Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-3410/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-3410/2022 24.06.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Tanrıverdiyev Anar Vəzir oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, Şirinov İkram Sabir oğlu və Həmidov Həmid Üzeyir oğlundan ibarət tərkibdə, Orucova Məryəm Faiq qızının katibliyi, İlkin iddia üzrə iddiaçı, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 və ilkin iddia üzrə cavabdeh, qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı “zəbt edilmiş qeyri-yaşayış sahəsindən çıxarılması və pul” barədə ilkin, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı “pul” barədə qarşılıqlı tələbinə dair Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin e-2(009)-49/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, M ü ə y y ə n e t d i: İşin halları: İddiaçı Cavabdeh qarşı zəbt edilmiş qeyri-yaşayış sahəsindən çıxarılması və pul tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, ev 15, mənzil 7, ümumi sahəsi 88 kv.m. olan qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh istifadəsindən çıxarılmaqla sahənin boşaldılıb İddiaçı təhvil verilməsi, icarə haqqına görə ödənilməmiş 11.900 manat məbləğində və əldən çıxmış faydaya görə 3800 manat, cəmi 15700 manat məbləğində pul vəsaitinin və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən alınıb İddiaçı ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İlkin iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı ilə Cavabdeh arasında Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, ev 15, mənzil 7, ümumi sahəsi 88 kv.m. olan qeyri-yaşayış sahəsini xx.xx.2018-ci il tarixli 850 manat olmaqla icarə müqaviləsi bağlanmışdır. Lakin icarəyə götürən üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirməyərək 2020-ci ilin mart ayından bu günə kimi icarə haqqını ödəməmiş və dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq boşaltmamışdır. Bununla da cavabdeh icarə müqaviləsinin 4.1-ci bəndinin tələbini kobud şəkildə pozaraq 11.900 manat məbləğində icarə haqqını ödəməmişdir. Göründüyü kimi icarəyə götürən qanunvericiliyin tələblərini kobud şəkildə pozmuş və maddi ziyan vurmuşdur. Cavabdeh müqavilə müddəti bitməyinə baxmayaraq icarəyə götürdüyü sahəni boşaltmaqdan imtina edir və qanunsuz olaraq xüsusi mülkiyyətdə olan əmlaka sahiblik və istifadə edir. Bununla da ona ziyan vurmağa davam edir. İddiaçı AR MPM-nin 53-cü maddəsinə əsasən iddia ərizəsinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, ev 15, mənzil 7, ümumi sahəsi 88 kv.m. olan qeyri-yaşayış sahəsini Cavabdeh istifadəsindən çıxarılmaqla sahənin boşaldılıb İddiaçı 2020-ci ilin mart ayından hesablanmaqla təhvil verilən günə qədər aylıq 850 manat olmaqla və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən alınıb İddiaçı ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı pul tələbi barədə qarşılıqlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı 2.150.000 manat ödədiyi vəsait, 80.000 manat təmir xərcləri, 21500 manat dəymiş zərərin cavabdehdən tutularaq ona ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Qarlıqlı iddia tələbi onunla əsaslandırılmıdır ki, o, bacısı ilə birlikdə Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti Bakı şəhər Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2006-cı il tarixli 175 saylı reyestr kitabında 18569-cu vərəqində qeydiyyata alınmış, reyestr nömrəsi **********95- 05101-093001, qeydiyyat nömrəsi ********* olan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən MN seriyalı, ******* saylı çıxarışa əsasən Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində 15 nömrəli, 2 mərtəbəli binada 88 kv.m. ümumi sahəsi 47 kv.m. yaşayış sahəsindən ibarət 3 otaqlı, 7 nömrəli mənzili icarəyə götürərək sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğuldurlar. İcarə haqqı 800 manat, sonralar isə 850 manata razılaşmışlar. Bir müddət sonra ilkin iddia üzrə iddiaçı mülkün satılması bildirmiş və onlara təklif etmişdir. Onlar mülkü almağa maddi imkanları olmadığını bildirmişlər. Cavabdeh hissə-hissə ödənişə razılaşsa, hər icarə haqqını ödəyəndə ödəniş edə bilərlər. Mülkün sahibi İddiaçı xaricdə yaşadığından hissə-hissə ödənişə razılaşmışdır. Belə bir şərt qoymuşdur ki, əmlakın dəyəri son manatına qədər ödənilənədək əmlak icarədə hesab edilir və icarə haqqı vaxtlı-vaxtında ödənilməlidir. Əmlakın dəyəri ödənilib qurtaran gün alqı-satqı müqaviləsi bağlanacaqdır. Tərəflər arasındakı şifahi razılığa əsasən uzun müddətli ödənişləri nəzərə alaraq əmlakın qiymətini hər kv.m. 3000 manat olmaqla 264.000 manat kimi qəbul etmişlər (həmin vaxt həmin evin kv.m. qiyməti 2500-3000 manat arası olmuşdur). Lakin uzun müddətli ödənişə razılaşdıqlarından əmlakın dəyərini 300.000 manata razılaşmışlar. 2012-ci ilin may ayından hər ay 800 manat icarə haqqı və 1700 manat əmlakın dəyəri olaraq ödəniş etməyə başlamışlar. 2015-ci ildən isə qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehin tələbi ilə icarə haqqı dəyişmədən əmlaka görə ödənişi 2900 manat qaldırmışlar. 2016-cı ilin mart ayından isə 2500 (icarə haqqı daxil deyil) manatdan 2020-ci ilin mart ayı da daxil olmaqla ödəmişlər. Pandemiya şərtləri əsasında işləmədiyindən iyun ayında 3300 manat (850 manat icarə haqqı olmaqla) və noyabr ayında 3300 manat, dekabr ayında 1800 (850 manat icarə haqqı olmaqla) manat ödəmişlər. İcarə haqlarını cavabdehin tapşırığı ilə X3 alırdı. A.Hüseynəliyev eyni zamanda etibarnamə ilə cavabdehi təmsil edirdi. Ümumilikdə onlar 215.000+2450+ 2450+950=220850 manat əmlaka görə ödəniş etmişlər. İcarə haqqını 2020-ci ildə 7 ay ödəməmişlər. Bu da onlardan asılı deyildi, dövlət məhdudiyyət qoymuşdur. 215000 manat x 5%=1.075.000 manat x 2 il = 2.150.000 manat. Göründüyü kimi, son iki ili belə götürsələr zərər 2.150.000 manat təşkil etmişdir. İlkin iddia üzrə iddiaçı pandemiya dövründəki icarə haqlarını və ödənişləri onlardan tələb edəndə onlar etiraz etmişlər ki, ölkədəki vəziyyəti hamı bilir. Onlar işləmirlər. İşləməyə-işləməyə iki dəfə 3300 manat ödəmişlər. Bundan başqa, onlar qeyd edilən mənzili təmir edib qeyri-yaşayışa uyğun etmişlər. 80.000 manat təmirə pul xərcləmişlər. Düzdür, danışıqlara təmir xərci aid deyildi. Lakin, ilkin iddia üzrə iddiaçı mənzilin boşaldılması tələbini qoymuşdur. Onun pulu qaytarılmayınca, çəkdiyi xərc ödənməyincə belə iddia əsassızdır. İlkin iddia üzrə iddiaçı əmlakı onlara satdığını unudub, onlara təzyiqlər etməyə başlamışdır. İlkin iddiaçı başa düşmürdü ki, nəinki Azərbaycanda, bütün dünyada iqtisadi vəziyyət pisləşib. İddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək yalnız icarə münasibətlərinə toxunub. Əmlakın satılması ilə əlaqədar hər hansı bir söz belə yazmayıb.Bəs onların pulları necə oldu. Yuxarıda qeyd etdiyi pulları kollektivin yanında vermişlər. Şahidləri var, audioyazılar var. İlkin iddia üzrə iddiaçı pandemiya dövrünü bəhanə edib onların pullarını mənimsəmək istəyir. Qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı AR MPM-nin 53-cü maddəsinə əsasən iddia ərizəsinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək göstərmişdir ki, o, bacısı X8 ilə birgə mübahisələndirilən əmlakın icarəsinə görə: 2012-ci ilin may ayından – 2015-ci ilədək = 32 ay x 1700 man = 54.400 manat; xx.xx.2015-ci il tarixdən – 2016-cı ilin mart ayınadək = 14 ay x 2900 man = 40.600 manat; 2016-cı ilin mart ayından – 2020-ci ilin mart ayınadək = 48 ay x 2500 man = 120.000 manat olmaqla cəmi 54.400 + 40.600 + 120.000 = 215.000 manat məbləğində pul ödəmişdir. Bu 2 ili hesablaşmağı zaman iddiaçıya 215.000 manat x 5% = 10.750 manat x 2 il = 21.500 manat məbləğində maddi zərər dəymişdir. Göstərilənləri nəzərə alaraq qarşılıqlı iddia üzrə iddiaçı cavabdeh İddiaçı 215.000 manat ödənilən vəsait, 21.500 manat dəymiş zərər, 80.000 manat məbləğində təmir xərclərinin tutularaq iddiaçı Cavabdeh ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin e-2(009)-49/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi ilə ilkin iddia tələbi qismən təmin edilərək, Cavabdeh icarəyə verilmiş Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən ümumi sahəsi 88 kv.m. olan 15 saylı evin 7 saylı mənzilindən çıxarılması və həmin mənzilin boşaldılaraq İddiaçı təhvil verilməsi, Cavabdeh İddiaçı xeyrinə 2020-ci ilin beş ayı üçün ödənilməyən icarə haqqı – 4250 (dörd min iki yüz əlli) manat məbləğində pulun tutulması, 2021-ci ilin yanvar ayından başlayaraq həmin mənzil təhvil verilən günə qədər aylıq 850 (səkkiz yüz əlli) manat hesablanmaqla müəyyən edilmiş məbləğin Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, Cavabdeh ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi kimi 30 (otuz) manat məbləğində pulun tutularaq İddiaçı ödənilməsi, iddiaçı Cavabdeh İddiaçı qarşı cavabdeh İddiaçı 215.000 manat ödənilən vəsait, 21.500 manat dəymiş zərər, 80.000 manat məbləğində təmir xərclərinin tutularaq iddiaçı Cavabdeh ödənilməsi barədə qarşılıqlı iddia tələbinin əsassız olduğu üçün təmin edilməməsi qət edilmişdir (sədrlik edən: Şahin Abdullayev). Qətnamədən Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin e-2(009)-49/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayəti və dəlilləri: Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, sahibkarlıq fəaliyyətinə başalayan Günel və Fatimə bacılarının 2011-ci ildə 21-22 yaşları var idi. Ailədə 2 övlad olmaqla xəstə atasından başqa onlara dəstək verə biləcək şəxs olmadığından atası qızların yaşlarının az olması, təcrübələrinin olmaması və ən əsası da qız uşaqları olaraq dövlət orqanlarına gedibgəlmələrini istəmədiyindən tanışı Nəsimi Korçiyevdən xahiş etmiş ki, VÖEN onun adına açılsın. O, vergi və digər işlərdə qızlara kömək etsin. Məhkəmə icarə müqaviləsinin 2011-ci ildən Nəsimi Korçiyevlə bağlanması, VÖEN-nin Nəsimi Korçiyevin adına olmasına baxmayaraq işin real sahibləri Cavabdeh olduğunu işin mübahisəsiz halı hesab etsə də, nə üçün 2018-ci ilədək icarə müqaviləsi və VÖEN-nin Cavabdeh adına olmasına qiymət vermədiyindən, Cavabdeh müqviləsiz obyektin alınması barədə razılaşmasına da düzgün qiymət verə bilməzdi. 21-22 yaşda olan qızların professional şəkildə icarə müqavilələri bağlamamaları, ilkin alğı-satqı müqaviləsi bağlamamaları və ya ipotaka müqaviləsi bağlamamaları, özadlarına VÖEN açmamaları, atalarının dializ xəstəsi olması, başqa kimdənsə yardım almamaları məhkəmə tərəfindən işin ədalətli araşdırılması üçün mühüm faktlar olmalı idi. Bundan başqa İddiaçı verdiyi etibarnamələrdəki imzaların şübhəli olması, etibarnamə verilərkən onun Azərbaycanda olmaması kimi faktları cavabdeh səsləndirsə də məhkəmə bu faktları da araşdırmamışdır. İddiaçı Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, ev 15, mənzil 7, ümumi sahəsi 88 kv.m. olan yaşayış sahəsini ilkin olaraq 800 manata icraəyə vermiş və ilkin iddia üzrə cavabdeh həmin mənzili təmir edərək qeyri-yaşayış sahəsinə çevirərək moda evi olaraq “FASHİON MİSTERY” byGunel” markası adı altında qadın paltarlarının tikişi ilə məşğul olmuşlar. İcarə müqaviləsini Fridman adlı nümayəndə bağlamış, icarə haqqı da hər ayın sonu ona ödənilirdi. Bir müddət sonra Fridman adlı nümayəndə obyekti satmaq istədiklərini bildirməklə cavabdehlərə təklif etmişdir. Tərəflər arasındakı şifahi razılığa əsasən uzun müddətli ödənişləri nəzərə alaraq əmlakın qiymətini hər kv.m. 3000 manat olmaqla 264.000 manat kimi qəbul etmişlər (həmin vaxt həmin evin kv.m. qiyməti 2500-3000 manat arası olmuşdur). Lakin uzun müddətli ödənişə razılaşdıqlarından əmlakın dəyərini 300.000 manata razılaşmışlar. 2012-ci ilin may ayından hər ay 800 manat icarə haqqı və 1700 manat əmlakın dəyəri olaraq ödəniş etməyə başlamışlar. 2015-ci ildən isə qarşılıqlı iddia üzrə cavabdehin tələbi ilə icarə haqqı dəyişmədən əmlaka görə ödənişi 2900 manat qaldırmışlar. 2016-cı ilin mart ayından isə 2500 (icarə haqqı daxil deyil) manatdan 2020-ci ilin mart ayı da daxil olmaqla hər ay icarə haqqı da daxil olmaqla 3300 manat ödəmişlər. Ümumilikdə 215 000 ( iki yüz on beş min) manat əmlakın alınması üçün cavabdehlərə ödənilmişdir. Qeyd olunan vəsait Cavabdeh tərəfindən ödənilməsəydi həmin vəsaitin dövriyyəsindən gəlirlər əldə edə bilərdi. Lakin cavabdeh əmlakın alğı-satqısı barədə şifahi razılığın olduğunu dansa da 3300 manatı nə üçün aldığını heç cür əsaslandıra bilməmiş. Məhkəmə isə bu hala düzgün qiymət verə bilməmişdir. Nəticədə Cavabdeh zərər vurulması ilə nəticələnən məhkəmə aktı qəbul etmişdir. Məhkəmə prosesində iştirak edən şahidlərin ifadələri ilə eləcə də, səs yazısı ilə 3300 manatın hər ay səlahiyyətli nümayəndə Azər tərəfindən alındığı sübut olunsa da məhkəmə şahid ifadələrinə, eləcə də 3-cü şəxsin səs yazısına, yəni onun 1600 bir, 2000 bir ümumilikdə 3600 manat ödənildiyi barədə etirafına güzgün qiymət vermədiyindən guya 2 və ya 3 ayın birlikdə alınması nəticəsində bu rəqəmin alınması qənaətinə gəlir. Halbu ki, səs yazısında açıq-aydın 3600 manat ödənildiyi ifadə edilir. Şahidlər 3300 ödənildiyini ifadə edir. Bundan başqa Səbail RPİnin İstintaq Şöbəsinin müstəntiqi Cavid Məmmədovun cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli qərarına istinad etsə də icarə haqqı və obyektə görə ödənişləri 2012-ci ildən nümayəndə kimi cavabdehlərdən alan iş üzrə 3-cü şəxs Azərin “Cavabdeh 2017-2018-ci ildən tanıdığını bildirməklə” yalan ifadəsinə, eləcə də eyni ifadələri məhkəmə zalında səsləndirməsinə və həm şahid ifadələri ilə həm də səs yazısında AzərinGüneli 2012-ci ildən tanıdığı və pullarıməhs onun tərəfindən alındığı bilinsə də məhkəmə mövcud sübutlara düzgün hüquqi qiymət verə bilməmişdir. İş üzrə “Yeni Dövr” qiymətləndirmə mərkəzi tərəfindən tərtib edilmiş mənzilin qeyri-yaşayış sahəsinə çevrilməsinə aparılan təmir-montaj xərclərinin müəyyən edilməsinə dair xx.xx.2021-ci il tarixli, YDQ No146 saylı hesabatından görünür ki, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən 15 nömrəli, 2 mərtəbəli binada 88 kv.m. ümumi sahəsi, 47 kv.m. yaşayış sahəsindən ibarət 3 otaqlı, 7 nömrəli mənzilin qeyri-yaşayış sahəsinə çevrilməsinə aparılan təmirmontaj xərcləri 30.464 manat müəyyən edilmişdir. Biz qiymətləndirmənin məbləği ilə razılaşmasaq da (obyekt 3 dəfə təmir olunub, qiymətləndirmə evin obyektə çevrilməsi ilə kifayətlənib, yəni son görünən təmiri qiymətləndirmişdir) məhkəmə ekspert rəyini ümumiyyətlə nəzərə almamışdır. İş materiallarından da aydın olur ki, obyekt Günel tərəfindən təmir etdirilib və iddiaçı təmirə heç vaxt etiraz etməmişdir. Hər ay obyektə gəlib pulları götürən Azər və ondan öncəki Fridman evin qeyri-yaşayışa çevrildiyini, Bir sözlə moda evinə çevrildiyini görmüş və buna etiraz etməmişlər. Obyektin yaxşılaşdırılması, yəni dəyərinin artması mülkiyyətçinin bildiyi və istədiyi hal olmuşdur. Maraqlıdır məhkəmə mülkü məcəllənin 680-ci maddəsinə istinad etsə də, evin qeyri-yaşayış obyektin çevrildiyini qeyd etsə də obyektin dəyərinin artmasına əsas olan təmirə, yəni yaxşılaşdırmaya düzgün qiymət verməmişdir. Tərəflərin izahatları: Kollegiya iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil1 iddiaçının apellyasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz edərək, şikayətin təmin edilməməsini xahiş etdi. Kollegiya iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, şikayətin təmin edilməsini və birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini xahiş etdi. Kollegiya işin hallarını apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə birgə araşdırıb iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşır və hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməlidir. Sübutların tədqiqi: Belə ki, iş materiallarında olan iş üzrə Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bakı şəhər Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş MH seriyalı ******* nömrəli çıxarışın notarial qaydada təsdiq olunmuş kserosurətinə əsasən Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən 15 nömrəli, 88 kv.m. ümumi, 47 kv.m. yaşayış sahəsindən ibarət 3 otaqlı 7 nömrəli mənzil tam mülkiyyəti hüququ üzrə İddiaçı adına xx.xx.2006-cı ildə qeydiyyata alınmışdır. İş üzrə «İcarəyə verən» qismində İddiaçı ilə «İcarəçi» qismində Cavabdeh arasında bağlanılmış xx.xx.2018-ci il tarixli icarə müqaviləsinə əsasən «İcarəyə verən» özünə məxsus Bakı şəhəri, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən 15 saylı evin, ümumi sahəsi 88 kv.m. olan 7 saylı mənzili «İcarəçi»yə 3 il müddətinə icarəyə vermiş, aylıq icarə haqqı 850 manat təşkil etmişdir. Həmin müqavilənin 1.4-cü bəndinə əsasən, müqavilənin qüvvədə olduğu müddət ərzində “İcarəçi” mülahizəsinə görə istənilən vaxt “İcarəyə verənin” yazılı razılığı ilə öz hesabına fəaliyyəti ilə bağlı sahədə struktur dəyişiklikləri (o cümlədən rabitə, kompyuter, elektrik və s.sistemlərin, avadanlıqların quraşdırılması ilə bağlı), təmir və yenidənqurma işləri apara bilər. Müqavilənin 1.5-ci bəndinə əsasən “İcarəçi”nin apardığı təmir və yenidənqurma işlərinin nəticəsində yaranmış və ayrılması sahəni zədələnmədən mümkün olmayan dəyişiklər və quraşdırılmış avadanlıqlar sahənin ayrılmaz hissəsi hesab olunur və bu halda müqavilənin qüvvədə olma müddəti bitdikdən sonra “İcarəçi” həmin dəyişiklikləri aradan qaldırmağa, “İcarəyə verən” isə bunların dəyərini “İcarəçi”yə ödəməyi borclu deyil. İş üzrə Səbail RPİ-nin İstintaq Şöbəsinin müstəntiqi Cavid Məmmədovun cinayət işinin başlanmasının rədd edilməsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli qərarın surətindən görünür ki, Cavabdeh və X8 xx.xx.2021-ci il tarixdə Səbail RPİnə ərizə ilə müraciət edərək bildirmişlər ki, İddiaçı adına olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, 15 saylı evi kirayə götürərək hər ay 800 manat icarə haqqı verərək obyekt kimi işlətmiş, sonradan evin onlara satılması və adına keçirilməsi barədə razılıq əldə edərək evin 350.000 manata almalarına razılaşmış və 2021-ci ilin may ayndan başlayaraq hər ay əmlak üçün 1700 manat pul vermiş, ümumilikdə 219.900 manata əmlaka görə ödəniş etmişlər. Pandemiya ilə əlaqədar kirayə haqqını verə bilmədiklərinə görə mülkiyyətçinin nümayəndəsi X3 obyektdən onları çıxaracağını bildirmiş, halbuki, əmlakın 80 faizini onlar artıq ödəmişlər. Göstərilənləri nəzərə alaraq onları aldadaraq 219.900 manat pullarını məniməsəyən, 80.000 manat təmirə xərclədən şəxslərdən 299.900 manat pulu alaraq qaytarılmasına köməklik etməyi, onlardan pulu alan X1 məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün tədbir görülməsini xahiş etmişlər. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə iclasında 3-cü şəxs qismində dindirilmiş X3 göstərmişdir ki, İddiaçı atası Hüseyn kimi onun atası ilə dost olmuşlar, onu oradan tanımışdır, 2018-ci ildə Mustafanın əmlakını Günelə icarəyə verilməsi ilə bağlı müqaviləni Mustafanın adından o, bağlamışdır, hər ay icarə haqqı konvertdə ona verilirdi, o, da aparıb Mustafanın atasına verilirdi. O, hər ay gedib icarə haqqı alırdı. Elə ay olurdu ki, icarə haqqı verilmədiyi üçün 2, bəzən 3 ay icarə haqqı birdən ödənilirdi. İcarə haqqı kimi ödənilən pulu Mustafanın atası sayırdı, pulu ona konvertdə o, verirdi. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X7 öz ifadəsində göstərmişdir ki, o, 2012-ci ildən pandemiya başladığı 2020-ci ilin mart ayına qədər həmin obyektdə Günel xanımın sürücüsü işləmişdir. O, təsdiq edir ki, hər ay həm icarə haqqı, həm də razılaşdırılmış əmlakın satışına görə aylıq ödənişləri, cəmi 3300 manatı hər ay o, çatdırmışdır. İlk 3-4 ay adını dəqiq xatırlamadığı şəxsə, ondan sonra Azərə ödəmişdir. Pul onun yanında Günel xanım tərəfindən sayılıb verilmiş, ya konvert, ya da ki, açıq formada həmin pulu Azərə çatdırmışdır. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X4 öz ifadəsində göstərmişdir ki, o, Günelin yanında 5 ildir ki, işləyir, təsdiq edir ki, hər ay Azər gəlib arenda pulunu obyektdən götürmüşdür, 3.300 manat hər ay Azərə pul verirdi, onun 800 manatı icarə haqqı, yerdə qalan sə obyektin onlara qalması üçün idi. Pulu Azərə hər ay ya o, ya da Şərif, Fəridə, Günelin anası və Günel vermişdir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X9 öz ifadəsində göstərmişdir ki, Günel onun müdiri olub, 2013-cü ildən 2020-ci ilədək dərzi işləmişdir. O,təsdiq edir ki, hər ay Azər adlı şəxsə 3.300 manat pul verilirdi, onun 800 manatı icarə üçün, qalan məbləğ obyektin onlara qalması üçün verilirdi. Həmin məbləği bir dəfə o, özü şəxsən Azərə vermişdir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X8 öz ifadəsində göstərmişdir ki, o, Günelin bacısıdır. 2011-ci ilin yanvar ayında İddiaçı obyektini icarəyə götürmüşlər. O vaxt yaşları az olduğu və təcrübəsiz olduqları üçün ataları ailəsinin tanışı Nəsimi Koçiyevə işlərin aparılmasını və sənənləşməsini tapşırmışdır. İlk vaxtlar Fridman adlı yaşlı kişiyə pul verilmişdir, sonra isə Azərə verilmişdir. İcarəyə verilən vaxt icarəyə verənin əmlakı satmaq fikiri olmuşdur. Onlar demişlər ki, həmin əmlakın dəyəri müəyyənləşdiriləndən sonra aylıq icarə haqqı ilə yanaşı həmin pulu da verəcəklər. Bir ay təmir üçün onlara vaxt verilmiş, kifayət qədər böyük məbləğdə təmirə xərc çəkmişlər və avadanlıq almışlar, icarə haqqı və əmlakın sonradan alınması barədə razılaşdırılmış məbləğə görə hər ay 3300 manat ödəniş edilmişdir. Ödəniş əsasən anası, Şərif və digər işçilər tərəfindən Azərə verilmişdir. 2020-ci ilin ilk üç ayı ödəniş edilmiş, aprel ayı edilməmiş, sonra iki ay ödəniş edilmiş, yenidən qapanmalar olduğu üçün ilin sonunadək yalnız iki ayın ödənişini etmişlər. Yəni 2020-ci il üçün 7 ayın 3.300 manatdan ödənişi edilmişdir. 2021-ci ildə Azər 29.000 manat birdəfəyə pul tələb etmişdir ki, icarə münasibətləri davam etdirilsin. Onlar bunu notariusda rəsmiləşdirilməsini tələb etdikdə Azər razı olmamış və buna görə də ödəniş edilməmişdir. Hüquqi dəyərləndirmə: Kollegiya işin faktiki hallarına əsasən qeyd edir ki, Cavabdeh və bacısı X8 ilə birlikdə 2011-ci ildə İddiaçı adına olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, 15 saylı evi kirayə götürərək hər ay 800 manat icarə haqqı verərək obyekt kimi işlətmiş, icarə haqqını hər ay “Fridman” soyadı olan şəxsə vermiş və onunla icarə müqaviləsi bağlamışlar. 2016-cı il tarixdə Behbudovalar tərəfindən 850 manat olmaqla icarə haqqı X2 verilmişdir. Lakin 2011-ci ildən 2018-ci ilin fevral ayınadək İddiaçı ilə Cavabdeh arasında Azər Hüseynəliyevin iştirakı ilə icarə müqaviləsi bağlanması müəyyən edilməmişdir. Behbudova bacıları ilə kirayə götürdükləri evin satılması barədə razılaşma hazırda mərhum olan “Fridman” soyadlı şəxslə olsa da, bu barədə aralarında heç bir rəsmi sənəd tərtib olunmamış, icarə haqqının və mülkün alınması üçün ödənişlərin edilməsi ilə əlaqədar heç bir qəbz və başqa sənəd tərtib olunmamış, evin alınması barədə razılıq əldə olunması və bunun üçün ödənişlərin edilməsi ilə əlaqədar heç bir sübut əldə etmək mümkün olmamışdır. Təqdim edilmiş sənədlərdən görünür ki, İddiaçı tərəfindən X2 birinci dəfə yalnız xx.xx.2016-cı il tarixdə AR-İ 458686 nömrəli etibarnamə verilmiş və Behbudovanın izahatında göstərdiyi kimi 2012-ci ilin may ayında Azər Hüseynəliyev ona heç bir etibarnamə göstərə bilməzdi. Günel və Fatima Behbudovalarla İddiaçı adına olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsi, 15 saylı evin kirayə alınması və satılması barədə razılaşma “Fridman” soyadlı şəxslə olmuş, lakin hazırda həmin şəxs ölmüşdür, evin sahibinin atası Hüseyn Əhmədov da hazırda ölmüşdür, evin sahibi olan İddiaçı isə xaricdə yaşayır və adları göstərilən şəxslərin həmin faktla izahatlarının alınması mümkün deyildir. İddiaçı Cavabdeh və sonuncunun İddiaçı qarşı qarşılıqlı iddia ərizələri Səbail rayon Məhkəməsində baxılır. Göstərilənləri nəzərə alaraq Cavabdeh və X5 ərizəsi əsasında toplanmış material üzrə cinayət işinin başlanması rədd edilmişdir. Kollegiya ilkin iddia tələbi ilə bağlı qeyd edir ki, tərəflər arasında bağlanılmış xx.xx.2018ci il tarixli icarə müqaviləsinə əsasən iddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən 15 saylı evin, ümumi sahəsi 88 kv.m. olan 7 saylı mənzili cavabdehə aylıq icarə haqqı 850 manat olmaqla, üç il müddətinə icarəyə vermişdir. Həmçinin, icarə müqaviləsinin müddəti xx.xx.2018- cu il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixədək müəyyən edilmiş, lakin cavabdeh tərəfindən 2020-ci il üçün icarə haqqı tam ödənilməmiş, 2021-ci ildən hazırki vaxtadək isə ödənişlər həyata keçirilməmişdir. Həmin tarixdən sonra cavabdeh üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirməyərək icarə haqqını ödəməmiş və dəfələrlə xəbərdarlıq edilməsinə baxmayaraq cavabdeh sahəni boşaltmamışdır. İddiaçı tərəfindən irəli sürülmüş tələbdən görünür ki, icarəyə verilmiş Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən 15 saylı evin 7 saylı mənzili cavabdehin istifadəsindən alınaraq sahənin boşaldılıb 2020-ci ilin mart ayından hesablanmaqla təhvil verilən günə qədər aylıq 850 manat olmaqla ona ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. «İcarə haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanunun 1-ci maddəsinə əsasən icarə əmlaka, torpağa və digər təbii ehtiyatlara müqavilə əsasında, əvəzi ödənilməklə müddətli sahib olmaq və bunlardan istifadə etməkdir. Həmin Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən icarəyəverənin icarəçi ilə münasibətlərini tənzimləyən əsasən sənəd icarə müqaviləsidir. Həmin Qanunun 12-ci maddəsinə əsasən icarənin müddətləri müqavilə ilə müəyyənləşdirilir. AR Mülki Məcəllənin 700.1-ci maddəsinə əsasən icarə müqaviləsi əmlak kirayəsi müqaviləsidir. Bu müqaviləyə görə kirayəyə verən (icarəyə verən) kirayəçiyə (icarəçiyə) icarəyə götürdüyü obyektdən və ya hüquqdan istifadə ilə yanaşı bəhərdən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ da verir. İcarəçi icarəyə verənə müəyyənləşdirilmiş icarə haqqı ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 700.2-ci maddəsinə əsasən icarə predmeti torpaq sahələri, binalar, daşınar əşyalar, hüquqlar və müəssisələr ola bilər. Kollegiya qeyd edir ki, tərəflər arasında müqavilə bağlandıqdan sonra orada nəzərdə tutulmuş şərtlər hər iki tərəf üçün məcburi olduğundan, lakin cavabdeh həmin müqavilə üzrə yerinə yetirməli olduğu öhdəliyi yerinə yetirmədiyindən, həm müqavilənin, həm də mülki qanunvericiliyin tələblərini pozmuşdur. Belə ki, icarə müqaviləsi əmlak kirayə müqaviləsinin bir növüdür. Həmin müqaviləyə görə icarəyə verən icarəçiyə icarə götürdüyü obyektdən istifadə ilə yanaşı bəhərdən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ da verir, icarəçi isə icarəyə verənə müəyyənləşdirilmiş icarə haqqı ödəyir. İcarə müqaviləsi elə bir hüquqi formadır ki, bunun əsasında əmlak müvəqqəti istifadə üçün bir şəxsdən digərinə keçir. İcarə müqaviləsinin bağlanması ilə əmlakın istifadəyə verilməsi üzrə öhdəlik yaranır. İcarə müqaviləsi üzrə icarəyə verənin əsas vəzifəsi icarəçiyə əmlakı müqavilə şərtinə uyğun vəziyyətdə, icarəçinin istifadəsi üçün yararlı vəziyyətdə verməkdən ibarət olduğu kimi, icarəyə götürənin də əsas vəzifəsi icarəyə götürdüyü əşyadan müqavilə şərtinə uyğun surətdə istifadə etməsindən, icarə haqqının vaxtında ödəməkdən ibarətdir. Kollegiya qeyd edir ki, qanunvericilik icarə müqaviləsinin vaxtından əvvəl ləğv edilməsinin hüquqi əsaslarla müəyyən edir. Bu cür əsaslar icarəyə götürən şəxsin üzərinə götürdüyü öhdəliklərin icra etmədiyi və ya lazımi qaydada icra etməməsi ilə əlaqədar olur ki, belə halda icarəyə verən həmin qanunsuzluqların aradan qaldırılması haqqında ona xəbərdar edir və bunun üçün ağlabatan müddət təyin edir. Lakin qanunda elə hallar da mövcuddur ki, bir sıra pozuntuya görə icarəyə verən xəbərdarlıq müddəti gözləmədən icarə müqaviləsinin ləğv edə bilər. Belə hallardan biri icarədarın iki ardıcıl müddət üçün icarə haqqının gecikdirilməsidir (MM-nin 185-ci maddə). İş materiallarından görünür ki, icarəyə götürən 2020-ci ilin 7 ayı icarə haqqı ödəsə də, 5 ay ödəniş etməmiş, eyni zamanda 2021-ci ildən bu günədək icarə haqqını ödəmir, bununla da müqavilə üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyi icra etmir. AR Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkət etməlidir, məsələn, pul ödəməli, xidmətlər göstərməli, əmlak verməli, iş görməli və i.a və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasının tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 398.1-ci maddəsindən görünür ki, müqavilənin icrası tərəflərin razılaşması ilə müəyyənləşdirilmiş qiymət üzrə ödənilir. Qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyənləşdirilən və ya tənzimlənən qiymətlər (tariflər, normalar, dərəcələr və s.) tətbiq edilir. Həmin Məcəllənin 399.4-cü maddəsinə əsasən müqavilənin qüvvədə olma müddətinin qurtarması tərəfləri müqavilənin həmin müddət qurtarana qədər yol verilmiş pozulmasına görə məsuliyyətdən azad etmir. Həmin Məcəlləsinin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Kollegiya qeyd edir ki, tərəflər arasında bağlanılmış xx.xx.2018-ci il tarixli müqavilənin müddəti xx.xx.2021-ci il tarixdə bitsə də, cavabdeh tərəf icarə haqqı ödmir. Bununla da müqavilə üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyi icra etmir. Kollegiya qanunvericiliyin yuxarıda göstərilən tələblərini rəhbər tutaraq hesab edir ki, iddiaçının icarə verdiyi əmlakı geri tələb etməsi ilə bağlı iddiasının haqlı hesab edilməsinə dair birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə əsaslı olmuşdur. Bu səbəbdən Kollegiya hesab edir ki, ilkin iddia tələbi qismən əsaslı hesab edilərək, icarəyə verilmiş Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində yerləşən ümumi sahəsi 88 kv.m. olan 15 saylı evin 7 saylı mənzilinin Cavabdeh istifadəsindən alınmaqla həmin sahənin boşaldılması, 2020-ci il üçün ödənilməyən 4250 manatın birdəfəyə tutulmaqla, 2021-ci ilin yanvar ayından hesablanmaqla təhvil verilən günə qədər aylıq 850 manat pul məbləğinin cavabdehdən alınıb İddiaçı ödənilməsinə dair birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi işin hallarına və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmuşdur. Kollegiya qarşılıqlı iddia tələbi və apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə bağlı qeyd edir ki, qarşılıqlı iddiaçı həm iddia ərizəsində, həm də apellyasiya şikayətində bildirir ki, bacısı ilə birgə cavabdehə məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Şeyx Şamil küçəsində 15 nömrəli evin 7 nömrəli mənzili icarəyə götürərək sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. İcarə haqqı əvvəl 800 manat, sonra 850 manata razılaşaraq, xx.xx.2018-ci il tarixdə icarə müqaviləsi bağlamışlar. Bir müddətdən sonra ona məlum olmuşdur ki, mənzil satılır və mənzilin alınması ona təklif edilmişdir. Mənzilin almağa imkanı olmadığından, mənzilin mülkiyyətçisi İddiaçı xaricdə yaşadığından hissə-hissə ödənişə razılaşmışdır. Lakin bir şərt qoymuşdur ki, əmlakın dəyəri son manatına qədər ödənilənədək əmlak icarədə hesab edilir və icarə haqqı vaxtlıvaxtında ödənilməlidir. Əmlakın dəyəri ödənilib qurtaran gün alqı-satqı müqaviləsi bağlanacaqdır. Şifahi razılığa əsasən əmlakın dəyərini 300.000 manat müəyyən edilmişdir. O, icarə haqqı və əmlaka görə ödənişi hər ay etmişdir. Bundan başqa, o, icarəyə verənin razılığı ilə həmin mənzildə yenidənqurma işləri apararaq qeyriyaşayış obyektinə çevrilmiş və 80.000 manat təmirə pul xərcləmişdir. O, bacısı ilə birgə 10 ildən artıq müddətdə həmin əmlakda sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğuldurlar. Bu səbəbdən iddiaçı cavabdeh İddiaçı icarəyə götürdüyü əmlakın alınması üçün razılaşdırılmış məbləğdən ödədiyi 215.000 manat ödənilən vəsaitin, 21.500 manat dəymiş zərərin, 80.000 manat məbləğində təmir xərclərinin tutularaq ona ödənilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Kollegiya hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qarşılıqlı iddia tələbini təmin etməməkdə haqlı olmuşdur. Kollegiya mövqeyini və apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibətini onunla əsaslandırır ki, qanunvericilik icarəçinin icarəyə götürdüyü əşyadan səmərəli istifadə etmək üçün onun istifadəyə yararlığını, saxlanılmasını və lazım gəldikdə bərpasını təmin etmək üçün zəruri xərclərin çəkilməli olduğunu nəzərdə tutur. Həmin zəruri xərclərin ödənilməsi üzrə vəzifələr müqavilə şərti ilə nəzərdə tutulmalıdır. İcarəyə verilmiş əmlakın saxlanılması, yəni mövcudluğunun təmin olunması, ehtiyac yarandıqda bərpası üçün icarəçinin çəkdiyi zəruri xərclərin əvəzini icarəyə verən ona ödəməlidir. İcarəçi öz mülahizəsinə görə əmlakın yaxşılaşdırılması üçün xərclər çəkərsə, xərclərin əvəzini ödəmə vəzifəsi özgə işlərini tapşırıqsız aparılması haqqında Mülki Məcəllənin 1087-1090-cı maddələrində nəzərdə tutulmuş müddəalar əsasında müəyyənləşdirilir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 389.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq və vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, dəyişdirilməsi və ya xitamı haqqında iki və ya bir neçə şəxsin razılaşması müqavilə sayılır. Həmin Məcəllənin 406.1-ci maddəsinə əsasən müqavilə əqdlərin bağlanması üçün nəzərdə tutulan hər hansı formada bağlana bilər, bu şərtlə ki, bu Məcəllədə həmin növ müqavilə üçün müəyyən forma təyin edilməsin. «İcarə haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinin 5-ci bəndinə görə icarəyə götürülmüş əmlak icarəyə verənin razılığı ilə yaxşılaşdırıldıqda müqavilənin müddəti qurtardıqdan və ya müqavilə pozulduqdan sonra icarəçinin hüquqi var ki, qanunla və ya müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, bu məqsədlə çəkdiyi bütün xərclərin ödənilməsini tələb etsin. AR Mülki Məcəlləsinin 680.1-ci maddəsinə əsasən kirayəyə verən kirayəyə verilmiş əşyanın saxlanması və ya bərpası üçün kirayəçinin çəkdiyi zəruri xərclərin əvəzini ona ödəməyə borcludur. Əvəzi ödənilən xərclərə aşağıdakılar aid deyildir: binaların, qurğuların və ya nəqliyyat vasitələrinin kirayəsi halında - istismar, qulluq və təmizləmə xərcləri (maddə 680.1.1); heyvanın kirayəyə verildiyi halda - qulluq və bəsləmə xərcləri (maddə 680.1.2). Həmin Məcəllənin 680.2-ci maddəsinə əsasən kirayəyə verənin digər xərclərinin, o cümlədən kirayəyə verilmiş əşyanın yaxşılaşdırılması xərclərinin əvəzini ödəmək vəzifəsi bu Məcəllənin özgə işlərini tapşırıqsız aparmaq haqqında müddəaları ilə müəyyənləşdirilir. Qanunverciliyin qeyd edilən müddəaları baxımından icarəyə götürən şəxs icarəyə götürdüyü əmlakın yaxşılaşdırılması və təmiri ilə əlaqədar çəkilən xərci o halda icarəyə verəndən tələb edə bilər ki, çəkilən xərc müqabilində icarəyə verən varlanmış olsun. Yəni təmiri nəticəsində əmlakın dəyəri artmış olsun. Kollegiya qeyd edir ki, müqavilədə icarəyə götürən şəxs tərəfindən icarəyə götürdüyü əmlakla bağlı təmir işlərinin görülməsi, müqavilə müddəti bitdikdən və ya tərəflər arasında icarə münasibətlərinə son qoyulduqdan sonra həmin xərcin icarəyə verən şəxs tərəfindən ödənilməli olmasına dair hər hansı müddəa nəzərdə tutulmamış, eyni zamanda qarşılıqlı iddia tələbi üzrə iddiaçı tərəfindən belə bir təmir işləri nəticəsində icarəyə verən şəxsin varlanmasına dair sübutlar da məhkəməyə təqdim edilə bilməmişdir. Belə olan halda kollegiya hesab edir ki, qarşılıqlı iddia tələbi icarəyə götürdüyü əmlakın təmirinə çəkilən xərcin əvəzi kimi icarəyə verən şəxsdən 80.000 manat məbləğində pulun tutulmasına dair hissədə iddianın təmin edilməməsinə dair birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmuşdur. Kollegiya qarşılıqlı iddia tələbinin icarəyə verilmiş əmlakın razılaşdırılmış dəyərindən 215.000 manat məbləğində ödənilmiş pul vəsaitinin tutulması hissəsi üzrə qeyd edir ki, həmin hissədə də birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi əsaslı olmuşdur. Belə ki, qarşılıqlı iddia tələbi üzrə iddiaçı icarəyə götürdüyü əmlakı almaq məqsədilə icarəyə verən şəxsin müvəkkil etdiyi şəxslə razılaşdırılmış dəyərinin 300.000 manat təşkil etməsi, həmin dəyərin aylıq icarə haqqından əlavə ödənişlərlə edilməsi ilə bağlı şifahi qaydada razılığa gəlmələrini icarəyə götürən şəxsin hüquqi savadsızlığı ilə əlaqələndirmişdir. Yəni tərəflər bununla bağlı hər hansı yazılı müqavilə bağlamamış, edilmiş ödənişləri təsdiq edən hər hansı sübut mövcud deyildir. Azərbaycan Respublikası MPM-nın 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. «Mahmudov Rusiyaya qarşı» iş üzrə 26 iyul 2007-ci il tarixli qərarında İnsan Hüquqları Üzrə Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, Kovnensiya araşdırmalarında sübutları qiymətləndirərkən, bir qayda olaraq, affirmanti, non neganti incumbit probation (sübut etmək yükü təkzib edənin deyil, iddia edənin üzərinə düşür) prinsipi rəhbər tutulur. Sübut kifayət qədər güclü, aydın və bir-birinə uyğun qənaətlərin həm mövcudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilər. (§68). Kollegiya həmçinin qeyd edilməsini zəruri hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsində icraat zamanı məhkəmə iclasında dindirilmiş şahid ifadələrinin mötəbər sübut kimi qəbul edilməməsində birinci instansiya məhkəməsi haqlı olmuşdur. Belə ki, həmin şəxslər qarşılıqlı iddia tələbi üzrə iddiaçının mənafeyinə uyğun ifadə verməklə onların işçiləri və tanışları olmuşdur. Digər tərəfdən, kifayət qədər böyük məbləğdə satılan əmlakla bağlı şifahi formada tərəflərin razılaşmasını məhkəmə məntiqli və ağlabatan hesab etmir. Beləliklə, kollegiya qarşılıqlı iddia tələbi üzrə iddiaçı tərəfindən iddiasının əsası kimi icarəyə götürüldüyü əmlakın alqı-satqısına dair icarəyə verən şəxs və ya onun müvəkkil etdiyi şəxslə hər hansı bir razılığa gəlinməsi, həmin əmlakın əldə olunması üçün razılaşdırılmış məbləğin 300.000 manat təşkil etməsi, buna görə hər ay icarə haqqından əlavə ödənişlərin edilməsi və edilmiş ödənişlərin 215.000 manat təşkil etməsinə dair təkzib olunmaz sübutları məhkəməyə təqdim edə bilməməsini nəzərə alaraq hesab edir ki, qarşılıqlı iddia qarşılıqlı iddianın təmin edilməməsinə dair birinci instansiya məhkəməsinin qənaəti işin hallarına və qanunvericiliyin tələblərinə uyğundur. Qarşılıqlı iddia tələbinin iddiaçıya ödənilməli olan 215.000 manat pulun 5%-i həddində 2 il müddətinə zərər kimi 21.500 manat pulun tutulması hissəsi üzrə kollegiya mövqeyini onunla əsaslandırır ki, qarşılıqlı iddia tələbi 215.000 manat məbləğində pulun tutulması hissəsində əsassız hesab edildiyindən, dəymiş zərərə görə 21.500 manat pulun tutulması ondan törəmə tələb olaraq əsassızdır. Sadalanan xüsusatlara əsasən, kollegiya hesab edir ki, ilkin iddia tələbinin qismən təmin edilməsi və qarşılıqlı iddia tələbinin rədd edilməsindən ibarət birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə işin hallarına və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olduğundan, cavabdehin apellyasiya şikayətinin dəlilləri qətnamənin ləğvi üçün əsas deyildir. Odur ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, qətnamə dəyişdiirlmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 385.2-cı maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Həmin Məcəllənin 387.1-ci maddəsinə əsasən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsinə səbəb olsun. Nəticə: Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab edir ki, cavabdehin apellyasiya şikayətində göstərdiyi dəlillər qətnamənin ləğvi üçün əsas ola bilməz. Çünki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi faktlar nöqteyi nəzərindən qanuni və əsaslıdır, düzgün olan qətnamə isə yalnız formal mülahizələrə əsaslanmaqla ləğv edilə bilməz. Şərh olunanlara əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 382, 384.0.1, 392, 393 və 405ci maddələrini rəhbər tutaraq, apellyasiya instansiyası məhkəməsi q ə t e t d i: Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Hazırki iş üzrə, Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin e-2(009)-49/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Anar Tanrıverdiyev