miras əmlaka faktiki sahiblik etmək üsulu və miras əmlakı faktiki idarə etmək üsulu. Faktiki sahiblik etmək üsulu ondan ibarətdir ki, onun əsasında vərəsə miras qoyan şəxsin əmlakını faktiki cəhətdən ələ keçirir və ona sahib durur. Miras əmlakı faktiki idarə etmək isə vərəsə tərəfindən elə hərəkətləri nəzərdə tutur ki, bu hərəkətləri adətən mülkiyyətçi öz mənafeyi üçün əmlakın saxlanması və normal təsərrüfatın aparılması üçün etmiş olsun.
37. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyinə görə mirasın qəbul edilməsi müddəti vərəsəlik institutunun vacib aspektləri ndən biridir. Mülki Məcəllənin 1246 və 1248ci maddələrinin tələblərinə görə mirasın qəbul edilməsi müddəti ərzində vərəsəliyə çağırılmış şəxslər mirası qəbul etməyə yönələn hərəkətləri etməlidirlər. Əgər vərəsə qanunda göstərilən müvafiq müddət ərzində mirası qəbul etmək hüququnu (subyektiv vərəsəlik hüququ) həyata keçirməmişdirsə həmin hüququ itirir. Vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin, eləcə də həmin şəhadətnamə əsasında verilmiş çıxarışın ləğv edilməsi məsələsi həll edilərkən ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin (o cümlədən onun sələflərinin) miras əmlakı qəbul edibetməmələri (rəsmi və ya faktiki) faktı müəyyən olunmalıdır. Burada diqqətə alınmalı məqam isə ondan ibarətdir ki, Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin V hissəsində təsbit olunmuş vərəsəlik hüququna verilmiş təminat vərəsəlik h üququnun əsasını təşkil edən sosial ədalətlilik prinsipinin qorunmasına və gələcəkdə hər hansı vərəsənin qanuni əsaslarla qəbul edilmiş miras əmlak üzərində mülkiyyət hüququndan formal tələblərə görə məhrum edilməməsinə yönəlmişdir. Başqa sözlə, mirasın faktiki qəbulu məsələsi həll edilərkən sosial ədalətlilik və mütənasiblik prinsipi rəhbər tutularaq tərəflərin hüquqları arasında ədalətli balans qurulmalı, hər hansı fərdin üzərinə əlavə yük qoyulmamalı, eləcə də tərəflərdən hər hansı birinin mülkiyyət hüququ əsassız məhdudlaşdırılmamalıdır.
38. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi vurğulamışdır ki, İddiaçı qanuni nümayəndəsı Qanuni nümayəndə isə MM-nin 1244-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan uşağın adından mirasın qəbulu istiqamətində aktiv hərəkətlər etmə miş, yəni mirası qəbul etmək arzusunda olduğunu Möhlətin atası Ağabəyov Hörmətin vəfat etdiyi 06 iyul 2009-cu il tarixindən və babası Ağabəyov Əmrahın vəfat etdiyi xx.xx.2017-ci il tarixindən başlayaraq bəyan etməmiş, notariat kontoruna müraciət etməmişdir. Odur ki, İddiaçı qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə oğlunun atası və babası vəfat edən zaman fəaliyyət qabiliyyətli olmaması barədə apellyasiya şikayətinin dəlilini əsassızdır.
39. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi sübutetmə yükü ilə bağlı qanunvericiliyn tələblərinə əsaslanaraq göstərmişdir ki, Avropa Məhkəməsinin istifadə etdiyi standart və prinsipləri, habelə mülki prosessual qanunvericiliyin sübutetmə ilə bağlı müddəalarının hazırkı işə tətbiqi baxımından iddiaçı tərəf mərhum atası və babasının adına xüsusi mülkiyyət hüququ ilə to rpaq sahələrinin olmasını və onların ölümündən sonra mirasın açılmasından məlumatı olmaması ilə bağlı öz hüquqi mövqeyini sübut edə bilməmiş və bununla əlaqədar hər hansı mötəbər sübutlar təqdim etməmişdir. İddiaçının qanuni nümayəndəsinin mərhum əri və qayınatasının adına xüsusi mülkiyyət hüququ ilə torpaq sahələrinin olmasını bildiyi halda belə, onların ölümündən sonra mirasın açılması ilə bağlı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada mirası qəbul etmək üçün müvafiq addımları atmayaraq bununla bağlı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş bütün müddətləri buraxmışdır
40. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi gəldiyi nəticəni Mülki Məcəllənin 324, 337.1, 339, 1133.1, 1133.2, 1146, 1151.1, 1159.1.1, 1243.1, 1243.2, 1243.3, 1244, 1246, 1321.1, 1321.2, 13211-cü, "Notariat haqqında” Qanununun 59-cu ma ddələr ilə əsaslandırmışdır. Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
41. İddiaçının qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə (Vəkil1) kassasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilib, iddianın təmin olunması barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
42. Kassasiya şikayəti apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun olaraq onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə işin hallarına tam və hərtərəfli qiymət vermədən qətnamə qəbul etmişdir. Belə ki, qanuni nümayəndə mirasın qəbulu üçün nəzərdə tutulan 3 və ya 6 aylıq müddət ərzində qəbul üçün müraciət etməsə də, məhdud fəaliyyət qabiliyyətli və ya tam fəaliyyət qabiliyyətsiz şəxslərin vərəsəlik hüquqları öz mövcudluğunu davam etdirir. Həmçinin apellyasiya instansiyası məhkəmsi öz qərarını heç bir sübuta istinad etmədən öz qulluq mövqeyinə görə irəli sürdüyü dəlillərlə əsaslandırmağa çalışmışdır. Apellyasiya məhkəməsi öz qətnaməsində iddiaçıya miras payının düşməməsinin səbəbini (yetkinlik yaşına çatmayan məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxs olmağına və onun mirasdan imtina etməyi ilə bağlı məhkəmə qətnaməsi olmamasına, miras əmlakı faktiki olaraq qəbul etməyinə, lakin miras əmlakların idarəçiliyindən cavabdeh və onun digər ailə üzvləri tərəfindən maneəçilik törədilərək uzaqlaşdırılmasına rəğmən), nəyə görə iddia tələbini təmin etmədiyini və digər halları əsaslandırmamışdır. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
43. Kassasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim təqdim olunmamışdır. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi Maddə 1134.1. Qanun üzrə vərəsəlik zaman ı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər. Maddə 1145. Miras fiziki şəxsin ölümü və ya məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edilməsi ilə açılır. Maddə 1146. Miras qoyanın öldüyü gün və ya fiziki şəxsin ölmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi gün mirasın açıldığı vaxt sayılır. Maddə 1151.1. Mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. Maddə 1159.1.1. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı birinci növbədə - ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər) bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar. Maddə 1159.1.3. Bu sonuncuların nəvələri, nətic ələri və uşaqları o halda qanun üzrə vərəsə sayılırlar ki, mirasın açıldığı vaxt miras qoyanın vərəsələri olacaq valideynləri sağ olmasın. Onlar qanun üzrə vərəsəlik zamanı onların ölmüş valideyninə çatası paydan bərabər miras alırlar. Maddə 1243.1. Mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. Maddə 1243.2. Vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. Maddə 1255. Qəbul edilmiş miras onun açıldığı gündən vərəsənin mülkiyyəti sayılır. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1246, 1248.1 və 1268.2-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilmə sinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 14 oktyabr 2022-ci il tarixli Qərarı Mülki Məcəllənin 1246-cı maddəsi ilə müəyyən edilmiş müddət (altı ay) mirasın qəbulunun notariat qaydasında realizəsi (rəsmiləşdirilməsi) üçün nəzərdə tutulmuş müddət olaraq qəbul edilməli, mirasın açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbulunun notariat qaydada rəsmiləşdirilməsinə yol verilməməlidir. Həmin müddətin ötürülməsindən sonra miras əmlakın qəbulu məsələsi məhkəmə qaydasında həll edilə bilər. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, mirasın qəbul edilməsi, habelə mirasdan imtina ilə əlaqədar müddətlərin axımı vərəsələrin vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən başlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1246 və 1273-1-ci maddələrinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin Vİİ hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun26 dekabr 2023-cü il tarixli Qərarı Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin vərəsəlik hüququ üçün xüsusi qəbul şərtini və müddətini müəyyən edən 1246 və 1273-1-ci maddələri mütənasiblik konstitusiya prinsipinə və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin Vİİ hissəsində təsbit olunmuş vərəsəlik hüququnun təminatına və bu Qərarın təsviri-əsaslandırıcı hissəsində əks olunmuş hüquqi mövqelərə uyğun olmadığından qüvvədən düşmüş hesab edilsin. Mülki dövriyyənin sabitliyinin təmin olunması baxımından bu Qərar qüvvəyə mindikdən sonra yaranacaq vərəsəlik münasibətlərinə və hazırda məhkəmələrin icraatında olan mübahisələr üzrə işlərə şamil edilsin. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə
88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etmə yə yol verilmir. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Maddə 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır. Maddə 417.1.1. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər. Maddə 418.1. Maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması, o cümlədən maddi və prosess ual hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin pozulması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin. Kassasiya baxışının hədləri
44. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir
45. Kassasiya şikayətində apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi xahiş edilsə də, şikayətin dəlilləri yalnız iddiaçının vərəsəlik hüququ ilə bağlı tələbinin təmin edilməməsi hissəsi ilə bağlıdır. İddia tələbinin əqdlərin etibarsızlığı hissəsində qətnamənin qanuniliyi ilə bağlı hər hansı dəlil göstərilməmmişdir. Bu baxımdan, məhkəmə kollegiyası qətnaməni iddiaçının vərəsəlik hüququ ilə bağlı tələbinin təmin edilməməsi hissəsində yoxlayır.
46. Məhkəmə kollegiyası hüququn inkişafının və ya məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin təmin edilməsi üçün əhəmiyyətli hesab etmədiyindən hazırki şikayətə yazılı icraat qaydasında baxılmasını qərara almı şdır. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
47. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mübahisələndirilən hissədə – iddiaçının vərəsəlik hüququ ilə bağlı tələbinin təmin edilməməsi hissəsində gəldiyi nəticəni əsaslı saymır.
48. İşdən görünür ki, birinci instansiya məhkəməsi iddiaçının vərəsəlik hüququ ilə bağlı iddia tələbini rədd edərkən ona istinad etmişdir ki, İddiaçı miras qoyan X8 qanun üzrə vərəsəsi olmasına baxmayaraq, onun qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə miras qoyan öldükdən sonra 6 ay müddətində notariat ofisinə müraciət etmədiynə, 6 aylıq müddətin ötürülməsinə dair isə hər hansı üzrlü səbəbi təsdiq edən sübutu və həmçinin göstərilən müddətdə miras əmlaka sahibliyə və onu idarə etməyə faktiki başlamalarına və mirasın qəbul edilməsini şəksiz nümayiş e tmələrinə dair mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim etmədiklərinə görə miras həmin vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayıla bilməz.
49. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi də qətnaməni dəyişdirmədən saxlayarkən birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində vərəsənin mirası hər hansı formada qəbul etməməsinə əsaslanmış və göstərmişdir ki, Mülki Məcəllənin 1246 və 1248-ci maddələrinin tələblərinə görə mirasın qəbul edilməsi müddəti ərzində vərəsəliyə çağırılmış şəxslər mirası qəbul etməyə yönələn hərəkətləri etməlidirlər. İddiaçı qanuni nümayəndəsı Qanuni nümayəndə MM-nin 1244-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan uşağın adından mirasın qəbulu istiqamətində aktiv hərəkətlər etməmiş, yəni mirası qəbul etmək arzusunda olduğunu Möhlətin atası Hörmət Ağabəyovun vəfat etdiyi 06 iyul 2009-cu il tarixindən və babası Əmrah Ağabəyovun vəfat etdiyi xx.xx.2017-ci il tarixindən başlayaraq bəyan etməmiş, notariat kontoruna müraciət etməmişdir
50. Məhkəmə kollegiyası mirasın qəbul edilməməsi əsası ilə həmin iddianın rədd edilməsini əsassız sayır.
51. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1246 və 1273-1-ci maddələrinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin Vİİ hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 26 dekabr 2023-cü il tarixli Qərarında Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin vərəsəlik hüququ üçün xüsusi qəbul şərtini və müddətini müəyyən edən 1246 və 1273-1 -ci maddələrini mütənasiblik konstitusiya prinsipinə və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin Vİİ hissəsində təsbit olunmuş vərəsəlik hüququnun təminatına və bu Qərarın təsviri-əsaslandırıcı hissəsində əks olunmuş hüquqi mövqelərə uyğun olmadığından qüvvədən düşmüş hesab etmişdir.
52. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyi belə omuşdur ki, Mülki Məcəllədə vərəsəlik hüququnun xüsusi qəbul müddətinə bağlı tutulması mülkiyyət hüququna müdaxilənin qanuni əsasını təşkil etsə də, bu müdaxilə fərdi azadlığın və bazar iqtisadiyyatının ən əsas elementlərindən olan mülkiyyət hüququnun konstitusiya təminatına, mülki dövriyyə iştirakçılarının maraqlarına zidd olmaqla, hər hansı ictimai maraqlara cavab verməməklə yanaşı, mirasın açılması ilə mülkiyyət hüququna malik olan vərəsənin bu hüququnu qeyri-mütənasib şəkildə, hər hansı qanuni məqsədə xidmət etmədən məhdudlaşdırır.
53. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab etmişdir ki, vərəsəlik hüququnun xüsusi qəbul müddətinə tabe tutulması hüquqi müəyyənlik və mütənasibliklə bağlı Konstitusiya prinsiplərinin tələblərinə cavab vermədiyindən, mülkiyyət və vərəsəlik hüquqlarının pozulmasına gətirib çıxardığından, Mülki Məcəllənin 1246-cı maddəsi Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin Vİİ hissəsinə və 71-ci maddəsinin İİ hissəsinə uyğun hesab edilə bilməz.
54. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu vurğulamışdır ki, “mirasdan imtina” anlayışı hüquqi məntiqə uyğun olaraq artıq yaranmış olan, mövcud bir hüququn rədd edilməsini ifadə edir ki, bu da vərəsəlik hüququnun məhz mirasın açılması ilə yaranması, qəbulla şərtləndirilməmə si ilə bağlı Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 2022-ci il 14 oktyabr tarixli Qərarında ifadə olunmuş hüquqi mövqeyi bir daha təsdiqləyir.
55. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd etmişdir ki, miras qoyanın ölümü ilə yaranan vərəsəlik hüquq münasibətləri vərəsənin mirasdan imtina etməsi anınadək davam edir. Vərəsə statusunda olan şəxs bu statusdan imtina etmək qərarına gələrsə, bununla bağlı iradə ifadəsini Mülki Məcəllənin 1256-cı maddəsinə müvafiq olaraq, vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində ifadə etməlidir. Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, mirasdan imtina şəxsin olduqca mühüm konstitusiya hüququndan imtina etməsilə əlaqədar iradə ifadəsi olduğundan, qanunverici bu iradə ifadəsinin məhz xüsusi formada, notariat ofisində rəsmiləşdirilməli olmasını impe rativ qaydada müəyyən etmişdir. Bu yanaşmanın nəticəsi olaraq Mülki Məcəllənin 1271-ci maddəsində mirasdan nümayəndə vasitəsi ilə imtina üçün bunun etibarnamədə ayrıca göstərilməsi, Məcəllənin 1268.2-ci maddəsində isə fəaliyyət qabiliyyəti tam olmayan vərəsələr baxımından imtinanın həyata keçirilə bilinməsi üçün xüsusi olaraq məhkəmənin təsdiqi tələb olunmuşdur.
56. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu göstərmişdir ki, vərəsəlik hüququnun mülki qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada qəbul şərtinə və müddətinə tabe tutulması, susmanın mirasdan imtina ilə eyni hüquqi nəticələrə gətirib çıxarması vərəsəlik hüququnun konstitusiya-hüquqi mahiyyəti ilə uyğunsuzluq təşkil etdiyindən, Mülki Məcəllənin 1273-1-ci maddəsi Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin Vİİ hissəsinə uyğun olmayan hesab edilməlidir. Bu baxımdan qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində mirasdan imtina etməyən vərəsə mirası qəbul etmiş vərəsə hesab edilməli və vərəsələr arasında miras əmlakın bölüşdürülməsi Mülki Məcəllənin 1301-ci maddəsinə uyğun olaraq həyata keçirilməldir.
57. Göründüyü kimi, Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun adı çəkilən qərarına görə qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində mirasdan imtina etməyən vərəsə mirası qəbul etmiş vərəsə hesab edilir və vərəsələr arasında miras əmlakın bölüşdürülməsi Mülki Məcəllənin 1301-ci maddəsinə uyğun olaraq həyata keçirilir. Bu, o deməkdir ki, miras əmlakın Mülki Məcəllənin 1301-ci maddəsinə uyğun olaraq bölüşdürülməsi üçün əsas şərt vərəsənin mirası qəbul etməsi yox, onun mirasdan imtina etməməsidir.
58. Hazırki işdə də vərəsənin mirasdan imtina etməsi halı müəyyən e dilməyib. Belə olan halda, vərəsənin mirası qəbul etməməsinə istinad edilməklə, iddianın həmin hissədə rədd edilməsi barədə apellyasiya instansiyası məhkəməsini gəldiyi nəticə Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə uyğun olmamışdır.
59. Həmçinin qeyd edilməlidir ki, hazırki işin müəyyən edilən hallarına görə miras iki dəfə açılmışdır: 06 iyul 2009-cu ildə İddiaçı atası Hörmət Ağayevin ölməsi və 28 sentyabr 2017-ci ildə babası Əmrah Ağabəyovun ölməsi ilə. Vərəsə İddiaçı xx.xx.2005-ci il təvəlldülü olması nəzərə alınarsa, birinci dəfə vərəsəlik açılan zaman o, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan, ikinci dəfə vərəsəlik açılan zaman isə məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxs olmuşdur. Mülki Məcəllənin 28.3-cü maddəsinə görə 7 yaşınadək olan yetkinlik yaşına çatmayanların (azyaşlılar) fəaliyyət qabil iyyəti yoxdur, 7 yaşından 18 yaşınadək olan yetkinlik yaşına çatmayanların məhdud fəaliyyət qabiliyyəti vardır. Mülki Məcəllənin 1268.2-ci maddəsinə görə isə əgər vərəsə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxsdirsə, mirasdan imtinaya məhkəmənin icazəsi ilə yol verilir.
60. Qanunvericiliyin tələbindən görünür ki, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və məhdud fəaliyyət qabiliyyətli vərəsələrin mirasdan imtinası yalnız məhkəmə qaydasında mümkündür.
61. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası qeyd olunanlara əsasən belə qənaətə gəlir ki, kassasiya şikayəti qismən təmin olunmalı, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə – iddiaçının vərəsəlik hüququ ilə bağlı tələbinin təmin edilməyən hisəsində – ləğv edilməli, iş həmin hissədə yeni apellyasiya baxışına qaytarılmalı, işə yenidən baxan məhkəmə hazırki qətnamənin qeyd edilən hissədə ləğv olunma əsası kimi yuxarıda şərh edilən pozuntuları aradan qaldırmalı, işin tam, hərtərəfli və obyektiv həlli baxımından bütün zəruri prosessual hərəkətləri etməli, tərəflərin hüquq münasibətinə və işin müəyyən edilmiş hallarına uyğun gələn maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etməklə qanuni və əsaslı qərar qəbul etməlidir.
62. Yuxarıda göstərilənləri və MPM-in 416, 417, 419-421-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: İddiaçı qanuni nümayəndəsi Qanuni nümayəndə kassasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 2(105)-846/2023 nömrəli, 31 may 2023-cü il tarixli qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə – iddiaçının vərəsəlik hüququ ilə bağlı tələbinin təmin edilməyən hisəsində – ləğv edilsin. İş həmin hissədə yeni apellyasiya baxışına qaytarılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.