Ali Məhkəmə Qərar — İş №2(102)-4159/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-4159/2020 06.08.2020 ALİ MƏHKƏMƏ AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASİ ADİNDAN QƏRAR Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası Hakimlər Əliyev Zaur Əli oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Quliyev Gündüz Ağababa oğlu və Xələfov İlqar Rəhim oğlundan ibarət tərkibdə, Quliyeva Qumru Şahverən qızının katibliyi, İddiaçı QSC-nin vəkili X4, Cavabdeh1 vəkili X6 iştirakı ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2020-ci il tarixli, xnömrəli qətnaməsindən Cavabdeh1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə mülki işə baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı QSC cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2, X3, Cavabdeh4, Cavabdeh5 qarşı iddia qaldıraraq (sonradan iddianın həcmi artırılmışdır), xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı Kredit xə tti müqaviləsinə və onun əsasında bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı, xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 saylı, 21,05.2014-cü il tarixli, xsaylı və 14.11,2014-cü il tarixli, 021R********** saylı Kredit Razılaşmalarına vaxtından əvvəl xitam verilməsi, cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X1 müştərək qaydada iddiaçı “xxxx” QSC-ninxeyrinə xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı Kredit Razılaşması üzrə 265.861.61 ABŞ dolları məbləğində əsas, 113.621,58 ABŞ dolları məbləğində faiz, 232.604,23 ABŞ dolları məbləğində cərimə, ümumilikdə 612.087,42 ABŞ dollarıməbləğində borcun; xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 saylı Kredit Razılaşması üzrə 226.978,77 ABŞ dolları məbləgində əsas, 91.990,23 ABŞ dolları məbləğində faiz, 199.718.38 ABŞ dolları məbləğində cərimə, ümumilikdə 518.687,38 ABŞ dolları məbləğin də borcun; 21.05.20.14-cü il tarixli, xsaylı Kredit Razılaşması üzrə 120.064,88 ABŞ dolları məbləğində əsas, 48.237,62 ABŞ dolları məbləğində faiz, 104.429,36 ABŞ dolları məbləğində cərimə, ümumilikdə 272.731,86 ABŞ dolları məbləğində borcun, 14.11,2014-cü il tarixli, 021R********** saylı Kredit Razılaşması üzrə 120.000 ABŞ dolları məbləğində əsas, 43.900 ABŞ dolları məbləğində faiz, 103.317 ABŞ dolları məbləğində cərimə, ümumilikdə 267.217 ABŞ dolları məbləğində borcun, cəmi 1.670.723,66 ABŞ dolları məbləğində borcun, məhkəmədə iddia qaldırmaq üçün ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun və ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi barədə bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun və 63 manat xidmət haqqının tutulması, tutmanın xx.xx.2011-ci il tarixli xsaylı, xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı və xx.xx.2013-cü il tarixli, x saylı İpoteka Müqavilələri üzrə ipotekaya qoyulmuş Cavabdeh1 mülkiyyətində olan x evin, 74.04 kv.m ümumi sahədən ibarət, 3 otaqlı 33 saylı mənzilinə və Sumqayıt şəhəri, Novxanı bağ massivində 0.12 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli, 5 otaqlı, 1605 nömrəli bağ evinə; cavabdeh X2 mülkiyyətində olan Sumqayıt şəhəri, Sarı-qaya bağlar massivində, B-1608 ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsinə yönəldilməsi, həmin əmlakların açıq hərracda satılması və satışdan əldə olunmuş vəsait hesabına cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X2 iddiaçı “xxxx" QSC-yə olan 1.670.723,66 ABŞ dolları məbləğində kredit borcunun, 30 manat iddia ərizəsi üzrə dövlət rüsumunun və ipote ka predmetinə tutmanın yönəldilməsi barədə bildirişin qeydə alınması üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun və 63 manat xidmət haqqının ödənilməsi, ipoteka predmetlərinin hərrac vasitəsi ilə satışı hesabına əldə olunmuş vəsait borcun tam ödənilməsinə kifayət etmədikdə, qalan məbləğin Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X1 müştərək qaydada İddiaçı xeyrinə tutulması, satıldıqdan sonra ən geci bir ay ərzində x evin 74.04 kv.m ümumi sahədən ibarət, 3 otaqlı, 33 saylı mənzilinin cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh4 və Cavabdeh5 tərəfindən məcburi qaydada boşaldılması və onların mənzildən əşyaları ilə birlikdə çıxarılmaları, satıldıqdan sonra ən geci bir ay ərzində X ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m ümumi sahədən ibarət 2 mərtəbəli, 5 otaqlı, 1605 nömrəli bağ evinin Cavabd eh1 tərəfindən məcburi qaydada boşaldılması, onun torpaq sahəsindən və bağ evindən əşyaları ilə birlikdə çıxarılması, satıldıqdan sonra ən geci bir ay ərzindəX ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsinin X5 tərəfindən məcburi qaydada boşaldılması, onun torpaq sahəsindən çıxarılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin (hakim F.Abdıyev) xx xxxxx 2018-ci il tarixli, 2(005)-43/2018 nömrəli qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş, cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 Rızvan oğlundan və X1 müştərək qaydada İddiaçı QSC-nin xeyrinə xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı Kredit Xətti Müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə 261.813.82 (iki yüz altmış bir min səkkiz yüz on üç ABŞ dolları, səksən iki sent ) ABŞ dolları məbləğində əsas, 111.979,26 (bir yüz on bir min doqquz yüz yetmiş doqquz ABŞ dolları, iyirmi altı sent) ABŞ dolları məbləğində faiz, 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 374.043,08 (üç yüz yetmiş dörd min qırx üç ABŞ dolları, səkkiz sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcu. 13.08.201.3-cü il tarixli, Xsaylı kredit razılaşması üzrə 225.880,39 (iki yüz iyirmi beş min səkkiz yüz səksən ABŞ dolları, otuz doqquz sent) ABŞ dolları məbləğində əsas, 91.990,23 (doxsan bir min doqquz yüz doxsan ABŞ dolları, iyirmi üç sent) ABŞ dolları məbləğində faiz, 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 318.120,62 (üç yüz on səkkiz min bir yüz iyirmi ABŞ dolları, altmış iki sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcu, 21,05.2014-cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşma sı üzrə 119.516,85 ABŞ (bir yüz on doqquz min beş yüz on altı ABŞ dolları, səksən beş sent) ABŞ dolları məbləğində əsas, 47.766,42 (qırx yeddi min yeddi yüz altmış altı ABŞ dolları, qırx iki sent) ABŞ dolları məbləğində faiz, 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 167.533,27 (bir yüz altmış yeddi min beş yüz otuz üç ABŞ dolları, iyirmi yeddi sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcu, xx.xx.2014-cü ıl tarıxlı, 021R********** saylı kredit razılaşması üzrə 119.899,33 ABŞ (bir yüz on doqquz min səkkiz yüz doxsan doqquz ABŞ dolları, otuz üç sent) ABŞ dolları məbləğində əsas, 43.900 (qırx üç min doqquz yüz) ABŞ dolları məbləğində faiz, 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 164.049,33 (bir yüz altmış dörd min qırx doqquz ABŞ dolları, otuz sent) ABŞ dolları məbləği ndə kredit borcu, bütün razılaşmalar üzrə ümumilikdə 27.110,39 (yeddi yüz iyirmi yeddi min bir yüz on ABŞ dolları, otuz doqquz sent) ABŞ ollari məbləğində əsas, 295.635,91 (iki yüz doxsan beş min altı yüz otuz beş ABŞ dolları, doxsan bir sent) ABŞ dolları məbləğində faiz, 1.000 (bir min) ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 1.023.746,30 (bir milyon iyirmi üç min yeddi yüz qırx altı ABŞ dolları, otuz sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcu, ödənişin icra edildiyi gün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi məzənnə üzrə manatla, 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumu, ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi barədə bildirişlərin qeydə alınması üçün ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumu və 60 (altmış) manat məbləğində xidmət haqqı tutulması, tutmanın kredit müq aviləsinin təminatı qismində ipoteka predmeti olan və Cavabdeh1 mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Orucəliyev Hüçəsində yerləşən, V saylı evin, 33 saylı mənzilinə və Sumqayıt şəhəri, Novxanı bağ massivində 0.12 ha torpaq sahəsinə və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m-dən ibarət 1605 nömrəli bağ evinə və X2 müllkiyyətində olan Sumqayıt şəhəri, Sarı-qaya bağlar massivində, B-1608 ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsinə yönəldilməsi, həmin əmlakların açıq hərrac vasitəsilə satılması, satışdan əldə olunan vəsait hesabına müəyyən edilmiş borc məbləği ödənilməsi, ödənişlərin həyata keçirildikdən sonra ipoteka predmetinin satışından əldə olunan vəsaitin qşlan hissəsi mülkiyyətlərinə uyğun olaraq ipoteka qoyanlara - Cavabdeh1 və X3 qaytarılması, ipoteka predmetlər inin hərrac vasitəsi ilə satışı hesabına əldə olunmuş vəsait borcun tam ödənilməsinə kifayət etmədikdə, qalan məbləğin Cavabdeh1 Cavabdeh2 və X1 müştərək qaydada tutulması, hərraca çıxarılarkən ipoteka predmeti olan x evin, 33 saylı mənzilinin ilkin satış qiyməti - 145.000 manat, Sumqayıt şəhəri, Novxanı bağ massivində 0.12 ha torpaq sahəsinin və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m-dən ibarət 1605 nömrəli bağ evinin ilkin satış qıymətı 250.000 manat, Sumqayıt şəhəri, Sarı-qaya bağlar massivində, B-1608 ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsinin ilkin satış qiyməti - 50.000 manat məbləğində müəyyən edilməsi, ipoteka predmeti olan x evin, 33 saylı mənzili açıq hərracdan satıldıqdan sonra ən geci 1 ay ərzində cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh4, Cavabdeh5 həmin əmlakdan çıxmazs a, onlar həmin əmlakdan əşyaları ilə birlikdə məcburi qaydada çıxarılsın. İpoteka predmeti olan Sumqayıt şəhəri, Novxanı bağ massivində 0.12 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m- dən ibarət 1605 nömrəli bağ evi açıq hərracdan satıldıqdan sonra ən geci 1 ay ərzındə Cavabdeh1 həmin əmlakdan çıxmazsa, o, həmin əmlakdan əşyaları ilə birlikdə məcburi qaydada çıxarılması, İpoteka predmeti olan Sumqayıt şəhəri, Sarı-qaya bağlar massivində, B-1608 ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsi açıq hərracdan satıldıqdan sonra ən geci 1 ay ərzində cavabdeh X5 həmin əmlakdan çıxmazsa, o, həmin əmlakdan məcburi qaydada çıxarılması, iddianın qalan hissədə rədd edilməsi, qiymətləndirmə xidmətinin dəyərini təşkil edən 500 (beş yüz) manat məbləğındə pul vəsaitinin Cavabdeh1 al ınaraq "xxxx" MMC-yə ödənilməsi, ekspertiza tədqiqatının dəyərinı təşkil edən 150 (bir yüz əlli) manat məbləğində pul vəsaitinin 120 (bir yüz iyirmi) manat hissəsi Cavabdeh1, 30 (otuz) manat hissəsi isə “İddiaçı '' ASC-dən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınması qət edilmişdir. Həmin qətnamədən iddiaçı “İddiaçı '' ASC və Cavabdeh1 apelyasiya şikayəti vermişlər. Sözügedən apelyasiya şikayətləri üzrə apelyasiya baxışı zamanı Cavabdeh1 və X5 "İddiaçı" QSC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə Yasamal rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, onlar ilə “xxxx” QSC arasında xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2013-cü il tarixli, x saylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2014- cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşma sının, xx.xx.2014-cü il tarixli, 021R********** saylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2011-ci il tarixli xsaylı, xx.xx.2012-ci il tarixli x və xx.xx.2013-cü il tarixli x saylı ipoteka müqavilələrinin etibarsız hesab edilməsi” barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişlər. Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin (hakim F.Əyyubov) xx xxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(004)-2741/2019 nömrəli qətnaməsi ilə iddianın rədd edilməsi, iş üzrə aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyəri 120 manat məbləğində olan ekspertiza xərcinin iddiaçılar Cavabdeh1 və X1 tutularaq Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin hesabına köçürülməsi, iddia tələbi təmin edilmədiyindən ödənilmiş dövlət rüsumunun iddiaçılara aid edilməsi qət edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının (hakimlər-Ş.Məhərrəmova (sərlik edən və mə ruzəçi), M.Məmmədov və E.Şamayev) xx xxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(103)-3121/19 nömrəli qərardadı ilə 2(103)-15582/2019 və 2(103)-3121/2019 saylı mülki işlər birlikdə baxılması üçün bir icraatda birləşdirilməsi qərara alınmışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının (hakimlər-Ş.Məhərrəmova (sərlik edən və məruzəçi), M.Məmmədov və E.Şamayev) xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2(103)-170/20 nömrəli qətnaməsi ilə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin xx xxxxx 2018-ci il tarixli, 2(005)43/2018 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh1 verdiyi apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, həmin qətnamədən İddiaçı QSC tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinin qismən təmin edilməsi, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin xx xxxxx 2018-ci il tarixli, 2(005)43/2018 nömrəli qətnaməsinin xx.xx.2012-ci i l tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 saylı kredit razılaşması üzrə 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, 21,05.2014-cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşması üzrə 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə, xx.xx.2014-cü ıl tarıxlı, 021R********** saylı kredit razılaşması üzrə 250 (iki yüz əlli) ABŞ dolları məbləğində cərimə və ümumilikdə 1.023.746,30 (bir milyon iyirmi üç min yeddi yüz qırx altı ABŞ dolları, otuz sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcunun ödənişin icra edildiyi gün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi məzənnə üzrə manatla Cavabdeh2 Rızvan oğlundan və X1 müştərək qaydada İddiaçı QSC-nin xeyrinə tutulması hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə yeni qətnamə qəbul edilməsi, Cavabdeh2 Rızvan oğlundan və X1 müştərək qaydada xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə 5000 (beş min) ABŞ dolları məbləğində cərimə, xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 saylı kredit razılaşması üzrə 5000 (beş min) ABŞ dolları məbləğində cərimə, 21,05.2014cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşması üzrə 5000 (beş min) ABŞ dolları məbləğində cərimə, xx.xx.2014-cü ıl tarıxlı, 021R********** saylı kredit razılaşması üzrə 5000 (beş min) dolları məbləğində cərimə və ümumilikdə 1.042.746,30 (bir milyon qıx iki min yeddi yüz qırx altı ABŞ dolları, otuz sent) ABŞ dolları məbləğində kredit borcunun ödənişin icra edildiyi gün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi məzənnə üzrə manatla İddiaçı QSC-nin xeyrinə tutulması, qətnamənin mübahisələndirilə n qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması, Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin Xsaylı, xx xxxxxx 2019-cu il tarixli qətnaməsindən Cavabdeh1 tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Bakı şəhəri Yasamal Rayon Məhkəməsinin X9 nömrəli, xx xxxxxx 2019-cu il tarixli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması, apelyasiya şikayətlərinin verilməsi üçün ödənilmiş dövlət rüsumlarının onu ödəmiş şəxslərin özlərinə aid edilməsi qət edilmişdir. Cavabdeh1 və vəkili X7 Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2020-ci il tarixli qətnaməsindən kassasiya şikayəti vermişlər. Kassasiya şikayətinin həddi, dəlilləri və ona etiraz: Kassator həmin qətnamənin ləğv, işin yenidən baxılması üçün apelyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, kredit və ipoteka müqavilələrindəki imzalar iddiaçılara məxsus deyil, həmin əqdlər bağlanarkən qanunvericilik normaları pozulmuşdur. Eyni zamanda kassa məxaric orderlərindəki imzalar araşdırılmamış, məhkəmə tərəfindən müqavilələr ləğv olunmadan iddia təmin olunmuşdur. İddiaçı tərəfindən cavabdehlərə hər hansı bildiriş və pretenziya məktubu göndərilməmişdir. Bununla da apelyasiya instansiyası məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən maddi və prosessual hüquq normalarının pozuntusuna yol vermişdir. Kassasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır. Prosessual məsələlər və işdə iştirak edən şəxslərin izahatları: Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh1 vəkili Xəqani Musayev kassasiya şikayətini müdafiə edərək onun təmin olunmasını xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının vəkili Şahin Sadıqov kassasiya şikayətinə etiraz edərək onun təmin olunmamasını xahiş etdi. İşdə iştirak edən digər şəxslər işə baxılmasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilsələr də, məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməmələrinin səbəbləri barədə məlumat verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Mülki Prosessual Məcəllənin 415.3-cü maddəsinə əsasən, onların iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Hüquqi məsələlər: Mülki Prosessual Məcəllənin 416-cı maddəsinə əsasən, kassasiya instansiyası məhkəməsi apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi iş materiallarını araşdıraraq aşağıdakıları müəyyən etmişdir. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsinə əsasən tərəflər razılaşmışlar ki, İddiaçı QSC Cavabdeh1 120 ay müddətinə, yəni xx xxxxxx 2021-ci il tarixinədək 100 000 ABŞ məbləğində kredit xətti açır və ayrıca razılaşmalar əsasında kredit verir. İddiaçıQSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsinə dəyişiklik və əlavələredilməsi haqqında xx.xx.2011-ci il tarixli, 665 nömrəli sazişə əsasən kredit xəttimüqaviləsinə dəyişiklik edilərək, kredit xəttinin məbləği 500.000 ABŞ dolları məbləğində müəyyən edilmişdir. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsinə dəyişiklik və əlavələredilməsi haqqında xx.xx.2013-cü il tarixli, 665 nömrəli sazişə əsasə n kredit xəttimüqaviləsinə dəyişiklik edilərək, kredit xəttinin məbləği 2.000.000 ABŞ dolları məbləğində və kredit xəttinin müddəti 150 ay, yəni xx xxxx 2023-cü ilədək müəyyən edilmişdir. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, 2İİR000002336 saylı kredit razılaşmasına əsasən“ İddiaçı” QSC Cavabdeh1 60 ay müddətinə aylıq faiz dərəcəsi 1.4167 faiz olmaqla ödəniş planı üzrə hissə hissə qaytarmaq şərti ilə 400.000 ABŞ dolları məbləğində kredit verməyi, borcalan isə krediti qəbul etməyi, müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada krediti, kreditə görə hesablanacaq faizləri, habelə ödənişlərin gecikdirilməsinə yol verdiyi təqdirdə hesablanacaq cərimə məbləğlər ini ödəməyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İddiaçıQSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSCilə Cavabdeh1Rizvan oğlu arasında bağlanmış xx.xx.2012-ciil tarixli, 2İİR000002336 saylı kredit razılaşmasına əsasən İddiaçı QSCCavabdeh160 ay müddətinə aylıq faiz dərəcəsi 1.4167 faiz olmaqla ödəniş planı üzrə hissə hissə qaytarmaq şərti ilə 400.000 ABŞ dolları məbləğində kredit verməyi, borcalan isə krediti qəbul etməyi, müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada krediti, kreditə görə hesablanacaq faizləri, habelə ödənişlərin gecikdirilməsinə yol verdiyi təqdirdə hesablanacaq cərimə məbləğlərini ödəməyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə tərtib olunan ödəniş cədvəlinə əsasən Cavabdeh1 60 ay müddətinə aylardan asılı olaraq hər ay 5.666,80, 6.233,48, 5.477,91, 5.855,69, 5.289,01, 6.044,59 və 11.596,98 (sonuncu ay 11.597,17 ABŞ dolları) ABŞ dolları ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2012-ci tarixli kassa məxaric orderinə əsasən Cavabdeh1 400 000 ABŞ dolları məbləğində krediti İddiaçı QSC-dən qəbul etmişdir. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşmasına və həmin razılaşma əsasında tərtib eidlmiş ödəniş planına dəyişiklik edilməsi barədə xx.xx.2015-ci il tarixli, xS nömrəli sazişə əsasən kredit razılaşmasının ayrılmaz hissəsi olan ödəniş planına dəyişikliklər edilərə k, Cavabdeh1 60 ay müddətinə, yəni xx.xx.2020-ci il tarixədəkaydan asılı olaraq hər ay 3.515,36, 4.143,11, 3.515,36, 3.892,01, 4.017,56, 3.640,91, 3.892,01, 3.766,46 və 7.705 (sonuncu ay 7.704,97) ABŞ dolları ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İddiaçı QSC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 l8.06.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə 30.11,2016-cı il tarixinə İddiaçı QSCyə 265.861,61 ABŞ dolları məbləğində əsas, 51.097,21 ABŞ dolları məbləğində faiz, 100.484,34 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 417.443,16 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC-ninxx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 l8.06.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə xx.xx.2018-ci il tarixinə İddiaçı QSCyə 265.861,61 ABŞ dolları məbləğində ə sas, 113.621,58 ABŞ dolları məbləğində faiz, 232.604,23 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 612.087,42 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 saylı kredit razılaşmasına əsasən İddiaçı QSCCavabdeh1 60 ay müddətinə aylıq faiz dərəcəsi 1.3333 faiz olmaqla ödəniş planı üzrə hissə hissə qaytarmaq şərti ilə 250.000 ABŞ dolları məbləğində kredit verməyi, borcalan isə krediti qəbul etməyi, müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada krediti, kreditə görə hesablanacaq faizləri, habelə ödənişlərin gecikdirilməsinə yol verdiyi təqdirdə hesablanacaq cərimə məbləğlərini ödəməyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İddiaçı QSCilə FərhadovFəxrəddin Rizvan oğlu arasında bağlanmış 1308.2013-cü il tarixli, x4886 saylı kredit razılaşması üzrə tərtib olunan ödəniş cədvəlinə əsasən Cavabdeh1 60 ay müddətinə aydan asılı olaraq hər ay 3.444,36, 3.333,25, 3.111,03, 3.555,47, 3.222,14 və 7.117,05 (sonuncu ay 7.117,30) ABŞ dolları ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2013-cü il tarixli kassa məxaric orderinə əsasən Cavabdeh1 250.000 ABŞ dolları məbləğində krediti İddiaçı QSC-dən qəbul etmişdir. İddiaçı QSCilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSCilə Cavabdeh1Rizvan oğluarasında bağlanmış xx.xx.2013-cüil tarixli, x4886 saylı kredit razılaşmasına və həmin razılaşma əsasında tərtib eidlmiş Ödəniş planına dəyişiklik edilməsi barədə xx.xx.2015-ci il tarixli, x4886S n ömrəli sazişə əsasən kredit razılaşmasının ayrılmaz hissəsi olan ödəniş planına dəyişikliklər edilərək, Cavabdeh1 60 ay müddətinə, yəni xx.xx.2020ci il tarixədək aydan asılı olaraq hər ay 3.321,30, 2.622,79, 3.026,30, 3.429,80, 2.723,67, 3.127,18, 3.328,93, 2.824,55, 3.228,05, 2.925,42, 3.328,93 və 6.453,04 (sonuncu ay 10.992,31 ABŞ dolları) ABŞ dolları ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İddiaçı QSC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 xx xxxxxx 2013cü il tarixli, x4886 nömrəli kredit razılaşması üzrə xx.xx.2016-cı il tarixinə İddiaçı QSC-yə 226.978,77 ABŞ dolları məbləğində əsas, 41.754,48 ABŞ dolları məbləğində faiz, 86.924,68 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 355.657,93 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC-nin xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə ara yışına əsasən Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 nömrəli kredit razılaşması üzrə xx.xx.2018-ci il tarixinə İddiaçı QSC-yə226.978,77 ABŞ dolları məbləğində əsas, 91.990,23 ABŞ dolları məbləğində faiz, 199.718,38 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 518.687,38 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 21,05.2014-cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşması əsasında İddiaçı QSC Cavabdeh1 60 ay müddətinə, aylıq faiz dərəcəsi 1.3333 faiz olmaqla ödəniş planı üzrə hissə hissə qaytarmaq şərti ilə 130.000 ABŞ dolları məbləğində kredit verməyi, borcalan isə krediti qəbul etməyi, müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada krediti, kreditə görə he sablanacaq faizləri, habelə ödənişlərin gecikdirilməsinə yol verdiyi təqdirdə hesablanacaq cərimə məbləğlərini ödəməyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşması üzrə tərtib olunan ödəniş cədvəlinə əsasən Cavabdeh1 60 ay müddətinə aydan asılı olaraq hər ay 1.906,62, 1.617,74, 1.791,07, 1.848,84, 1.675,51, 1.791,07, 1.733,29 və 3.702,31 (sonuncu ay 3.702,44 ABŞ dolları) ABŞ dolları ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2014-cü il tarixli kassa məxaric orderinə əsasən Cavabdeh1 130.000 ABŞ dolları məbləğində krediti “İddiaçı" QSC-dən qəbul etmişdir. İddiaçı QSC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 21,05.2014-cü il tarixli, x7441 saylı kredit razılaşması üzrə xx.xx.2016-cı il tarixinə İd diaçı QSCyə120.064,88 ABŞ dolları məbləğində əsas, 21.665 ABŞ dolları məbləğində faiz, 44.773,58 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 186.503,46 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC-ninxx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 21,05.2014-cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşması üzrə..|xx.xx.2018-ci il tarixinə İddiaçı QSC-yə120.064,88 ABŞ dolları məbləğində əsas;, 48.237,62 ABŞ dolları məbləğində faiz, 104.429,36 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 272.731,86 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi üzrə İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 14.11,2014-cü il tarixli, 021R********** saylı kredit razılaşması əsasında İddiaçı QSC Cavabdeh1 60 ay müd dətinə aylıq faiz dərəcəsi 1.25 faiz olmaqla ödəniş planı üzrə hissə hissə qaytarmaq şərti ilə 120.000 ABŞ dolları məbləğində kredit verməyi, borcalan isə krediti qəbul etməyi, müqavilədə göstərilən müddətdə və qaydada krediti, kreditə görə hesablanacaq faizləri, habelə ödənişlərin gecikdirilməsinə yol verdiyi təqdirdə hesablanacaq cərimə məbləğlərini ödəməyi barədə öhdəlik götürmüşdür. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli, 021R********** saylı kredit razılaşması üzrə tərtib olunan ödəniş cədvəlinə əsasən Cavabdeh1 60 ay müddətinə hər ay 1.600, 1.450, 1.650, 1.400, 1.500, 1.550 və 3.351,00 (sonuncu ay 3.334,56 ABŞ dolları) ABŞ dolları ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. xx.xx.2014-cü tarixli kassa məxaric orderinə əsasən Cavabdeh1 120 000 ABŞ dolları məbləğində k rediti İddiaçı QSC-dən qəbul etmişdir. İddiaçı QSC-nin xx.xx.2016-cı il tarixli maliyyə arayışına əsasən FərhadovFəxrəddin Rizvan oğlunun 14.11,2014-cü il tarixli, 021R********** saylı kredit razılaşması üzrə xx.xx.2016-cı il tarixinə İddiaçı QSC-yə 120.000 ABŞ dolları məbləğində əsas, 19000 ABŞ dolları məbləğində faiz, 43.680 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 182.680 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC-nin xx.xx.2018-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 14.11,2014-cü il tarixli, 021R********** saylıkredit razılaşması üzrə xx.xx.2018-ci il tarixinə İddiaçı QSC-yə 120.000 ABŞ dolları məbləğində əsas, 43.900 ABŞ dolları məbləğində faiz, 103.317 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 267.217 ABŞ dolları məbləğində borcu yaranmışdır. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh2 arası nda bağlanmış xx xxxxxx 2011-ci il tarixli, 21S000001474 nömrəli zaminlik müqaviləsinə və həmin müqaviləyə dəyişikliklər edilməsi barədə sazişlərə əsasən zamin Cavabdeh2 bank qarşısında xx.xx.2011-ci il tarixli kredit xətti müqaviləsi və bu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Kredit razılaşması üzrə Cavabdeh1 öhdəliklərini yerinə yetirməsinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Həmin müqaviləyə əsasən zamin Bank qarşısında borclu ilə birgə məsuliyyət daşıyırlar. İddiaçı QSC ilə X5 arasında bağlanmış xx xxxxxx 2013-cü il tarixli, 21S000006186 nömrəli zaminlik müqaviləsinə əsasən zamin X5bank qarşısında xx.xx.2011 -ci il tarixli kredit xətti müqaviləsi və bu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Kredit razılaşması üzrə Cavabdeh1 öhdəliklərini yerinə yetirməsinə görə məsuliyyəti ö z üzərinə götürmüşdür. Həmin müqaviləyə əsasən zamin Bank qarşısında borclu ilə birgə məsuliyyət daşıyırlar. İddiaçı QSC tərəfindən cavabdehlər Cavabdeh2, X3 və Cavabdeh1 ünvanlanmış xəbərdarlıq məktublarının surətinə əsasən cavabdehlərə xx.xx.2011 -ci il tarixli kredit xətti müqaviləsi və bu müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Kredit razılaşmaları üzrə yaranmış borc barədə məlumat verilməklə borcun ödənilməsi tələb edilmiş, əks halda kredit müqaviləsinin vaxtından əvvəl xitam verilməsi və borcun tutulması ilə bağlı hüquq mühafizə orqanlarına müraciət ediləcəyi barədə onlara xəbərdarlıq edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx xxx 2017-ci il tarixli, 2449 nömrəli ekspert rəyinin nəticə hissəsinə əsasənCavabdeh1 İddiaçı QSC-yə xx xxxxxx 2016-cı tarixə xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşması üzrə261.813,82 ABŞ dolları məbləğində əsas, 49,45,4,89 ABŞ dolları məbləğində faizborcu, xx.xx.2013-cü il tarixli, x4886 saylı ktedit razılaşması üzrə 225.880,39 ABŞ dolları məbləğində əsas, 43.371,57 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu, 21,05.2014cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşması üzrə11 (19.516,85 ABŞ dolları məbləğində əsas, 21.193,80 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu, 14.11,2014-cü il tarixli, 021R********** saylı kredit razılaşması üzrə 119.899,33 ABŞ dolları məbləğində əsas, 19.922,99 ABŞ dolları məbləğində faiz borcu yaranmışdır. Ekspertiza tədqiqatının dəyəri 150 manat təşkil etmişdir. İddiaçı QSC ilə X5 arasında bağlanmış xx.xx.2013- dü il tarixli ipoteka müqaviləsinə əsasən xx.xx.2011 -ci il tarixli kredit x ətti müqaviləsindən irəli gələn öhdəliklərinin təminatı olaraq X2 mülkiyyətində olan və ipoteka müqaviləsi bağlanarkən 65.000 manat məbləğində qiymətləndirilən Sumqayıt şəhəri, Sarı-qaya bağlar massivində, B1608 ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. "xxxx" MMC-nin xx.xx.2017-ci it tarixli, 257/2 nömrəli ekspert rəyinə əsasən Sumqayıt şəhəri, Sarı-qaya bağlar massivində, B-16Q8 ünvanında yerləşən 0,092 ha torpaq sahəsinin tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti 50.000 manat təşkil edir. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli ipoteka müqaviləsinə və ipoteka müqaviləsinə dəyişiklik və əlavələr edilməsi haqqında sazişə əsasən xx.xx.2011 -ci il tarixli kredit xətti müqaviləsindən və bu kredit müqavilə sinin ayrılmaz hissəsi olan kredit razılaşmalarından irəli gələn öhdəliklərinin təminatı olaraq X2 mülkiyyətində olan və ipoteka müqaviləsi bağlanarkən 69.919 manat məbləğində qiymətləndirilən Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Qrucəliyev küçəsində yerləşən, V saylı evin 74.04 kv.m ümumi sahədən ibarət, 3 otaqlı 33 saylı mənzili İddiaçı QSC qarşısında ipoteka ilə yüklü edilmişdir. "xxxx" MMC-nin xx.xx.2017-ci ilj tarixli, 257 nömrəli rəyinə əsasən x evin, 33 saylı mənzilin tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti 145.000 manat təşkil edir. İddiaçı QSC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 12,06.2012-ci il tarixli ipoteka müqaviləsinə və ipoteka müqaviləsinə dəyişiklik və əlavələr edilməsi haqqında sazişə əsasən xx.xx.2011 -ci il tarixli kredit xətti müqaviləsindən və bu kjredit müqaviləsinin ayrılmaz hissəsi olan kredit razılaşmalarından irəli gələn öhdəliklərinin təminatı olaraq Cavabdeh1 mülkiyyətində olan və ipoteka müqaviləsi bağlanarkən 321.235 manat məbləğində qiymətləndirilən Sumqayıt şəhəri, Novxanı bağ massivində 0.12 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m ümymi sahədən ibarət 2 mərtəbəli 5 otaqlı 1605 nömrəli bağ evini ipoteka ilə yüklü edilmişdir. "xxxx" MMC-nin xx.xx.2017-ci il; tarixli, 257/1 nömrəli rəyinə əsasən Sumqayıt şəhəri, Novxanı bağ massivində 0.12 ha torpaq sahəsi və həmin torpaq sahəsinin üzərində yerləşən 239 kv.m ümumi sahədən ibarət 1605 nömrəli bağ evinintələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti 250 000 manat təşkil edir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi işin qeyd ed ilən faktiki hallarına aşağıdakı hüquq normalarını tətbiq etmişdir. Mülki Məcəllənin 14.2.1-ci maddəsində qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlərin bağlanması mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsaslarından biri kimi təsbit edilmişdir. Həmin Məcəllənin 386.1-ci maddəsinə görə isə öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Mülki Məcəllənin 385-ci maddəsinə görə, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətlər etməli, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Mülki qanunvericilikdə təsbit edilmiş öhdəlik hüququnun normaları baxımından öhdəliyin icrası onun predmetini təşkil edən hərəkətlərin yerinə yetirilməsində və ya yetirilməməsində ifadə olunur. Öhdəliyin yerinə yetirilməməsi anlayışını müəyyən edən Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə isə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi başa düşülür. Bu mənada, öhdəliyin pozulması dedikdə öhdəliyin tərkibini təşkil edən hərəkətlərin ümumiyyətlə yerinə yetirilməməsi, lazımınca icra edilməməsi dedikdə isə vaxtında icra edilməməsi, xammalın, işin və xidmətin qüsurlu icrası və ya öhdəliyin tərkibini müəyyən ed ən digər şərtlərin pozulması başa düşülməlidir. Mülki Məcəllənin 445.4-cü maddəsinə görə, icra üçün təqvim günü təyin edildikdə, əgər borclu təyin edilmiş vaxtadək öhdəliyi icra etməzsə, icranı xatırlatmasız gecikdirmiş sayılır. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən isə, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. MM-in 739.1-ci maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qa ytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 741-ci maddəsinə görə, əgər müqavilənin iştirakçıları borcun faizlər ilə verilməsini şərtləşdirirlərsə, faizlər müvafiq surətdə bir ilin sonunda ödənilməli, borc bir il başa çatanadək qaytarılmalıdırsa, borcun qaytarılması ilə bir vaxtda ödənilməlidir. İşin müəyyən olunmuş hallarına əsasən Cavabdeh1 kredit müqavilələri üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyə uyğun olaraq hər ayın müvafiq tarixində razılaşdırılmış pul vəsaitini banka ödəməli olduğu halda öhdəliklərini lazımi qaydada icra etməmişdir. Bu baxımdan apelyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq cavabdehin hərəkətlərini öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi kimi qiymətləndirərək iddianı qismən təmin etməkdə haqlı olmuşdur. Apelyasiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, cavabdeh nə birinci instansiya məhkəməsinə, nə də apelyasiya instansiyasına bu arqumentinin yoxlanılmasına əsas verəcək heç bir sübut təqdim etməmiş, irəli sürdüyü mülahizənin mümkün vasitələrlə yoxlanılması üçün təşəbbüs göstərməmişdir. Nəzərə alınmalıdır ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməli, 77.1-ci maddəsinə görə isə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübuta yetirməlidir. Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, birinci instansiya məhkəməsinin təyin etdiyi ekspertizaya əsasən verilmiş xx.xx.2017-ci il tarixli eskpert rəyi ilə müvafiq borc məbləğləri müəyyən edilmişdir. “İpoteka haqqında” Qanunun 39.3.3-cü maddəsinə əsasən ipo teka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında qərar qəbul edilərkən qərarda ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti göstərilməlidir və qanunun mənasına görə, məhkəmə qətnaməsində ipoteka predmeti olan əmlakın ilkin satış qiyməti yalnız tərəflərin razılaşması əsasında, yaxud müstəqil qiymətləndiricinin rəyi əsasında müəyyən edilə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin təyin etdiyi ekspertizanın rəyi ilə müəyyən olunmuşdur ki, ipoteka predmetlərinin bazar dəyəri müvafiq olaraq 50 000 manat, 145 000 manat və 250 000 təşkil edir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 206.1-ci maddəsinə əsasən, ekspertin rəyi məhkəmə iclasında tədqiq edilərək digər sübutlarla birgə qiymətləndirilir və onun məhkəmə üçün qabaqcadan heç bir qüvvəsi yoxdur. Ekspert rəyinin xüsusi bilik tələb edən s uallara aydınlıq gətirilməsi ilə bağlı olduğunu nəzərə alaraq apelyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, onunla razılaşmamaq üçün əsas olmamışdır və birinci instansiya məhkəməsi ipoteka predmetlərinin ilkin satış qiymətini haqlı olaraq həmin rəyə istinadla müəyyənləşdirmişdir. Əmlakın qiymətinin daha yüksək olmasına dair irəli sürülən mülahizələrlə bağlı apelyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, qanunvericilik məhkəməyə, əsassızlığına görə ekspertin rəyi ilə razılaşmadıqda, habelə bir neçə ekspertin rəyləri arasında ziddiyyətlər olduqda təkrar ekspertiza təyin etmək hüququnu vermişdir (MPM-nin 102.2-ci maddəsi); hazırkı iş üzrə verilmiş rəydə isə qeyri-aydın və ya ziddiyyətli xüsusatlar olmadığından təkrar ekspertiza təyin edilməsinin prosessual əsasları mövcud deyildir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi onu da qeyd etmişdir ki, bankla Cavabdeh1 arasında bağlanmış müqavilələrin etibarsızlığına səbəb ola biləcək hallar ümumiyyətlə müəyyən edilməmişdir və bu səbəblə birinci instansiya məhkəməsinin Cavabdeh1 iddia tələbi üzrə gəldiyi nəticə üzrə, həmçinin apellyasiya şikayətinin həmin dəlili üzrə əlavə əsaslandırma aparılmasına zərurət mövcud deyildir. Belə ki, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx xxxx 2019-cu il tarixli rəyindən görünür ki, Cavabdeh1 ilə İddiaçı QSC arasında xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı, xx.xx.2013- cü il tarixli, x saylı, xx.xx.2014-cü il tarixli, xsaylı, xx.xx.2014-cü il tarixli, 021R******** ** saylı kredit razılaşmalarında “6.2 Kredit alan Cavabdeh1” qrafalarındakı imzalar Cavabdeh1 tərəfindən icra olunmuşdur. İddiaçılar xx.xx.2011-ci il tarixli, x saylı kredit xətti müqaviləsi çərçivəsində bağlanmış xx.xx.2012-ci il tarixli, x saylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2013-cü il tarixli, x saylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2014-cü il tarixli, xsaylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2014-cü il tarixli, 021R********** saylı kredit razılaşmasının, xx.xx.2011-ci il tarixli xsaylı, xx.xx.2012-ci il tarixli x saylı və xx.xx.2013-cü il tarixli x saylı ipoteka müqavilələrinin etibarsız hesab edilməsini birinci instansiya məhkəməsindən xahiş etmiş, iddia ərizəsində müqavilələrdə olan imzaların iddiaçılara aid olmamasına və qanunvericiliyin tələblərinin pozulmasına istinad edilmişdirlər. İddi açıların nümayəndəsi 4 kredit razılaşması üzrə imzaların həqiqiliyin yoxlanılması məqsədi ilə məhkəmə xətşünaslıq ekspertizasının keçirilməsini xahiş etmiş, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən xətşünasılq ekspertizası təyin edilmiş, kredit razılaşmalarındakı imzaların Cavabdeh1 tərəfindən icra olunduğu ekspert rəyi ilə müəyyən edilmişdir. İddiaçılar 4 kredit razılaşması və 3 ipoteka müqaviləsindəki imzaların onlar tərəfindən icra olunmamasını iddia ərizəsində bildirsələr də, tələblərini təsdiq edən sübutları məhkəməyə təqdim etməmiş, 7 müqavilədən yalnız 4 kredit razılaşmasındakı imzaların yoxlanılması barədə ekspertiza keçirilməsini xahiş etmiş, ekspert rəyi ilə 4 kredit razılaşmasındakı imzaların iddiaçılara məxsus olmasına dair rəy verilmişdir. Həmçinin ipoteka müqavilələrindəki imz aların da iddiaçılar tərəfindən icra edilmədiyi bildirilsə də, iddiaçı tərəf bu halı təsdiq edən sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, mülki prosessual məcəlləyə əsasən sübut etmə yükü tərəflərin üzərinə düşdüyündən iddiaçılar iddia tələbində göstərilən halları məhkəmədə sübut edə bilməmişdirlər. İpoteka müqavilələri notariat kontorunda notariusun iştirakı ilə imzalanaraq təsdiqlənmiş, ipoteka müqavilələrindəki imzaların mübahisələndirilməsi işin cavabdehlər tərəfindən süni şəkildə uzadılmasına yönələn hərəkətlərdir, bankda imzalanmış kredit müqaviləsi və bundan irəli gələn sənədlərin cavabdeh tərəfindən mübahisələndirilməsi, bu halın ekspert tərəfindən təkzib edilməsi bir daha onu göstərir ki, cavabdeh tərəf haqsızdır. Mülki Məcəllənin 421.2-ci maddəsinə görə tərəflərdən birinin tələbi ilə müqavilə yalnız digər tərəf müqaviləni əhəmiyyətli dərəcədə pozduqda və ya bu Məcəllədə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan digər hallarda dəyişdirilə və ya ləğv edilə bilər. Tərəflərdən birinin müqaviləni pozması o zaman əhəmiyyətli pozuntu sayılır ki, bunun nəticəsində o müqavilə bağlanarkən ümid etməyə haqqıçatanlardan xeyli dərəcədə məhrum olur. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Apelyasiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, mülki qanunvericiliyin aparıcı prinsiplərindən biri mülki hüquq subyektlərinin öz hüquq və vəzifələrini həyata keçirər kən vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə hərəkət etmək öhdəliyidir. Mülki Məcəllənin 5.3-cü maddəsinə əsasən mülki hüquq münasibətlərinin subyektləri öz hüquq və vəzifələrini vicdanla həyata keçirməyə borcludurlar. Həmin Məcəllənin 425-ci maddəsinə müvafiq olaraq öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. Bu normaların mənasına görə borclu ilə yanaşı ona qarşı tələb hüququna malik olan kreditor da müqavilədən irəli gələn hüquqlarını tələb edərkən vicdanlılıq prinsipləri nə riayət etməli, öz hərəkətləri ilə şüurlu şəkildə borclunun həddən artıq əlverişsiz vəziyyətə düşməsinə şərait yaratmamalıdır. Dəbbə pulu tələbinin tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtlərindən və qanunvericilik müddəalarından irəli gəlməsinə baxmayaraq, məhz qeyd edilən vicdanlılıq prinsipini rəhbər tutmaqla qanunverici məhkəmənin işin hallarına görə yüksək hesab etdiyi dəbbə pulunun məbləğini azalda biləcəyini təsbit etmişdir. Hazırki işin hallarından görünür ki, cavabdehin 18.06.201-ci il tarixli kredit müqavilə üzrə 261 813,82 ABŞ dolları əsas borcuna münasibətdə iddiaçı 232 604,23 ABŞ dolları cərimə, xx.xx.2013-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 225 880,39 ABŞ dolları əsas borcuna münasibətdə 199 718,38 ABŞ dolları cərimə, xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 119, 5 16,85 ABŞ dolları əsas borcuna münasibətdə 104 429,36 ABŞ dolları cərimə, xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 119 889,33 ABŞ dolları əsas borcuna münasibətdə 103 317 ABŞ dolları cərimə hesablayıb tələb etmişdir və apelyasiya məhkəməsinin qənaətinə görə həmin məbləğlərin əsas borca mütənasib olmamasına dair birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə əsaslı olsa da o cavabdehdən tutulmalı olan dəbbə pullarını hər müqavilə üzrə 250 ABŞ dollarınadək azaltmaqda haqlı olmamışdır. Belə ki, yuxarıda qeyd edildiyi kimi qanunvericiliyə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Kollegiya iddiaçının mənafeyini də nəzərə alara q hesab edir ki, cavabdehdən tutulmalı dəbbə pullarının məbləğinin hər müqavilə üzrə 5000 ABŞ dolları məbləğində müəyyənləşdirilməsi daha ağlabatan və ədalətlidir. Kollegiya apelyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq bildirir ki, kassasiya şikayətinin dəlilləri əsasən işin faktiki halları ilə əlaqədardır ki, həmin hallar kassasiya instansiyası məhkəməsinin araşdırma predmetini təşkil etmir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apelyasiya məhkəməsi tərəfindən işin faktiki hallarının araşdırılması üçün tərəflərə lazımi şərait yaradıldığından və onların dəlillərinə hüquqi qiymət verildiyindən iş üzrə maddi və prosessual hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur, kassasiya şikayətinin dəlilləri qətnamənin ləğv edilməsi üçün əsas təşkil etmir. Ona görə də kassasiya şikayəti təm in olunmamalı, qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 417- 419 və 421-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx.xx.2020-ci il tarixli, qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanlsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir. xnömrəli