Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-564/2024 19.04.2024 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının İddiaçılar İddiaçı2 MMC-nin, İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Vəkilov Müşviq İsa oğluna, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına və Cavabdeh2na, habelə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs ”Kroun LTD” MMC-yə qarşı “ipoteka müqavilələrinin etibarsız hesab olunması və ipoteka qeydlərinin ləğv edilməsi” tələbinə dair ilk və iddiaçı Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının cavabdehlər İddiaçı2 MMC və İddiaçı1, habelə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Ləğv prosesində olan ”KredoBank” ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fonduna qar şı “kredit müqavilələri üzrə borcun ödənilməsi üçün tutmanın ipoteka predmetlərinə yönəlməsi” tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizələri üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: borcun ipoteka predmetinə yönəldilməsi, ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti, ekspert rəyinin qiymətləndirilməsi) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Şamayev Elşad Yaquboviçdən (sədrlik edən və məruzəçi), Vəliyeva Elşanə Rafiq qızından və Xıdırov Əhliman Mehman oğlundan ibarət tərkibdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023-cü il tarixli, 2(103)272/2023 nömrəli qətnaməsindən ilk iddia üzrə iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı1 və ilk iddia üzrə cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən verilmiş kassasiya şika yətlərinə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin inzibati binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakıları müəyyən etdi: İşin halları:
1. Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən Cavabdeh4 ASC-yə: 1.1.02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 4,8% olmaqla, 1080 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.2.Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.2.1. 02 iyul 2014-cü tarixli, İBO14-1602/1 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 495,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evi, 1.2.2. 02 iyul 2014-cü il tarixli, İBO14-1602/2 nömrəli ipo teka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 2 ünvanında 0,0218 ha torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kv.m. ümumi, 424,5 kv.m. yaşayış, 473,7 kv.m. yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evi, 1.2.3. 15 iyul 2014-cü il tarixli, İB014-1606/3 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 3 ünvanında yerləşən 819,6 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət 12 otaqlı mənzil və 1.2.4. 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.3.08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 4,8% olmaqla 1080 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.4.Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.4.1. 08 iyul 2014-cü il tarixli, İBO14-1606/1 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 96,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evi, 1.4.2. 08 iyul 2014-cü il tarixli, İBO14-1606/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 2 ünvanında 0,0218 ha torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kv.m. ümumi, 424,5 kv.m. yaşayış, 473,7 kv.m. yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evi və 1.4.3. 15 iyul 2014-cü il tarixli, İB014-1606/3 nömrəli i poteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 3 ünvanında yerləşən 819,6 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət 12 otaqlı mənzil ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.5.01 avqust 2014-cü il tarixli, KBO14-1607 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 4% olmaqla 1078 gün müddətinə ******* manat kredit verilmişdir. 1.6.Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq 01 avqust 2014-cü il tarixli İB014-1607 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0.01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.7.03 sentyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1613 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 4% olmaqla 1080 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.8.Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.8.1. 04 sentyabr 2014-cü il tarixli, İBO14-1613 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 2 ünvanında 0,0218 ha torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kv.m. ümumi, 424,5 kv.m. yaşayış, 473,7 kv.m. yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evi və 1.8.2. 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.9.10 oktyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1622 №-li kredit müqaviləsi ilə illik 4% olma qla 1078 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.10. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.10.1. 13 oktyabr 2014-cü il tarixli İB014-1622/1 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evi və 1.10.2. 13 oktyabr 2014-cü il tarixli, İBO14-1622/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 2 ünvanında 0,0218 ha torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kv.m. ümumi, 424,5 kv.m. yaşayış, 473,7 kv.m. yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.11. 10 dekabr 2014-cü il tarixli, KBQ14-1637 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3,5% olmaqla 359 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmiş, 03 dekabr 2015-ci il tarixli və 01 iyun 2016-cı il tarixli əlavələrlə kredit üzrə illik faiz dərəcəsi 3,2%-ə endirilərək, kreditin ödənilmə tarixi son nəticədə 01 iyun 2017-ci ilədək uzadılmışdır. 1.12. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.13. 09 fevral 2015-ci il tarixli, KBQ15-1652 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3,5% olmaqla 360 gün müddətinə ******* manat məbləğində k redit verilmiş, 04 fevral 2016-cı il tarixli əlavə ilə kredit üzrə illik faiz dərəcəsi 3,2%-ə endirilmiş və kreditin ödənilmə vaxtı 02 avqust 2016-cı ilədək uzadılmışdır. 1.14. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq 09 fevral 2015-ci il tarixli, İBQ15/1652 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.15. 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3,5% olmaqla 358 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmiş, 02 mart 2016-cı il tarixli əlavə ilə kredit üzrə illik faiz dərəcəsi 9%-ə qaldırılmı ş və kreditin ödənilmə vaxtı 07 sentyabr 2016-cı ilədək uzadılmışdır. 1.16. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.16.1. 19 mart 2015-ci il tarixli, İBQ15-1670/1 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 2 ünvanında 0,0218 ha torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kv.m. ümumi, 424,5 kv.m. yaşayış, 473,7 kv.m. yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evi, 1.16.2. 19 mart 2015-ci il tarixli, İBQ15-1670/3 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 6 ünvanında yerləşən 66,2 kv.m. ümumi sahədən ibarət 29 saylı mənzili, 1.16.3. 19 mart 2015-ci il tarixli İBQ15-1670/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 3 ünvanında yerləşən 819,6 kvadrat me tr ümumi sahədən ibarət 12 otaqlı mənzil və 1.16.4. 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.17. 15 aprel 2015-ci il tarixli, KBQ15-1676 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3,5% olmaqla 359 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmiş, 16 may 2016-cı il tarixli əlavə ilə kreditin ödənilmə tarixi 16 may 2017-ci ilədək uzadılmışdır. 1.18. Bu kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.18.1. 17 aprel 2015-ci il tarixli İBQ15-1676/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 3 ünvanında yerləşən 819,6 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət 12 otaqlı mənzil və 1.18.2. 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.19. 21 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1772 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3% olmaqla 359 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.20. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşa yış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.21. 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3% olmaqla 180 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmiş, 16 may 2016-cı il tarixli əlavə ilə kreditin ödəniş müddəti 16 may 2017-ci il tarixinədək uzadılmışdır. 1.22. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.22.1. 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15- 1776/1 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evi, 1.22.2. 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1776/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə Cavabdeh4 ASC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ i lə məxsus ünvan 6 ünvanında yerləşən 66,2 kv.m. ümumi sahədən ibarət 29 saylı mənzili və 1.22.3. 29 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1772/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.23. 19 noyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1788 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3% olmaqla 360 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.24. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq: 1.24.1. 19 noyabr 2015-ci il tarixli İBQ15-1788 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kva drat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binası və 1.24.2. 20 noyabr 2015-ci il tarixli İBQ15-1788/2 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı2 MMC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m. ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m. (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 1.25. 02 fevral 2016-cı il tarixli, KBQ16-1824 nömrəli kredit müqaviləsi ilə illik 3% olmaqla 360 gün müddətinə ******* manat məbləğində kredit verilmişdir. 1.26. Həmin kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin təminatı olaraq 03 fevral 2016-cı il tarixli İBQ16-1824 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə İddiaçı2 MMC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus olan Bakı şəhəri, Səbail rayo nu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m. ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m. (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri hissəsi ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 2. 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 22 iyul 2016-cı il tarixli qərarı ilə Cavabdeh4 ASC məcburi ləğv edilmiş və Əmanətlərin Sığortalanması Fondu ləğvedici təyin edilmişdir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları: a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
3. İddiaçılar İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 cavabdehlər Cavabdeh1, Vəkilov Müşviq İsa oğluna, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına və Cavabdeh2na, habelə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs ”Kroun LTD” MMC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə, sonra isə Azərbaycan Respublikası MPM-in 53-cü maddəsin ə əsasən ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı2 MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən 9461 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3846,8 kvadrat metr (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsi üzrə MMC-nin təsisçisi kimi İddiaçı1 etibarnamə əsasında təmsil etmiş cavabdehlər - Cavabdeh1 ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı arasında bağlanmış 20 noyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1788/2 saylı və Vəkilov Müşfiq İsa oğlu ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı arasında bağlanmış 03 fevral 2016-cı il tarixli, İBQ16-1824 saylı ipoteka müqavilələrinin bağlandığı andan etibarsız hesab edilməsi və ipotekaya dair yüklülüyün qeydə alınması ilə bağlı DƏDRX-nin Bakı şəhər Ərazi İdarəsin də aparılmış ipoteka qeydlərinin ləğv edilməsi, 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi, 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi, 10 oktyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1622 nömrəli kredit müqaviləsi, 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 saylı kredit müqaviləsi, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ151776 nömrəli kredit müqaviləsi və 03 sentyabr 2014-cü il tarixli, KB014-1613 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə Cavabdeh4 ASC-nin kredit borcunun ilkin olaraq onun mülkiyyətində olan və qeyd olunan kredit müqavilələrinə təminat olaraq bağlanmış 02 iyul 2014-cü il tarixli, İBO14-1602/2 saylı sonrakı ipoteka müqaviləsi, 08 iyul 2014-cü il tarixli, İBO14-1606/2 nömrəli sonrakı ipoteka m üqaviləsi, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1776/2 nömrəli sonrakı ipoteka müqaviləsi, 13 oktyabr 2014-cü il tarixli, İBO14-1622/2 nömrəli sonrakı ipoteka müqaviləsi, 19 mart 2015-ci il tarixli, İBQ151670/3 və 1670/1 saylı sonrakı ipoteka müqavilələri və 04 sentyabr 2014-cü il tarixli, İB0141613 nömrəli sonrakı ipoteka müqavilələrinə əsasən yüklü edilmiş ünvan 2 ünvanında 0,0218 hektar torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kvadrat metr ümumi 424,5 kvadrat metr yaşayış, 473,7 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evinə və ünvan 6 ünvanında yerləşən 66,2 kvadrat metr sahədən ibarət 29 nömrəli mənzilə tutma yönəldilməsi, həmin əmlakların ilkin satış qiyməti müəyyən edilməklə açıq hərracdan satılması və satışdan əldə olunmuş pul vəsaitinin kredit borcunun ödənilməsinə yö nəldilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər.
4. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı1 ’’Diplomat LTD” MMC-nin tam pay hüquqlu yeganə təsisçisidir. Təsisçi olaraq MMC-nin idarə edilməsini ümumi yığıncağın qərarı ilə qanuni təmsilçi və direktor olan Cavanşir Səftərov həyata keçirir. Ümumi yığıncağın 15 oktyabr 2004-cü il tarixli qərarı ilə MMC-nin mülkiyyətində olan əmlak barəsində tam səlahiyyətli şəxs kimi sərəncam vermək, ipoteka ilə yüklü etmək, bütün özgəninkiləşdirmə müqavilələrini bağlamaq və s. hüquqlar direktora həvalə edilmişdir. İddiaçı yaşlı insan olduğundan MMC-nin fəaliyyətinin təşkil edilməsinə və idarə edilməsinə direktor məsuliyyət daşımışdır. Hazırda direktor məlumat vermişdir ki, MMC-nin əmlakı Mərkəzi Banka guya onun tərəfindən ipoteka ilə yüklü edilmişd ir. Direktor bu barədə MMCyə Mərkəzi Bankdan məktub gəldiyini bildirmişdir. Apardığı araşdırma zamanı məlum olmuşdur ki, oğlu olan Cavabdeh1 iddiaçının fiziki şəxsi kimi verdiyi etibarnamədən istifadə edərək, iddiaçıya və direktora bu barədə heç bir məlumat vermədən MMC-nin əmlakını Mərkəzi Banka ipoteka ilə yüklü etmişdir. Halbuki, oğluna verdiyi etibarnamə yalnız iddiaçının xaricdə olan zaman zərurət olduqda onu dövlət və özəl təşkilatlarda təmsil etmək və konkret göstərişi olduqda müəyyən fiziki şəxs kimi mülkiyyətindəki əmlakları özgəninkiləşdirmək olmuşdur. Cavabdehin MMC-nin başqa hüquqi və fiziki şəxslər qarşısında müqavilə münasibətlərində olmasını, öhdəliklər daşımasını nəzərə almadan əmlakı yüklü etməsi hazırda MMC-nin fəaliyyətini qeyri-mümkün etmişdir. Çünki, ”Kroun LTD” MMC il ə İddiaçı2 MMC arasında 23 dekabr 2012-ci il tarixdə Birgə fəaliyyət haqqında müqavilə imzalanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən iddiaçı mülkiyyətində olan ünvan 9 ünvanında yerləşən qeyri-yaşayış sahələrini birgə fəaliyyət göstərilməsi üçün müqavilə şərtlərinə əsasən "xxxx" MMC-yə vermiş, müqavilə şərtlərinə əsasən həmin əmlaklara görə heç bir icarə haqqı alınmır, "xxxx" MMC tərəfindən həmin əmlakların otel fəaliyyətinin təşkili üçün milyonlarla manat dəyərində təmir və rekonstruksiya işlərinə vəsait sərf edilir, birgə fəaliyyət nəticəsində əldə edilən gəlir 50:50 nisbətində aralarında bölünür, müqavilə müddəti ərzində "xxxx" MMC-nin yazılı razılığı olmadan onlar həmin əmlakları sata, bağışlaya, ipoteka ilə yüklü edə, icarə verməyə, ümumiyyətlə özgəninkiləşdirmə və hər hansı yüklülük əqdləri nin bağlanılması qadağan edilmişdir. Müqavilə şərtlərinə əsasən müqavilə müddətinin sonunda mülkiyyətlərində olan əmlaklar (amortizasiya xərcləri çıxıldıqdan sonra) qiymətləndiriləcək və "xxxx" MMC-nin birgə fəaliyyət təşkil etmək üçün sərf etdiyi vəsaitə uyğun ya əmlakların həmin faiz nisbətinə uyğun hissəsi paylı mülkiyyətlərinə veriləcək və ya əmlaklar hüquqi şəxs olaraq "xxxx" MMC tərəfindən maya qoyuluşu onlara məxsus Şirkətin balansına verilməklə əmlakın dəyərinə uyğun "xxxx" MMC-nin təsis payının miqdarı müəyyən ediləcək idi. MMC-nin bağlanmış müqavilələr üzrə öhdəliklərini icra etməmiş yeni kredit münasibətlərinə girməyə, mülkiyyətində olan əmlakı ipoteka ilə yüklü etməyə səlahiyyəti olmadığı halda, əmlakın ipoteka qoyulmasına razılıq ümumi yığıncağın müstəsna səlahiyyətinə aid olm ağını nəzərə almadan Cavabdeh1 iddiaçıların xəbərləri, razılıqları olmadan bağladığı ipoteka müqaviləsi bağlandığı andan etibarsızdır və heç bir hüquqi nəticə yarada bilməz.
5. İddiaçı Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı cavabdeh İddiaçı1, İddiaçı2 MMC-yə, habelə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs Cavabdeh4 ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fonduna qarşı qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ilk iddianın rədd olunması; ləğv prosesində olan Cavabdeh4 ASC-nin: - 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə Mərkəzi Bank qarşısında ******* manat əsas, 120000,00 manat faiz borcu, - 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 60000 manat faiz borcu, - 01 a vqust 2014-cü il tarixli, KBO14-1607 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 9833,34 manat faiz borcu, - 10 oktyabr 2014-cü il tarixli, KB014-1622 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 3111,11 manat faiz borcu, - 09 fevral 2015-ci il tarixli, KBQ15-1652 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 13356,65 manat faiz borcu, - 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 9333,34 faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 15500000 manat əsas, 225844,44 manat faiz borcunun, cəmi 15725 844,44 manat kredit borcunun ödənilməsi üçün ipoteka predmeti olan İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr ya rdımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evinə; - 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 120000,00 manat faiz borcu, - 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 60000 manat faiz borcu, - 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 198750,00 manat faiz borcu, - 15 aprel 2015-ci il tarixli, KBQ15-1676 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 17208,33 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 17000000 manat əsas, 395958,33 manat faiz borcunun, cəmi 17395 958,33 manat kredit borcunun ödənilməsi üçün ipoteka predmeti olan İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 3 ünvanında yerləşən 819,6 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət 12 otaqlı m ənzilə; - 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 120000,00 manat faiz borcu, - 03 sentyabr 2014-cü il tarixli, KB014-1613 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 9833,34 manat faiz borcu, - 10 dekabr 2014-cü il tarixli, KBQ14-1637 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 12000,00 manat faiz borcu, - 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 198750,00 manat faiz borcu, - 15 aprel 2015-ci il tarixli, KBQ15-1676 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 17208,33 manat faiz borcu, - 21 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1772 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 37500,00 manat faiz borcu, - 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ151776 nömrəli kredit müqaviləs i üzrə ******* manat əsas, 9833,34 faiz borcu, - 19 noyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1788 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 61250,01 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 28000000 manat əsas, 466375,02 faiz borcunun, cəmi 28466375,02 kredit borcunun ödənilməsi üçün İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına; - 19 noyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1788 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 61250,01 manat faiz borcu, - 02 fevral 2015-ci il tarixli KBQ16-1824 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 14750,00 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə ******* manat əsas, 76000,01 manat faiz borcunun, cəmi 8076000,01 manat kredit b orcunun ödənilməsi üçün İddiaçı2 MMC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kvadrat metr (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsinə tutma yönəldilməsi; həmin daşınmaz əmlakların Cavabdeh4 ASCnin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən açıq hərracdan satılması, satışdan əldə olunmuş pul vəsaitləri hesabına Cavabdeh4 ASC-nin qeyd olunan kredit müqavilələri üzrə Mərkəzi Bank qarşısındakı borcunun və tutmanın yönəldilməsi ilə bağlı bütün xərclərin müvafiq təsdiqedici sənədlər əsasında Mərkəzi Banka ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir.
6. Qarşılıqlı iddia onunla əsaslandırılm ışdır ki, İddiaçı1 tərəfindən Cavabdeh1 verilmiş 23 avqust 2011-ci il tarixli və Vəkilov Müşfiq İsa oğluna verilmiş 15 oktyabr 2015-ci il tarixli etibarnamədə qeyd olunduğu kimi İddiaçı1 bütün dövlət idarələrində, kooperativ və ictimai təşkilatlarda onun adından ərizə verməyi, imza etməyi, işləri aparmağı müvafiq olaraq Cavabdeh1 və Müşfiq Vəkilova etibar etmişdir. Qeyd edilməlidir ki, ipoteka müqavilələri Cavabdeh1 və Vəkilov Müşfiq İsa oğlu tərəfindən dövlət notariat kontorunda imzalanmış və ipoteka müqaviləsində ipoteka qoyanın statusu “Diplomat LTD" MMC-nin təsisçisi İddiaçı1 etibarnamə əsasında nümayəndəsi” kimi qeyd edilmişdir. Beləliklə, yuxarıda göstərilən etibarnamələr əsasında adları çəkilən şəxslər dövlət notariat kontorunda İddiaçı2 MMC-nin təsisçisi İddiaçı1 nümayəndələri kimi ipoteka müqavilələrini imzalamışlar. Eyni zamanda, hər iki ipoteka müqaviləsi notarial qaydada təsdiq edilməklə İddiaçı2 MMC-nin möhürü ilə təsdiq olunmuşdur. Belə olan halda, əmlakın ipoteka ilə yüklü edilməsi barədə MMC-nin təsisçisinin və ya direktorunun guya xəbəri olmaması barədə dəlil tamamilə əsassızdır. Cavabdeh1 əqdi özü barəsində deyil, Cavabdeh4 ASCnin Mərkəzi Bankdan götürdüyü kreditin təminatlı olması məqsədi ilə bağlamışdır. Həmin bankın səhmdar kapitalının mühüm iştirak payçıları da məhz İddiaçı1, Müşviq Vəkilov və Cavabdeh1dur. Bundan başqa, Vəkilov Müşviq İsa oğlu Cavabdeh4 ASC-nin Müşahidə Şurasının sədri idi. Belə olan təqdirdə, həmin şəxslərin Mərkəzi Bankdan alınmış kreditlərin istifadə edilməsindən məlumatsız olması ağlabatan deyil və absurd bir iddiadır. Cavabdeh4 A SC Azərbaycan Respublikası 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 29 avqust 2016-cı il tarixli qərarı ilə müflis elan edilərək, bank barəsində iflas proseduruna başlanılmışdır. İddiaçıların hazırkı tələblə müraciət etməsi müflis elan olunmuş bankın Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı qarşısında mövcud olan kredit öhdəliklərinin ödənilməsindən qərəzli surətdə yayınmaq cəhdləridir. Mərkəzi Bankla bağlanmış bütün kredit müqavilələri üzrə Mərkəzi Bankın kreditor tələbləri Cavabdeh4 ASC-nin ləğvedicisinə 11 oktyabr 2016-cı il tarixli məktubla təqdim edilsə də, bankın vəsaitinin olmaması səbəbindən borcun ödənilməsi mümkün olmamışdır. Kredit müqavilələri üzrə faiz borcları “Banklar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 72-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq bankın müflis elan edilməsi barədə məhkəmə qərarın qüvvəyə mindiyi 29 avqust 2016-cı il tarixədək hesablanmışdır. Mərkəzi Bank ipoteka predmetlərinə tutmanın yönəldilməsi barədə bildirişləri ipoteka qoyan İddiaçı1 12 oktyabr 2016-cı il tarixli, 12 oktyabr 2016-cı il tarixli, 12 oktyabr 2016-cı il tarixli, ipoteka qoyan İddiaçı2 MMC-yə 19 oktyabr 2016-cı il tarixli məktublarla göndərmiş, ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi barədə bildirişlər “İpoteka haqqında” Qanunun 36.3-cü maddəsinə uyğun olaraq qeydə alınması üçün aidiyyəti üzrə göndərilmiş və Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən qeydə alınmışdır.
7. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən alınmış "xxxx" MMC-nin tərəfindən verilən 18 fevral 2019-cu il tarixli Hesabatlarına əsasən: 7.1.ünvan 10 ünvanında yerləşən, İddiaçı1 mülkiyyətində olan 819,6 kvadrat metr yaşayış və 417,7 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət, 5 mansard mərtəbəli, 12 otaqlı, 4 nömrəli mənzilin real bazar qiyməti ******* manat, likvid dəyəri ******* manat; 7.2.Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Süleyman Rəhimov küçəsində, istifadədə olan 0,01201 hektar torpaq sahəsi üzərində yerləşən, İddiaçı1 mülkiyyətində olan 9 mərtəbəli, 28 otaqlı, 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 185/1 nömrəli fərdi yaşayış evinin real bazar qiyməti ******* manat, likvid dəyəri ******* manat; 7.3.Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında, istifadədə olan 0,0651 hektar torpaq sahəsində yerləşən, İddiaçı1 xüsusi mülkiyyətində olan 702,0 kvadrat metr ümumi, 403,7 kvadrat metr əsas və 298,3 kvadrat metr kömək çi sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyəri ******* manat, likvid dəyəri ******* manat təşkil etmişdir.
8. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən alınmış "xxxx" MMC-nin 28 aprel 2021ci il tarixli hesabatına əsasən: 8.1.ünvan 2 ünvanında yerləşən yaşayış evinin bazar dəyəri ******* manat, likvid dəyəri 960000 manat, 8.2.ünvan 11 ünvanında yerləşən 29 nömrəli mənzilin bazar dəyəri 550000 manat, likvid dəyəri 490000 manat, 8.3.Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi 7 ünvanında yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyəri 39200000 manat, likvid dəyəri 35200000 manat təşkil etmişdir.
9. İş üzrə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən təyin edilmiş məhkəməmühasibatlıq ekspertizasının 17 yanvar 2022-ci il tarixli rəyi ilə müəyyən olunmuşdur ki, Cavabdeh4 ASC-nin Azərbaycan Respublik ası Mərkəzi Bankına 29 avqust 2016-cı il tarixə: - 02 iyul 2014cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsinə üzrə əsas borcu ******* manat, faiz üzrə borcu 110400 manat, - 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu ******* manat, faiz üzrə borcu 55200 manat; - 01 avqust 2014-cü il tarixli, KBO14-1607 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu ******* manat, faiz üzrə borc 7999,97 manat; - 10 oktyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1622 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu ******* manat, faiz üzrə borcu 10888,9 manat; - 09 fevral 2015-ci il tarixli, KBQ15-1652 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcu ******* manat, faiz üzrə borcu 12402,79 manat; - 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, f aiz üzrə borcu 12402,79 manat; - 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz üzrə borcu 187708,3 manat; - 15 aprel 2015-ci il tarixli, KBQ15-1676 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz borcu 15458,33 manat; - 03 sentyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1613 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz borc 8166,62 manat; - 10 dekabr 2014-cü il tarixli, KBQ14-1637 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz borcu 11229,13 manat; - 21 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1772 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz borcu 37500 manat; - 19 noyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1788 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz borcu 68750 manat; - 02 fevral 2016 -cı il tarixli, KBQ16-1824 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc ******* manat, faiz borcu 14250 manat təşkil etmişdir.
10. Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 01 aprel 2022-ci il tarixli, 2(006)7/2022 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim N.T.Tağıyeva) ilkin iddia üzrə İddiaçı2 MMC-nin və İddiaçı1 ilkin iddia üzrə cavabdehlər Cavabdeh1, Vəkilov Müşfiq İsa oğlu, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı və 13 saylı Dövlət Notariat Kontoruna qarşı "xxxx" MMC 3-cü şəxs kimi cəlb edilməklə “ipoteka müqavilələrinin etibarsız hesab olunması və ipoteka qeydlərinin ləğv edilməsi” tələbinə dair ilkin iddia ərizəsinin rədd edilməsi, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehlər İddiaçı2 MMC-yə və İddiaçı1 qarşı Cavabdeh4 ASC-nin ləğvedicisi Əmanətl ərin Sığortalanması Fondu üçüncü şəxs qismində cəlb edilməklə “kredit müqavilələri üzrə borcun ödənilməsi və tutmanın ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi” tələbinə dair iddianın qismən təmin edilməsi, ləğv prosesində olan Cavabdeh4 ASC-nin: 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 saylı kredit müqaviləsi üzrə Mərkəzi Bank qarşısında ******* manat əsas, 110400,0 manat faiz borcu, 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 55200 manat faiz borcu, 01 avqust 2014-cü il tarixli, KBO14-1607 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 7999,97 manat faiz borcu, 10 oktyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1622 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 10888,9 manat faiz borcu, 09 fevral 2015-ci il tarixli, KBQ15-1652 nömrəli kredit müqaviləsi üzr ə ******* manat əsas, 12402,79 manat faiz borcu, 26 oktyabr 2015-ci tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 12402,79 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 14500000 manat əsas, 209294,45 manat faiz borcunun, cəmi 14709209,45 manat kredit borcunun ödənilməsi üçün ipoteka predmeti olan İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 1 ünvanında 0,01201 hektar torpaq sahəsində yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 990,8 kvadrat metr ümumi, 494,4 kvadrat metr yaşayış, 496,4 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 28 otaqlı fərdi yaşayış evinə; 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 110400,0 manat faiz borcu, 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 55200 manat faiz borcu, 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 saylı müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 187708,3 manat faiz borcu, 15 aprel 2015-ci il tarixli, KBQ15-1676 nömrəli müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 15458,33 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 17000000 manat əsas, 368766,63 manat faiz borcunun, cəmi 17368766,63 manat kredit borcunun ödənilməsi üçün ipoteka predmeti olan İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus ünvan 3 ünvanında yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 819,6 kvadrat metr ümumi sahədən 12 otaqlı mənzilə; 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 110400,0 manat faiz borcu, 03 sentyabr 2014-cü il tarixli, KB014-1613 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* əsas, 8166,62 manat faiz borcu, 10 dekabr 2014-cü il tarixli, KBQ14-1637 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 11229,13 manat faiz borcu, 19 mart 2015-ci il, KBQ151670 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 187708,3 manat faiz borcu, 15 aprel 2015-ci il tarixli, KBQ15-1676 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 15458,33 manat faiz borcu, 21 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1772 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 37500,00 manat faiz borcu, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 12402,79 manat faiz borcu, 19 noyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1788 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 68750,0 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 27000000 manat əsas, 451615,17 manat faiz borcunun, cəmi 27451615,17 manat kredit borcunun ödənilmə si üçün İddiaçı1 xüsusi hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına; 19 noyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1788 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 68750,0 manat faiz borcu, 02 fevral 2015-ci il tarixli, KBQ16-1824 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 14250,00 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə ******* manat əsas, 83000 manat faiz borcunun, cəmi ******* manat kredit borcunun ödənilməsi üçün İddiaçı2 MMC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən, ilkin satış qiyməti 35200000 manat olan 9461,3 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayı ş binasının 3946,8 kvadrat metr (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsinə tutma yönəldilməsi; həmin daşınmaz əmlakların Cavabdeh4 ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən açıq hərracdan satılması, satışdan əldə olunmuş pul vəsaitləri hesabına Cavabdeh4 ASC-nin qeyd olunan kredit müqavilələri üzrə Mərkəzi Bank qarşısındakı borcunun və tutmanın yönəldilməsi ilə bağlı bütün xərclərin müvafiq təsdiqedici sənədlər əsasında Mərkəzi Banka ödənilməsi, iş üzrə məhkəmə xərci kimi ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 1250 manat məbləğində pul vəsaitinin ilkin iddia üzrə iddiaçılara aid edilməsi qət edilmişdir.
11. Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 06 iyun 2022-ci il tarixli, 2(006)7/2022 nömrəli qərardadı ilə qətnamədə olan yanlışlıq aradan qaldırılaraq …26 oktyabr 2015-ci il tarixli KBQ15-1776 nömrəli, kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 12402,79 manat faiz borcunun ödənilməsi üçün İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına... yönəldilməsi sözləri - … 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 9000 manat faiz borcunun ödənilməsi üçün İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 702,0 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına... yönəldilməsi sözləri kimi oxunması qərara alınmışdır.
12. Məhkəmə ilk in iddia tələbi ilə bağlı qeyd etmişdir ki, ilkin iddia tələbi üzrə iddiaçılar cavabdehlərlə aralarında bağlanmış ipoteka müqavilələrinin bağlandığı andan etibarsız hesab edilməsini və ipotekaya dair yüklülüyün qeydə alınması ilə bağlı DƏDRXnin Bakı Şəhər Ərazi İdarəsində aparılmış ipoteka qeydlərinin ləğv edilməsini, həmçinin kredit müqavilələrinin ləğv edilməsini tələb etsə də, mübahisələndirilən müqavilələrinin ləğv edilməsi üçün hər hansı əsasın mövcud olmasını təsdiq edən sübutu məhkəməyə təqdim edə bilməmiş və məhkəmə araşdırması zamanı da belə əsasların mövcud olması öz təsdiqini tapmamışdır.
13. Qarşılıqlı iddia tələbi ilə bağlı məhkəmə baxışında tədqiq olunmuş sübutlar əsasında müəyyən edilmişdir ki, mübahisələndirilən ipoteka müqavilələrindən başqa Cavabdeh4 ASC-nin Azərbaycan Re spublikası Mərkəzi Bankı qarşısında kredit borcları üzrə İddiaçı1 məxsus digər əmlaklar barədə müqavilələr bağlanmışdır. Cavabdeh4 ASC kredit müqavilələrinə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri vaxtında və lazımi qaydada icra etməmiş, nəticədə onun Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına borcu yaranmışdır. İlkin iddiada İddiaçı2 MMC-nin mülkiyyətindəki əmlak barəsində tam səlahiyyətli şəxs kimi sərəncam vermək, ipoteka ilə yüklü etmək, bütün özgəninkiləşdirmə müqavilələrini bağlamaq və sair kimi səlahiyyətlər ümumi yığıncağın 15 oktyabr 2004-cü il tarixli qərarı ilə direktora həvalə olunması göstərilmişdir. İddiaçı2 MMC-nin nizamnaməsinin 2-ci bəndində isə qeyd olunur ki, cəmiyyətin əmlakı cəmiyyətin istifadəsindədir və onun barəsində sərəncam vermək hüququ mövcud qanunvericiliyə və bu niz amnaməyə uyğun olaraq təsisçilərə (İddiaçı2 MMC-nin yeganə təsisçisi İddiaçı1dur) və müəyyən çərçivədə direktora məxsusdur. Göründüyü kimi, İddiaçı2 MMC-nin nizamnaməsinə əsasən, MMCnin əmlakı barəsində sərəncam vermək hüququ tam çərçivədə təsisçiyə, məhdud çərçivədə isə direktora həvalə olunsa da, nizamnamədə göstərilənlərin əksinə, guya ümumi yığıncağın 15 oktyabr 2004-cü il tarixli qərarına əsasən bu səlahiyyət tam çərçivədə direktora ötürülmüşdür. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, iddiaçıların istinad etdikləri ümumi yığıncağın 15 oktyabr 2004-cü il tarixli qərarı əslində onlar tərəfindən sonradan tərtib edilmişdir. İddiaçı1 tərəfindən Cavabdeh1 verilmiş 23 avqust 2011-ci il tarixli və Vəkilov Müşfiq İsa oğluna verilmiş 15 oktyabr 2015-ci il tarixli etibarnamədə qeyd olunduğu kimi İddia çı1 bütün dövlət idarələrində, kooperativ və ictimai təşkilatlarda onun adından ərizə verməyi, imza etməyi, işləri aparmağı müvafiq olaraq Cavabdeh1 və Müşfiq Vəkilova etibar etmişdir. İpoteka müqavilələri Cavabdeh1 və Vəkilov Müşfiq İsa oğlu tərəfindən dövlət notariat kontorunda imzalanmış və ipoteka müqaviləsində ipoteka qoyanın statusu “Diplomat LTD" MMC-nin təsisçisi İddiaçı1 etibarnamə əsasında nümayəndəsi” kimi qeyd edilmişdir. Beləliklə, yuxarıda göstərilən etibarnamələr əsasında adları çəkilən şəxslər dövlət notariat kontorunda İddiaçı2 MMC-nin təsisçisi İddiaçı1 nümayəndələri kimi ipoteka müqavilələrini imzalamışlar. Eyni zamanda, hər iki ipoteka müqaviləsi notarial qaydada təsdiq edilməklə İddiaçı2 MMC-nin möhürü ilə təsdiq olunmuşdur. Belə olan halda, əmlakın ipoteka ilə yüklü e dilməsi barədə MMC-nin təsisçisinin və ya direktorunun guya xəbəri olmaması barədə dəlil tamamilə əsassızdır. MMC-nin möhürünün istifadəsi və saxlanması üzrə məsul şəxs MMC-nin rəhbərliyi olduğu halda, ipoteka müqavilələrində möhürdən istifadə olunması birbaşa onu deməyə əsas verir ki, əmlakın ipoteka ilə yüklülüyünə MMC-nin təsisçisinin, habelə direktorunun razılığı olmuş və onlar bu haqda tam məlumatlı olmuşdurlar.
14. İddia ərizəsində qeyd olunan dəlillərdən biri də, Cavabdeh1 özü barəsində əqd bağlamasıdır ki, bu dəlil də tam əsassızdır. Belə ki, Cavabdeh1 əqdi özü barəsində deyil, Cavabdeh4 ASC-nin Mərkəzi Bankdan götürdüyü kreditin təminatlı olması məqsədi ilə bağlamışdır. Həmin bankın səhmdar kapitalının mühüm iştirak payçıları da məhz İddiaçı1, Müşviq Vəkilov və Cavabdeh1dur. Bunda n başqa, Vəkilov Müşviq İsa oğlu Cavabdeh4 ASC-nin Müşahidə Şurasının sədri idi. Belə olan təqdirdə, həmin şəxslərin Mərkəzi Bankdan alınmış kreditlərin istifadə edilməsindən məlumatsız olması ağlabatan deyil.
15. Göründüyü kimi, Cavabdeh4 ASC-nin Mərkəzi Bankla bağlanmış bütün kredit müqavilələri üzrə ilkin iddia üzrə iddiaçılar üzərinə götürdüyü öhdəlikləri icra etməmiş, Mərkəzi Banka olan borclarını müqavilələr ilə nəzərdə tutulan vaxtda və qaydada ödəməmiş, bununla da müqavilə şərtlərini pozmuşlar. Ona görə də, Cavabdeh4 ASC onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliyin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdeh olduğundan, öz öhdəliyinin hər bir təqsirli pozuntusuna görə məsuliyyət daşıyaraq, kredit borclarını müqavilələrdə razılaşdırıldığı kimi Mərkəzi Banka ödəməlidir. Öhdəlik icra edi lmədiyindən borcun tutulması iddiaçının qanuni tələbinə əsasən ipoteka müqavilələrinin şərtlərinə müvafiq qaydada ipoteka predmetlərinə yönəldilməli, ipoteka predmetləri ilkin satış qiyməti müəyyən edilməklə açıq hərracda satılmalı, ipoteka predmetinin satışından əldə olunan vəsaitdən iddiaçıya olan borc ödənilməlidir.
16. Məhkəmə, ipoteka predmeti olan əmlakların ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi ilə əlaqədar qeyd etmişdir ki, ipoteka predmetlərinin ilkin satış qiyməti iş üzrə keçirilmiş ekspertiza rəyinə uyğun olaraq müəyyən edilməlidir. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsində icraat
17. İlk iddia üzrə iddiaçılar (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehlər) İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 birgə apellyasiya şikayəti verərək, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 01 aprel 2022-ci il tarixli, 2(006) -7/2022 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi, ilk iddia tələbinin tam təmin olunması, Mərkəzi Bankın qarşılıqlı iddiasının təmin olunmaması barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər.
18. Həmçinin, ilk iddia üzrə cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin dəyişdirilməsi, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcun ******* manat, faiz borcunun isə 9000 manat müəyyən edilməsi, tutmanın yönəldiyi və hərracdan satılacaq İddiaçı2 MMC-yə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasının təkrarən müstəqil qiymətləndirici rəyi əsasında ilkin satış (likvid) qiymətinin müəyyən olunması və qiymətləndirmənin “Big 4”-ya daxil olan beynəlxalq audit şirkətlərin birinə həvalə olunmasını xahiş etmişdir.
19. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən alınmış "xxxx" MMC-nin 11 oktyabr 2022-ci il tarixli mütəxəssis rəyinə əsasən Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən 3946,8 kv.m. qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 38678000 manat, likvid qiyməti 34810000,0 AZN müəyyən olunmuşdur.
20. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən təyin edilmiş məhkəməəmtəəşünaslıq ekspertizası üzrə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin 17 mart 2023-cü il tarixli rəyinə əsasən Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasının (1-ci zir zəmi, kürsü və 1-ci mərtəbə) bazar dəyəri 38520000,0 manat, likvid dəyəri 34600000,0 manat müəyyən olunmuşdur.
21. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin icraatında ilk iddia üzrə iddiaçılar ərizə təqdim edərək, Azərbaycan Respublikası MPM-in 369-cu maddəsinə əsasən apellyasiya şikayətlərindən hissəvi, yəni ilkin iddia üzrə iddiaçılar İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 cavabdehlər Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı, Vəkilov Müşfiq İsa oğlu, Cavabdeh1, 13 saylı Dövlət Notariat Kontoruna qarşı "xxxx" MMC 3-cü şəxs kimi cəlb edilməklə, İddiaçı2 MMC-nin mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən 9461 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3846,8 kvadrat metr (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsi üzrə MMC- nin təsisçisi kimi İddiaçı1 etibarnamə əsasında təmsil etmiş cavabdehlər Cavabdeh1 ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı arasında bağlanmış 20 noyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15- 1788/2 saylı və Vəkilov Müşfiq İsa oğlu ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı arasında bağlanmış 03 fevral 2016-cı il tarixli, İBQ16-1824 saylı ipoteka müqavilələrinin bağlandığı andan etibarsız hesab edilməsi və ipotekaya dair yüklülüyün qeydə alınması ilə bağlı DƏDRX-nin Bakı Şəhər Ərazi İdarəsində aparılmış ipoteka qeydlərinin ləğv edilməsi hissədə apellyasiya şikayətindən imtina etmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən verilmiş apellyasiya şikayətini 02 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1602 saylı kredit müqaviləsi, 08 iyul 2014-cü il tarixli, KBO14-1606 nömrəli kredit müqaviləsi, 26 oktyabr 2 015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi, 10 oktyabr 2014-cü il tarixli, KBO14-1622 nömrəli kredit müqaviləsi, 19 mart 2015-ci il tarixli, KBQ15-1670 nömrəli kredit müqaviləsi, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi və 03 sentyabr 2014-cü il tarixli, KB014-1613 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə Cavabdeh4 ASC-nin kredit borcunu ilkin olaraq onun mülkiyyətində olan və qeyd olunan kredit müqavilələrinə təminat olaraq bağlanmış 02 iyul 2014-cü il tarixli, İBO141602/2 saylı sonrakı ipoteka müqaviləsi, 08 iyul 2014-cü il tarixli, İBO14-1606/2 nömrəli sonrakı ipoteka müqaviləsi, 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, İBQ15-1776/2 nömrəli sonrakı ipoteka müqaviləsi, 13 oktyabr 2014-cü il tarixli, İBO14-1622/2 nömrəli sonrakı ipoteka müqaviləsi, 19 mart 2015-ci il t arixli, İBQ15-1670/3 və 1670/1 saylı sonrakı ipoteka müqavilələri və 04 sentyabr 2014-cü il tarixli, İB014-1613 nömrəli sonrakı ipoteka müqavilələrinə əsasən yüklü edilmiş ünvan 2 ünvanında 0,0218 hektar torpaq sahəsində yerləşən 898,2 kvadrat metr ümumi 424,5 kvadrat metr yaşayış, 473,7 kvadrat metr yardımçı sahədən ibarət 11 otaqlı fərdi yaşayış evinə və ünvan 11 ünvanında yerləşən 66,2 kvadrat metr sahədən ibarət 29 nömrəli mənzilə tutma yönəldilməsi, həmin əmlakların ilkin satış qiyməti müəyyən edilməklə açıq hərracdan satılması və satışdan əldə olunmuş pul vəsaitinin kredit borcunun ödənilməsinə yönəldilməsi barədə iddia tələblərini rədd edən, eləcə də Mərkəzi bankın əsassız qarşılıqlı iddiasını təmin edən hissələrdə müdafiə etməklə, təmin olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş e tmişlər.
22. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023-cü il tarixli, 2(103)-272/2023 nömrəli qərardadı ilə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 01 aprel 2022-ci il tarixli, 2(006)-7/2022 nömrəli qətnaməsindən ilk iddia üzrə iddiaçıların apellyasiya şikayətindən imtinaları qəbul edilmiş və ona münasibətdə apellyasiya icraatına xitam verilmişdir.
23. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023-cü il tarixli, 2(103)-272/2023 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Ş.A.Məmmədovanın sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər C.A.Yusifovdan və P.A.Hüseynovdan ibarət tərkibdə) ilkin iddia üzrə iddiaçılar İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 apellyasiya şikayəti (müdafiə etdikləri hissədə) təmin olunmamış, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankın apellyasiya şikayəti qismən təmin olunmuş, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 01 aprel 2022-ci il tarixli, 2(006)7/2022 nömrəli qətnaməsi ipoteka predmeti olan İddiaçı2 MMC-yə xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri Səbail rayonu X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən, 9461,3 kvadrat metr ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kvadrat metr (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsinin ilkin satış qiyməti hissədə dəyişdirilərək, ilkin satış qiymətinin 35200000 manat əvəzinə 34600000 manat müəyyən edilməsi, qətnamənin qalan mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması, iş üzrə apellyasiya baxışı zamanı aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri ümumilikdə 200 manatın ilk iddia üzrə iddiaçılar İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 tutulub Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin hesabına köçürülməsi qət edilmişdir.
24. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi müəyyən etmişdir ki, üçüncü şəxs qismində cəlb edilən Cavabdeh4 ASC ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı arasında müxtəlif tarixli kredit müqavilələri bağlanmış, Cavabdeh4 ASC-nin Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı qarşısında kredit borcları üzrə İddiaçı1 məxsus bir neçə əmlaklar barədə ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. Kredit borcu ödənilməmişdir. Qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Mərkəzi Bank həmin borcların ödənilməsi üzrə tutmanın ipoteka predmetlərinə yönəldilməsini, onların açıq hərracdan satılmasını və əldə edilən pulun Mərkəzi Banka ödənilməsini tələb edir.
25. Apellyasiya kollegiyası qeyd etmişdir ki, yuxarıda istinad olunan kredit müqavilələrinin təminatı olaraq dig ər ipoteka predmetlərinə tutma yönəldilməsi (o cümlədən həmin əmlakların ilkin satış qiyməti müəyyən edilməklə açıq hərracdan satılması və satışdan əldə olunmuş pul vəsaitinin kredit borcunun ödənilməsinə yönəldilməsi) tələbinin nəyə görə təmin olunmamasını, həmçinin qarşılıqlı iddianın rədd olunması ilə bağlı dəlilləri ilk iddia üzrə iddiaçılar İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 əsaslandırmamış və tələblərini təsdiq edəcək sübutu məhkəməyə təqdim edə bilməmişlər. Odur ki, ilk iddia üzrə iddiaçılar İddiaçı2 MMC və İddiaçı1 müdafiə etdikləri hissədə apellyasiya şikayəti əsassızdır və təmin olunmamalıdır.
26. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının apellyasiya şikayətinin 26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə əsas borcun ******* manat, faiz borcunun isə 9000 manat m üəyyən edilməsi dəlili ilə bağlı məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, apellyasiya şikayətinin bu dəlili əsaslı deyildir.
27. Belə ki, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin 06 iyun 2022-ci il tarixli qərardadı ilə mübahisələndirilən qətnamədə olan yanlışlıq düzəldilmiş və qətnamədə …26 oktyabr 2015-ci il tarixli KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 12402,79 manat faiz borcunun ödənilməsi üçün İddiaçı1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 702,0 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına...yönəldilməsi sözlərinin - …26 oktyabr 2015-ci il tarixli, KBQ15-1776 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə ******* manat əsas, 9000 manat faiz borcunun ödənilməsi üçün İddiaçı 1 xüsusi mülkiyyət hüququ ilə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Neftçilər prospekti 33 ünvanında yerləşən, ilkin satış qiyməti ******* manat olan 702,0 kv.m ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasına...yönəldilməsi sözləri kimi oxunması qərara alınmışdır.
28. Qarşılıqlı iddiaçının apellyasiya şikayətinin digər dəlilləri baxımından Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 01 avqust 2022-ci il tarixli qərardadı ilə qiymətləndirmə və 28 noyabr 2022-ci il tarixli qərardadı ilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının vəsatəti ilə təkrar qiymətləndirmə ekspertizası təyin edilmiş və rəy alınana kimi işin icraatı dayandırılmışdır.
29. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin 17 mart 2023-cü il tarixli ekspert rəyi ilə ipoteka predmetinin həm bazar, həm də likvid qiyməti müqayisəli müəyyən olunduğundan, həmçinin bu rəydə müəyyən edilən likvid qiymət "xxxx" MMC-nin 11 oktyabr 2022-ci il tarixli mütəxəssis rəyindəki likvid qiymətə yaxın olduğundan Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin 17 mart 2023-cü il tarixli ekspert rəyi mötəbər sübut kimi qəbul olunmalıdır. Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri:
30. İlk iddia üzrə iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı1 kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023-cü il tarixli, 2(103)-272/2023 nömrəli qətnaməsinin qismən ləğv edilməsi və ilkin iddia tələbinin təmin olunmayan mübahisələndirilən hissədə təmin olunması, qarşılıqlı iddia tələbinin təmin ol unmaması barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
31. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən Mülki Məcəllənin 309-317-ci, Mülki Prosessual Məcəllənin 2.2, 8, 77.1, 88, 217-218, 386, 387-ci maddələrinin tələbləri pozulmuşdur. Belə ki, apellyasiya şikayətinin dəlillərini rədd etmək üçün heç bir əsas tapmadığından apellyasiya məhkəməsi əsassız nəticəyə gəlmişdir. Məhkəmə ilkin iddia tələbində Cavabdeh4 ASC-nin özünün Mərkəzi Bankdan götürdüyü kreditlərə görə öz mülkiyyətlərində olan əmlakları da ipoteka qoyduğunu nəzərə almayaraq, krediti götürən şəxsin ilk növbədə qanun və ədalət naminə öz əmlaklarına tələb yönəldilməsinin qanuni olmasını nəzərə almadan, İddiaçı1 əmlaklarına tələb yönəldilməsini əsaslı bilməsi yolverilməzdir. Çünki ilk növbədə krediti götürən və həmin kreditə görə əmlakını təminat verən bankın əmlakına tələb yönəldilərsə və borc bağlanmasza, o halda iddiaçının mülkiyyətində olan əmlaka tələb yönəldilməli idi. Həmçinin qarşılıqlı iddiada öhdəlik olan kredit müqaviləsi üzrə borcun tutulması tələb edilmir, ancaq əlavə öhdəlik olan ipotekaya tələb yönəldilərək hərracdan satılması tələb edilir. Qanunun tələbinə görə də ilk növbədə kredit müqaviləsi üzrə borc tələb edilməli və borcun tutulması təminat olan ipoteka predmetlərinə yönəldilərək realizə edilməlidir.
32. İlk iddia üzrə cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023-cü il tarixli, 2(103)-272/2023 nömrəli qətnaməsinin “ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti” ilə bağlı hissəsində qismən ləğv olunması və ipoteka predmeti olan İddiaçı2 MMC-yə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasının təkrarən müstəqil qiymətləndirici rəyi əsasında ilkin satış (likvid) qiymətinin müəyyən olunması və qiymətləndirmənin “Big 4”a daxil olan beynəlxalq audit şirkətlərindən birinə (Deloitte, PricewaterhouseCoopers (PwC), Ernst & Young (E&Y), X2 Goerdeler (KPMG)) həvalə edilməsi məqsədilə yenidən apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
33. Həmin kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən “İpoteka haqqında” Qanunun 10.09, Mülki Prosessual Məcəll ənin 88, 101.7-ci maddələrinin tələbləri pozulmuşdur. Belə ki, Mərkəzi Bank qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı2 MMC-yə məxsus olan, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasının müəyyən edilən ilkin satış qiyməti ilə razılaşmadığından şikayətlə məhkəməyə müraciət etmiş və əmlakın qiymətləndirilməsinin bu sahədə kifayət qədər böyük təcrübəyə malik “Big 4”a daxil olan beynəlxalq audit şirkətlərindən birinə (Deloitte, PricewaterhouseCoopers (PwC), Ernst & Young (E&Y), X2 Goerdeler (KPMG)) həvalə edilməsi məhkəmədən xahiş edilmişdir. Lakin, məhkəmə icraatı zamanı şikayətin bu hissəsinə münasibət bildirilməmiş və məhkəmənin təşəbbüsü ilə əmlakın ilkin satış qiymətinin yenidən qiymətləndirilməsi Azərbaycan Respublikası Ədl iyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinə həvalə edilmişdir. Məhkəmənin əsas götürdüyü rəylər formal mülahizələr əsasında verilmişdir. Belə ki, ipoteka müqavilələri bağlandıqdan sonra ötən dövr ərzində qeyri-yaşayış binasının 2 dəfəyə yaxın dəyər qazanması barədə rəylərdə ciddi əsaslandırıcı məqamlar qeyd edilməmişdir. İpoteka predmetinin real qiymətindən hədsiz yüksək qiymətləndirilməsi Mərkəzi Bankın kreditor maraqlarına qəti şəkildə uyğun gəlmir. Yüksək ilkin satış qiyməti ilə hərraca çıxarılan sözügedən qeyri-yaşayış binasının satış perspektivi yoxdur və ipoteka qanunvericiliyinin tələbləri baxımından təkrar hərracda da alıcı olmadıqda ipoteka predmeti əldə etməsi üçün ipoteka saxlayana təklif olunduqda bu halda ipoteka saxlayan ya borc məbləğindən artıq külli miqdarda vəsaiti ipot eka qoyana qaytarmalı, ya da ipotekadan imtina etmək məcburiyyətindədir. İlkin satış qiymətinin 34600000 manat olduğu nəzərə alınarsa və hər iki hərracda da alıcı olmazsa, sonda əmlak Mərkəzi Banka 22057500 manata təklif olunacaqdır. Mərkəzi Bankın ləğv prosesində olan Cavabdeh4 ASC-nin bu əmlakın təminat olduğu kreditlər üzrə tələbi 8076000,01 manatdır. Buradan da görünür ki, qiymətləndirici qeyri-yaşayış binasına real likvid qiymətini yox, məhz Mərkəzi Bankın kreditor tələblərinin məbləğini nəzərə alaraq hesablanma üsulu ilə elə bir qiymət müəyyənləşdirmişdir ki, əmlak kompleksinin hərracdan satışı baş tutmayacağı təqdirdə Mərkəzi Bank ipoteka predmetini əldə edərsə mülkiyyətçiyə yuxarıda göstərilən fərqi ödəmək məcburiyyətində qalmalı olsun. Bu isə son nəticədə qeyri-yaşayış binasının n əinki qeyri-real yüksək qiymətlə Mərkəzi Bankın mülkiyyətinə keçməsinə, hətta əlavə olaraq mülkiyyətçiyə böyük məbləğdə əlavə vəsait (13981499,99 manat) ödəməli olması ilə nəticələnə bilər ki, bu da Mərkəzi Bank üçün əlverişsiz və yolverilməzdir.
34. Kassasiya şikayətinə Azərbaycan Respublikası MPM-in 10.8-1 və 414.1-ci maddələrinə uyğun olaraq yazılı icraat qaydasında baxılmışdır.
35. İlk iddia üzrə iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı1 vəkili Vəkil1 qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı Mərkəzi Bankın kassasiya şikayətinə qarşı etiraz verərək, təmin olunmamasını xahiş etmişdir.
36. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iş üzrə dəfələrlə qiymətləndirmə keçirilmiş və ekspertiza rəyi alınmışdır. Kassasiya baxışının hədləri:
37. Azərbaycan Respublikası mülki prosessual qanunvericiliyini n tələbinə görə kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır, yəni işə baxan apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən sübut kimi qəbul olunan faktlara hüquqi qiymət vermir. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan sübutlara və hüquqi faktlara istinad etməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə ki, işin faktiki hallarının prosessual qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilmədən müəyyən olunması ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun pozulmasına dəlalət etməklə mübahisənin hüquqi aktlarına təsir göstərə bilər.
38. Kassasiya şikayətinin hədlərini müəyyən edərkən məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi ilk iddianın apellyasiya baxışının predmeti olmuş təmin olunmayan hissəsində yalnız İddiaçı1 tərəfindən mübahisələndirilmişdir. Həmçinin qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı tərəfindən qətnamə yalnız ipoteka predmetlərindən biri olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasının ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi hissəsində mübahisələndirilmişdir.
39. Odur ki, hazırki kassasiya baxışının predmetini kassasiya şikayətlərinin dəlillərinə uyğun olaraq apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin qanuniliyinin mübahisələndirilən hissələrdə yoxlanılması təşkil edir. Tətbiq edilən hüquq:
40. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 317.1-ci ma ddəsinə əsasən borclu təminat vasitəsi ipoteka olan əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, ipoteka saxlayan daşınmaz əşyanın satılmasını tələb edə bilər. 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 389.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq və vəzifələrin müəyyənləşd irilməsi, dəyişdirilməsi və ya xitamı haqqında iki və ya bir neçə şəxsin razılaşması müqavilə sayılır. 390.1-ci maddəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. 425.1-ci maddəsinə əsasən öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir. 41. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.0.1- ci maddəsinə əsasən ipoteka - öhdəliyin icrasının təmin edilməsi üsulu olaraq daşınmaz əşyaların və rəsmi reyestrdə üzərində mülkiyyət hüquqları qeydə alınan daşınar əşyaların girovudur. 1.0.9-cu maddəsinə əsasən ilkin satış qiyməti – qanunun tələbinə uyğun olaraq ipoteka predmetinin bazar dəyərinin müəyyənləşdirilməsi üçün müvafiq marketinq keçirilməsi vaxtının məhdudluğu şəraitində ipoteka predmetinin satış (likvid) qiymətidir. 6.4-cü maddəsinə əsasən ipoteka ümumi ola bilər. Ümumi ipoteka elə ipotekadır ki, onun predmeti bir neçə əşyadır və ümumi tələbin ödənilməsi üçün əşyaların hər birindən istifadə edilir. Kreditorun tələbi onun arzusu ilə istənilən əşya hesabına ödənilə bilər. 33-cü maddəsinə əsasən borclu əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə ipoteka saxlayanı n tələbinin ödənilməsi üçün ipoteka predmetinə tutma yönəldilə bilər. 39.3.3-cü maddəsinə əsasən məhkəmə ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında qərar qəbul edərkən qərarda ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini göstərməlidir. İlkin satış qiyməti ipoteka qoyanla ipoteka saxlayanın razılaşması əsasında, mübahisə olduqda isə müstəqil qiymətləndiricinin rəyi əsasında məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. 42. “Banklar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 81.1 və 81.3-cü maddələrinin Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 131 və 132-ci maddələri ilə əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 10 iyul 2023-cü il tarixli Qərarı... borclu bank tərəfindən öhdəlik pozulduğu halda, kreditor olaraq Mərkəzi Bank m ənafeyinin təmin olunması üçün üçüncü şəxslərə məxsus ipoteka predmetinə məcburi qaydada (zərurət olduğu halda) tutmanın yönəldilməsi tələbi ilə məhkəməyə müraciət edə bilər və belə tələblər üzrə işlərə mülki prosessual qanunvericilikdə nəzərdə tutulan ümumi əsaslar və qaydalar üzrə baxılmalıdır.
43. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 76.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur. 76.2-ci maddəsinə əs asən bu məlumatlar yazılı və maddi sübutlara, ekspertlərin rəyləri ilə, yerində müayinə keçirməklə, səs və video yazıları ilə, şahidlərin ifadələri ilə, işdə iştirak edən şəxslərin izahatları ilə müəyyən edilir. 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 97.1-ci maddəsinə əsasən işə baxılarkən xüsusi bilik tələb olunan sualları izah etmək üçün məhkəmə işdə iştirak edən şəxsin yazılı qaydada verilən əsaslandırılmış vəsatəti və ya öz təşəbbüsü ilə ekspertiza təyin edə bilər. İşdə iştirak edən şəxsin vəsatəti rədd edildikdə məhkəmə bu barədə əsaslandırılmış qərardad qəbul etməlidir. 97.2-ci maddəsinə əsasən işdə iştirak edən şəxslər qarşılıqlı razılığa əsasən konkret səlahiyyətli şəxsin ekspert təyin edilməsini məhkəmədən xahiş edə bilərlər. 101-1.1-ci maddəsinə əsasən işdə iştirak edən şəxslər onların mənafelərinə xidmət edə biləcək halların müəyyən edilməsi üçün öz təşəbbüsləri ilə ekspertizanın aparılmasını sifariş vermək üçün məhkəmə ekspertizası idarəsinə və ya özəl məhkəmə ekspertinə rəsmi müraciət etmək hüququna malikdirlər. 101.7-ci maddəsinə əsasən ekspertin rəyi məhkəmədə tədqiq olunur və digər sübutlarla yanaşı qiymətləndirilir. 103.1-ci maddəsinə əsasən ekspertin rəyi məhkəmə üçün məcburi deyildir və bu Məcəllənin 88-ci maddəsində müəyyən edilmiş qaydalar üzrə məhkəmələr tərəfindən qiymətləndirilir. 217.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. 218.1-ci maddəsinə əsasən qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən edir. 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. 220.4-cü maddəsinə əsasən qətnamənin əsaslandırıcı hissəsində işin məhkəmə tərəfindən müəyyən edilən halları, işin ha lları barədə məhkəmənin əsaslandırıldığı sübutlar və məhkəmənin bu və ya digər sübutları və iclasda iştirak edən şəxslərin istinad etdiyi qanun və hüquqi aktları rədd etmək üçün gətirdiyi dəlillər, habelə məhkəmənin qətnamə çıxararkən rəhbər tutduğu qanunlar və hüquqi aktlar göstərilməlidir. Cavabdeh tərəfindən iddia tələbi etiraf edildikdə qətnamənin əsaslandırıcı hissəsində yalnız iddianın etiraf edilməsi və onun məhkəmə tərəfindən qəbul edilməsi göstərilə bilər. 372.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.7-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. 392.1.5-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsində məhkəmənin nəticəyə gəlməsi barədə motivlər və məhkəmənin rəhbər tutduğu qanunlar göstərilməlidir. 392.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya şikayəti təmin edilmədikdə və ya məhkəmənin qətnaməsi dəyişdirildikdə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi hansı dəlillərə əsasən şikayətin təmin edilmədiyini və yaxud qətnamənin dəyişdirildiyini göstərməyə borcludur. 416.1-ci maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. 416.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü m addəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır. 417.1.1-ci maddəsinə əsasən kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər. 418.1-ci maddəsinə əsasən maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır. 44. “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Məhkəməsinin Plenumunun 24 noyabr 2005-ci il tarixli 4 saylı Qərarının Ali 1-ci bəndinə əsasən məhkəmə qətnaməsi mülki və iqtisadi mübahisələrdən irəli gələn işlər üzrə ədalət mühakiməsinin ye kun aktı olduğu üçün onun qəbul edilməsi ilə mübahisəli hüquq münasibətlərində müəyyənlik yaranmalı, pozulmuş və mübahisə edilən hüquqların və qanunla qorunan mənafelərin real bərpası təmin olunmalıdır. 2.2-ci bəndinə əsasən məhkəmə qərarı maddi və prosessual hüquq normalarına dəqiq riayət edilməklə qəbul edildikdə qanuni hesab edilir. 2.4-cü bəndinə əsasən qətnamə o vaxt əsaslı hesab edilir ki, onda baxılan iş üçün əhəmiyyətli olan, qanunun tələblərinə uyğun olaraq işə aid edilən və mötəbər sübutlarla təsdiq olunan faktlar əks etdirilmiş olsun, məhkəmənin iş üzrə müəyyən edilən faktlardan irəli gələn qəti nəticəsi onda şərh edilsin, habelə, qətnamədə göstərilən hallar işin materiallarına uyğun olsun. 17-ci bəndinə əsasən kassasiya və apellyasiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
45. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya məhkəməsi kreditorun tələblərinin ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi barədə qanuni və əsaslı nəticəyə gəlsə də, mübahisəli əmlakın ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi zamanı işin hallarının hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırılması ilə bağlı prosessual hüquq normalarının pozulmasına yol vermişdir.
46. Belə ki, kassasiya məhkəməsi ilk iddiaçının kassasiya şikayətinin dəlillərini əsassız bilir. Həmin dəlillər ona yönəldilmişdir ki, Mərkəzi Bankın tələbinin təmini olaraq kredit götürən Cavabdeh4 ASC-nin öz əmlakı ipoteka ilə yüklü olunduğu halda, həmin əmlaklara tutma yönəldilmədən iddiaçıların əmlaklarına tutma yönəldilə bilməz.
47. Həqiqətən, iş materiallarından müəyyən olunur ki, Cavabdeh4 ASC-nin Mərkəzi Bank qarşısında bir neçə kredit müqavilələrindən irəli gələn öhdəliklərinin təminatı olaraq İddiaçı1 və İddiaçı2 MMC-nin mülkiyyətlərində olan, qarşılıqlı iddiada tutmanın yönəldilməsi tələb edilən daşınmaz əmlaklarla yanaşı, Cavabdeh4 ASC-nin öz mülkiyyətində olan ünvan 2 ünvanında yerləşən 11 otaqlı fərdi yaşayış evi və ünvan 6 ünvanında yerləşən 29 saylı mənzil də ipoteka ilə yüklü edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı isə hazırki qarşılıqlı tələbində Cavabdeh4 ASC tərəfindən ipoteka ilə yüklü edilmiş həmin əmlaklara tutmanın yönəldilməsini tələb etmədən, yalnız ilk iddiaçıların əmlaklarına tutma yönəldilməsini xahiş etmiş, məhk əmələr də həmin tələbi təmin etmişlər.
48. Məhkəmə kollegiyası izah edir ki, ipoteka saxlayanın borcun ödənilməsi üçün tutma yönəldilməli olan əmlakları müəyyən etmək hüququ qanundan irəli gəlir. İpoteka qoyanların isə kredit müqaviləsi üzrə tutmanın hansı əmlaka ilk olaraq yönəldilməsini müəyyənləşdirmək hüququ mövcud qanunvericiliklə nəzərdə tutulmamışdır.
49. Belə ki, “İpoteka haqqında” Qanunun 6.4-cü maddəsinə görə, ipotekanın predmeti bir neçə əşya olduğu halda, ümumi tələbin ödənilməsi üçün əşyaların hər birindən istifadə edilə və ya tələb kreditorun arzusu ilə istənilən əşya hesabına ödənilə bilər.
50. Odur ki, kreditor olan Mərkəzi Bankın öz tələbinin ipoteka predmetlərinin hansına yönəldilməsini seçmək hüququ olmuşdur. Bu səbəbdən də, ilk iddia tələbi mübahisələndirilən hissədə əs assız olmuşdur.
51. Qarşılıqlı iddia ipoteka predmetlərindən biri olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 hektar torpaq sahəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasının ilkin satış qiymətinin yüksək müəyyən olunmasına yönəldilmişdir.
52. İş materiallarından görünür ki, birinci instansiya məhkəməsi həmin ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini "xxxx" MMC-nin 28 aprel 2021-ci il tarixli mütəxəssis rəyinə (bax bənd 8.3) əsasən müəyyən etmiş, qarşılıqlı iddiaçının eyni məzmunlu apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun apellyasiya məhkəməsi təkrar qiymətləndirmə keçirərək, "xxxx" MMC-nin 11 oktyabr 2022-ci il tarixli mütəxəssis rəyini (bax bənd 19) əldə etmiş, sonra məhkəmə ekspertizası təyin etməklə, ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Eks pertiza Mərkəzinin 17 mart 2023-cü il tarixli rəyinə (bax bənd 20) uyğun müəyyən etmişdir.
53. Apellyasiya məhkəməsi ekspert rəyinin mötəbərliyini qiymətləndirərkən yalnız ipoteka predmetinin həm bazar, həm də likvid qiymətlərinin müqayisəli müəyyən olunmasına, rəydə müəyyən edilən likvid qiymətin mütəxəssis rəyindəki likvid qiymətə yaxın olmasına istinad etmişdir.
54. Lakin, ekspert rəyindən görünür ki, əmlakın likvid dəyəri 3 müqayisəli əmlakın satış qiymətinə əsasən, mübahisəli əmlakın yerləşdiyi ərazidə 1 kv.m. sahənin orta qiymətinin müəyyən edilməsi və həmin qiymətin tədqiq olunan əmlakın sahəsinə (3946,8 kv.m.) vurulması yolu ilə hesablanmışdır.
55. Bu zaman ekspert nəzərə almamışdır ki, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlak ın Dövlət reyestrindən Çıxarışa əsasən İddiaçı2 MMC-nin mülkiyyətində olan mübahisəli əmlakın ümumi sahəsi 9461,3 kv.m. təşkil etməklə, onun yalnız 3946,8 kv.m. sahəsi (1-ci zirzəmi, kürsə və 1-ci mərtəbə) ipoteka ilə yüklü edilmişdir.
56. Ekspert rəyinin məzmunundan ümumi əmlakın ipoteka ilə yüklü edilmiş hissələrinin təyinatı, onların əmlakın digər hissəsindən ayrı istifadə etmək imkanları və bunun nəticəsində onun hərracdan üçüncü şəxslər tərəfindən alınmasının perspektivləri ətrafında araşdırma aparılması və rəyin bu araşdırmaya uyğun əsaslandırılması müəyyən olunmur. Halbuki, mübahisəli sahələrin cavabdehin mülkiyyətində olan və ipoteka ilə yüklü edilməmiş qalan hissəsinə xidmət edən, ayrıca istifadəyə mümkünsüz olan və ya ayrıca istifadəyə yararlı vəziyyətə gətirilməsində ötrü əlavə xərclər tələb edən sahələr olması müəyyən edildiyi halda, onun hərracdan satılması imkanları azalacaq və müvafiq olaraq dəyərinin eyni ərazidə yerləşən, lakin müstəqil istifadəyə yaralı olan daşınmaz əmlaklara münasibətdə aşağı olmasına səbəb olacaqdır.
57. Təsadüfi deyildir ki, tərəflər arasında bağlanmış sonuncu, 03 fevral 2016-cı il tarixli İBQ16-1824 nömrəli ipoteka müqaviləsi ilə mübahisəli əmlakın ümumi dəyəri tərəflərin razılaşması ilə 20000000 manat məbləğində qiymətləndirilmişdir. 2016-ci ilin fevral ayından hazıradək daşınmaz əmlak bazarında dəyişikliklərin olması, əmlakın qiymətinin qalxması qəbul edilən olsa da, bu sahələrin dəyərinin təxminən 75%, yəni 34600000 manata kimi yüksəlməsi nəticəsinə gəlməsi üçün xüsusi araşdırma və əsaslandırma olmalı idi ki, hazırki işdəki mütəxəs sis və ekspert rəylərində belə əsaslandırmanın aparılması müəyyən olunmur.
58. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya məhkəməsi tərəfindən mübahisəli ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti müəyyən edilərkən ekspert rəyinin qiymətləndirilməsi ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin 88, 101.7, 103.1-ci maddələrinin tələbləri pozulmuşdur.
59. Mübahisəli əmlakın qiymətləndirilməsini “Big 4”a daxil olan beynəlxalq audit şirkətlərindən birinə həvalə edilməsinə dair Mərkəzi Bankın kassasiya şikayətinin dəlilini məhkəmə kollegiyası əsaslı hesab etmir. Belə ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 97-ci maddəsinin məzmununa əsasən eksperti müəyyən etmək səlahiyyəti məhkəməyə aiddir və konkret şəxs ekspert kimi yalnız tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə təyin oluna bilər.
60. Bununla belə, k assatora izah olunmalıdır ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 1011.1-ci maddəsinə uyğun olaraq, iştirak edən şəxslərin mənafelərinə xidmət edə biləcək halların müəyyən edilməsi üçün öz təşəbbüsləri ilə ekspertizanın aparılmasını sifariş vermək hüquqları vardır.
61. Odur ki, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, qarşılıqlı iddiaçının kassasiya şikayəti qismən təmin edilməli, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi qismən, yəni ipoteka predmeti olan İddiaçı2 MMC-yə məxsus ünvan 13 ünvanında yerləşən qeyriyaşayış binasının ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi hissəsində ləğv edilməli, iş həmin hissədə yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməlidir.
62. İşə yenidən baxan məhkəmə işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə nail olmaq üçün lazım olan bütün tədbi rləri görməli, tərəflərin təqdim etdikləri və iş üzrə toplanmış sübutlara Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 88, 217.4-cü maddələrinin tələbləri baxımından düzgün hüquqi qiymət verməli, mübahisəli hüquq münasibətinə maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunmasını təmin etməlidir.
63. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 416, 417, 419 və 421-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: İlk iddia üzrə iddiaçı (qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh) İddiaçı1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməsin. İlk iddia üzrə cavabdeh (qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı) Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023- cü il tarixli, 2(103)-272/2023 nömrəli qətnaməsi qismən, yəni ipoteka predmeti olan İddiaçı2 MMC-yə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, X1 küçəsi, 7 ünvanında 0,17474 ha torpaq sahəsində yerləşən 9461,3 kv.m. ümumi sahədən ibarət qeyri-yaşayış binasının 3946,8 kv.m. (1-ci zirzəmi, kürsü və 1-ci mərtəbələri) hissəsinin ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi hissəsində ləğv edilsin və iş həmin hissədə yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə qaytarılsın. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 16 may 2023-cü il tarixli, 2(103)-272/2023 nömrəli qətnaməsi mübahisələndirilən qalan hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qətidir və qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.