Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-2336/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-2336/2022 30.03.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Azad Nizam oğlu İmanovun sədrliyi ilə, Qürbət Ağa oğlu Əsgərov və Fuad Şəmsəddin oğlu Talışinskindən ibarət tərkibdə, Kürdoğlu Vidadi oğlu İsmayılzadənin katibliyi, Cavabdeh MTK-nın nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 iştirakı ilə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin e-2(006)-5397/2021 saylı iş üzrə 07 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsindən İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq m ü ə y y ə n e t d i: İddiaçı Cavabdeh MTK-ya qarşı «pulun tutulması» tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı ilə Cavabdeh MTK arasında bağlanmış 07 aprel 2014-cü il tarixli, 22 saylı müqaviləyə əsasən mənzilin dəyəri tam ödənildikdən sonra Bakı şəhəri, Xətai rayonu, X.Rüstəmov küçəsində inşa edilən 20 mərtəbəli (ərazi PD-057 saylı) yaşayış binasının 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən 190 m2 sahəsi olan, 4 otaqdan ibarət 50 saylı mənzil iddiaçıya təhvil verilməli idi. 26 fevral 2015-ci il tarixdə iddiaçı tərəfindən MTK-ya 323.000 manat ödənilmiş və bu barədə 60 nömrəli mədaxil qəbzi ona verilmişdir. Lakin keçən müddət ərzində həmin mənzil iddiaçıya təhvil verilməmiş və MTK müxtəlif bəhanələr gətirərək öhdəliyin yerinə yetirilməsindən yayınmışdır. Mübahisəli mənzilin iddiaçıya verilməsi barədə Xətai Rayon Məhkəməsinin 15 fevral 2018-ci il tarixli qətnaməsinin olmasına baxmayaraq, 3 ilə yaxın davam edən məhkəmə çəkişmələrinin nəticəsi olaraq Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 22 yanvar 2020-ci il tarixli, 2(103)-636/2020 saylı qətnaməsi ilə Cavabdeh MTK ilə İddiaçı arasında Bakı şəhəri, X.Rüstəmov küçəsində inşa edilən 20 mərtəbəli (ərazi PD-057 saylı) yaşayış binasının 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən 190 m2 sahəsi olan, 4 otaqdan ibarət 50 saylı mənzilə dair bağlanmış 07 aprel 2014-cü il tarixli 22 saylı müqavilə əhəmiyyətsiz olduğuna görə bağlandığı gündən etibarsız sayılmışdır. Mülki qanunvericiyə əsasən əqd etibarsız olduqda, tərəflərdən hər biri əqd üzrə aldıqlarının hamısını digər tərəfə qaytarmağa borcludur. Odur ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya 26 fevral 2015-ci il tarixli, 60 nömrəli mədaxil qəbzi ilə ödənilmiş 323.000 (üç yüz iyirmi üç min) manat geri qaytarılmalıdır. Bundan əlavə, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya çatası pul vəsaitinin qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə həmin vəsaitin məbləğindən illik 5 (beş) faiz ödənilməlidir. Cavabdeh MTK tərəfindən 323.000 manat əsas borc və 2014-cü ildən hazırki dövrə kimi keçən 7 il (323.000 manat x 5 % illik = 16.150 manat x 7 = 113.050 manat) hesablanmaqla, cəmi 113.050 manat faiz olmaqla, ümumilİkdə 436.050 manat alınaraq iddiaçıya ödənilməlidir. Göstərilənlərə əsasən Cavabdeh MTK-dan 323.000 manat əsas borc və 113.050 manat faiz, 30 manat məhkəmə rüsumu olmaqla, ümumilikdə 436.080 (dörd yüz otuz altı min səksən) manat pulun alınaraq İddiaçı ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsi xahiş edilmişdir. Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin e-2(006)-5397/2021 saylı iş üzrə 07 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı Cavabdeh MTK-ya qarşı «pulun tutulması» tələbinə dair iddiasının təmin edilməsi, məhkəmə xərclərinin iddiaçıya aid edilməsi qət edilmişdir. Həmin qətnamədən İddiaçı apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayəti iddia tələbinə uyğun əsaslandırılmışdır. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən Cavabdeh MTK-nın nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmiş İddiaçı məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə heç bir məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə iddiaçının iştirakı olmadan baxılması mümkün hesab edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası izahatı dinləyib, iş materiallarını və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin e-2(006)-5397/2021 saylı iş üzrə 07 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Belə ki, iş materiallarında olan Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinin 15 fevral 2018-ci il tarixli, 2(011)-529/2018 saylı qətnaməsi ilə ilk iddia ərizəsi təmin edilmiş, Cavabdeh MTK tərəfindən Bakı şəhəri, Xətai rayonu, X.Rüstəmov küçəsində inşa edilən 20 mərtəbəli ərazi PD-057 saylı yaşayış sahəsinin 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən sahəsi 190 kv.m olan 4 otaqlı 50 saylı mənzilin İddiaçı təhvil verilməsi Cavabdeh MTK-ya həvalə edilməsi, Cavabdeh MTK-nın İddiaçı qarşı ərazi PD-057 saylı evin 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən sahəsi 190 kv.m olan 4 otaqlı 50 saylı mənzilə dair bağlanmış 07.04.2014-cü il tarixli, 22 saylı müqavilənin əhəmiyyətsiz olması səbəbindən bağlandığı gündən etibarsız hesab edilməsinə dair qarşılıqlı iddia ərizəsinin təmin edilməməsi qət edilmişdir. İş materiallarında olan Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 22.01.2020-ci il tarixli, 2(103)-636/2020 saylı qətnaməsinin surətindən görünür ki, ilk iddia üzrə Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi, Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinin 2(011)-529/2018 saylı, 15 fevral 2018-ci il tarixli qətnaməsinin- Cavabdeh MTKnın İddiaçı qarşı ərazi PD-057 saylı evin 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən sahəsi 190 m2 olan 4 otaqlı 50 saylı mənzilə dair bağlanmış 07.04.2014-cü il tarixli 22 saylı müqavilənin əhəmiyyətsiz olması səbəbindən bağlandığı gündən etibarsız hesab edilməsinə dair qarşılıqlı iddiasının təmin edilmədiyi hissədə ləğv edilməsi, həmin hissədə qarşılıqlı iddianın təmin edilməsi, Cavabdeh MTK ilə İddiaçı arasında ərazi PD057 saylı evin 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən sahəsi 190 m2 olan 4 otaqlı 50 saylı mənzilə dair bağlanmış 07.04.2014-cü il tarixli 22 saylı müqavilənin əhəmiyyətsiz olduğuna görə bağlandığı gündən etibarsız hesab edilməsi qət edilmişdir. Həmin qətnamədən görünür ki, məhkəmə kollegiyası aparılan araşdırmalara əsasən qarşılıqlı iddia üzrə mübahisələndirilən müqavilənin ilkin iddiaçı tərəfindən imzalanmaması, ilk iddiaçı ilə cavabdeh MTK arasında mübahisəli mənzilə dair hər hansı danışığın, müzakirənin, razılaşmanın olmaması, müqavilənin nümayəndə vasitəsilə bağlandığı irəli sürüldüyü halda, onda buna dair məlumatların göstərilməməsi, ümumiyyətlə həmin etibarnamənin MTK-ya təqdim edildiyinin təsdiqini tapmamasını nəzərə alaraq hesab edir ki, tərəflər arasında yalnız bir mənzillə bağlı müqavilə bağlanmışdır ki, həmin müqavilə də icra edilmiş, həmin mənzilə dair kart verilmiş, 50 saylı mənzilə dair iddiaçının istinad etdiyi müqavilənin isə mövcud olmayan müqavilə olduğu və digər tərəf üçün öhdəlik yaratmadığı qənaətinə gəlmək daha məntiqlidir. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 24.09.2020-ci il tarixli, 2(102)-3807/2020 saylı qərarı ilə İddiaçı kassasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 22.01.2020-ci il tarixli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması qərara alınmışdır. Həmin qərardan görünür ki, həmin binada yerləşən 55 saylı mənzilin dəyəri iddiaçı tərəfindən ödənilməklə mənzil ona təhvil verilmiş və o, həmin mənzilə dair fərdi istifadəçi adının və şifrənin olduğu plastik kartla təmin edilmişdir. Bununla da iddiaçının cavabdeh MTK-dan öhdəliyinin icrasını tələb etdiyi 07.04.2014-cü il tarixli 22 saylı müqaviləyə və 60 saylı “Mədaxil qəbzinə” əsasən artıq həmin binanın 55 saylı mənzili ilkin iddiaçıya təhvil verilmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab etmişdir ki, Bakı şəhəri, X.Rüstəmov küçəsində inşa edilən 20 mərtəbəli ərazi PD-057 saylı yaşayış binasının 1-ci blokunun 13- cü mərtəbəsində yerləşən, 4 otaqlı 50 saylı mənzil barədə tərəflər arasında hüquq münasibətlərinin yaranması və həmin mənzilin dəyərinin ilkin iddiaçı tərəfindən ödənilməsi qənaətinə gəlmək hazırkı işin faktiki halları və işdə mövcud olan sübutlar baxımından qeyri- mümkündür. Belə ki, əvvəla həqiqətən iddiaçı tərəfindən həmin binada yerləşən 55 saylı mənzildən başqa digər mənzil, yəni həmin binada yerləşən 50 saylı mənzil alınsa idi, tərəflər arasında eyni nömrə altında deyil, başqa nömrə ilə qeyd edilmiş müqavilə bağlanardı. Bu barədə qeyd olunmalıdır ki, iddiaçı 26.02.2015-ci il tarixli 60 saylı mədaxil qəbzinə istinadən mənzilin dəyərinin də ödənildiyini iddia etsə də, həmin qəbzə əsasən mübahisə mövzusu olmayan digər mənzilin- 55 saylı mənzilin dəyərinin ödənildiyi və mənzilin artıq ona təhvil verildiyi müəyyən edilmişdir. Həmin qərarda həmçinin göstərilmişdir ki, eyni qəbzə əsasən ilkin iddiaçı həmin binanın 55 saylı mənzilinin dəyərini ödəməsi və məhz həmin mənzilin ona təhvil verilməsi ilə bağlı işin faktiki halını ağlabatan mühakimə əsasında nəzərdən keçirən məhkəmə kollegiyasının mövqeyinə görə sözügedən qəbzin digər nüsxəsinə istinadən başqa bir mənzilin dəyərinin də ödənilməsi qənaətinə gəlmək məntiqli deyildir. Bu baxımdan iddiaçının “müqavilələrin və ödəniş qəbzlərinin nömrələrinin eyni olmasına fikir verməməsi” ilə bağlı dəlillərini məhkəmə kollegiyası əsassız hesab edir və bunu onunla əsaslandırır ki, 323000 manat pul verən bir şəxsin həm müqavilə, həm də ödəniş sənədində yol verilmiş yanlışlığı görməməsi və buna etiraz etməməsi inandırıcı deyildir. Həmçinin həmin sənədlər ötən müddət ərzində ilk iddiaçıda olmuşdur. Beləliklə, işin materiallarından göründüyü kimi, hazırki iş üzrə eyni tərəflər arasında eyni tələblər ilə əlaqədar məhkəmə mübahisəsi olmuş və bununla əlaqədar artıq qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktı mövcuddur. Həmin məhkəmə aktında hazırki iddianın predmeti olan pul tələbinin söykəndiyi əsasa, yəni münahisəli Bakı şəhəri, Xətai rayonu, X.Rüstəmov küçəsində inşa edilən 20 mərtəbəli yaşayış binasının 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən 190 kv.m sahəsi olan, 4 otaqdan ibarət 50 saylı mənzillə bağlı məsələyə artıq hüquqi qiymət verilmişdir. Məhkəmə tələblərin oxşar olmasını, eyni məsələdən qaynaqlandığını, habelə onunla əlaqədar qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktının mövcudluğunu nəzərə alaraq haqlı olaraq hesab etmişdir ki, İddiaçı iddia tələbi sübuta yetirilmədiyindən təmin edilməməlidir. Belə ki, iş materialları ilə müəyyən olunmuşdur ki, tərəflər arasında yalnız bir mənzillə bağlı müqavilə bağlanmışdır ki, həmin müqavilə də icra edilmiş, həmin mənzilə dair kart verilmişdir. Mübahisəli mənzilin dəyərinin ödənilməsi ilə bağlı hal məhkəmə araşdırması zamanı öz əksini tapmamışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 82.3-cü maddəsində göstərilmişdir ki, bir mülki iş üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş faktlar həmin işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən başqa məhkəmə prosesində mübahisələndirilmir və yenidən sübut edilmir. Belə ki, başqa iş üzrə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi ilə müəyyən olunan faktlar preyudisial faktlar adlanır. MPM-in 82.3-cü maddəsində məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş hal dedikdə, qətnamənin təsviri hissəsində göstərilmiş işdə iştirak edən şəxslərin, şahidlərin göstərdikləri və ya digər sənədlərdə əks olunan hallar deyil, toplanmış sübutlara əsasən məhkəmənin müəyyən etdiyi hallar nəzərdə tutulur. Göstərilən maddənin məzmunundan da göründüyü kimi, qətnamə ilə müəyyən faktın preyudisiallığı yalnız qətnamənin çıxarıldığı iş üzrə işdə iştirak etmiş şəxslərə aiddir və sonrakı məhkəmə proseslərində həmin şəxslər tərəfindən mübahisələndirilə bilməz. Beləliklə, məhkəmə haqlı olaraq hesab etmişdir ki, İddiaçı Cavabdeh MTK-ya qarşı «pulun tutulması» tələbinə dair iddiası əsassız olduğundan təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə itirak edən şəxslərə aid edilir. Həmin Məcəllənin 217.4-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Apellyasiya şikayətinin dəlilinə gəldikdə isə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, apellyasiya şikayətində qeyd olunanlar formal mülahizələr olmaqla yuxarıda qeyd olunanlara əsasən əsaslı sayıla və təmin edilə bilməz. Belə ki, işdən də göründüyü kimi, əvvəllər eyni tərəflər arasında hazırda mübahisələndirilən kredit müqaviləsi üzrə borcun qaytarılması ilə əlaqədar məhkəmə mübahisəsi olmuş və həmin tələblə əlaqədar qanuni qüvvəyə minmiş qətnamə mövcuddur. Həmin aktdan da görünür ki, İddiaçı Bakı şəhəri, Xətai rayonu, X.Rüstəmov küçəsində inşa edilən 20 mərtəbəli yaşayış binasının 1-ci blokunun 12-ci mərtəbəsində yerləşən 190 kv.m sahəsi olan, 4 otaqdan ibarət 50 saylı mənzilə dair cavabdehə pul ödənilməsini təsdiq edə biləcək sübutlar məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Ona görə də, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı rədd etməklə mübahisənin faktiki halları, tərəflərin münasibətləri və digər qeyd edilən halları nəzərə almaqla iş üzrə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 384.0.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər. Həmin Məcəllənin 385.2-ci maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Bu halda məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin e-2(006)-5397/2021 saylı iş üzrə 07 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 385.2, 392, 393, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası qət etdi: İddiaçı apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinin e-2(006)-5397/2021 saylı iş üzrə 07 oktyabr 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilər.