Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-473/2023 12.01.2023 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdeh qarşı iş üzrə QƏTNAMƏSİ İş № 2(103)-473/2023 (Açar sözlər:“mənzildən çıxarılma və iddiaçının həmin mənzilə köçürülməsi”) Bakı şəhəri 12 yanvar 2023-cü il Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər Şərafət Asif qızı Məmmədovanın sədrliyi (məruzəsi) ilə, Fuad Fikrət oğlu Babayev və X2 ibarət tərkibdə, Mərziyyə Tofiq qızı Bağırlının katibliyi ilə, İddiaçı, Cavabdeh, Müstəqil tələb irəli sürməyən 3-cü şəxs X4 iştirakları ilə, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-2874/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsindən Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə xx.xx.2023-ci il tarixdə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. İşin halları
1. Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin “yaşayış yeri üzrə qeydiyyat haqqında” arayışdan görünür ki, İddiaçı, X8, X10 və X9 Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı mənzilində qeydiyyatdadırlar;
2. 5 saylı Bakı Asan xidmət mərkəzi Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən xx.xx.2021-ci il tarixdə verilmiş AZ-İ seriyalı, 367137 saylı nikahın pozulması haqqında şəhadətnamənin notarial qaydada təsdiq olunmuş surətinə əsasən İddiaçı ilə X5 arasında olan nikah ləğv edilmişdir. Bu barədə nikahın ləğv edilməsi haqqında akt qeydləri kitabında xx.xx.2021-ci il tarixdə 10 nömrə ilə qeyd edilmişdir. Nikah pozulduqdan sonra kişiyə Əzizov, qadına Əzizova soyadı verilmişdir;
3. Bakı Şəhəri Nərimanov rayon məhkəməsinin 2(005)-126/2022 nömrəli xx.xx.2022ci il tarixli qətnaməsinə əsasən iddiaçı X4 Cavabdeh qarşı uşaqların ataya verilməsi tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizələri üzrə ilk iddia təmin, qarşılıqlı iddia rədd edilmiş, X7 ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2015-ci il tarixdə Səadət Sarayında 340 nömrəli akt qeyd ilə bağlanmış nikahın pozulması, xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X8, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X9 və X10 anası Cavabdeh anası Cavabdeh yanında saxlanılması qət olunmuşdur.
4. 55 saylı MKİS-nin mühəndisi tərəfindən çəkilmiş İddiaçı məxsus evin sxemində evin 2 otaq, 1 dəhliz və 1 hamamdan ibarət olması göstərilmişdir;
5. Abonent saldosunun surətindən görünür ki, verilən qaz xətti üzrə **********10000 abonent kodu İddiaçı adına qeydiyyata alınmışdır və ailə tərkibi 1 nəfərdən ibarətdir. Həmin ünvanda “PQ-4” tipli 4 gözlü qaz plitəsi xx.xx.2019-cu il tarixdə quraşdırılmışdır;
6. "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş çıxarışdan görünür ki, abunə kodu üzrə (**********A001A) İddiaçı adına sayğac xx.xx.2010-cu il tarixdə qeydiyyatdan keçmişdir.
7. Müxtəlif tarixli qəbzlərdən görünür ki, İddiaçı Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı mənzil üzrə "xxxx" ASC, "xxxx" ASC və “Azəriqaz” İB-yə müxtəlif tarixlərdə kommunal ödənişlər etmişdir.
8. 14.06.2022-ci il tarixli ödəniş qəbzinə əsasən Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsində iddia qaldırmaq üçün İddiaçı tərəfindən 25 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir.
9. Bakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsinin 2(005)-3377/2022 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı Cavabdeh iddia ərizəsi qismən təmin edilmişdir. Qətnaməyə əsasən iddiaçı Cavabdeh 18 fevral 2016-cı il təvəllüdlü X8, 20 noyabr 2017-ci il təvəllüdlü X9 və 20 noyabr 2017-ci il təvəllüdlü X10 adlı övladları ilə birlikdə ünvan 1 ünvanında yerləşən yaşayış evində yaşamasına və həmin ünvanda yerləşən yaşayış evinə bitişik qarajdan istifadə edilməsinə maneələr yaradılması cavabdeh X7na qadağan edilmişdir.
10. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)-2492/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadı ilə cavabdehin apellyasiya şikayəti qismən təmin edilərək Bakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsinin 2(005)-3377/2022 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ləğv olunmuş və iddia tələbi baxılmamış saxlanmışdır.
11. Bakı Regional Qazın Satışı Departamentinin xx.xx.2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə “Azəriqaz” İB-nin X1 Sistemi bazasında X4 adına istehlakçı qeydə alınmamışdır.
İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktı a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
12. İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh qanusuz sahibləndiyi Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X14 3A/18A ünvandan çıxarılması, iddiaçının həmin ünvana köçürülməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
13. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, oğlu X7 04 aprel 2015-ci ildə Cavabdeh ilə rəsmi nikaha daxil olmuşlar. Bu nikahdan üç uşaqları olmuşdur. İddiaçı 2005-ci il tarixində Bakı şəhəri 55 saylı MKİS-nin icazəsi ilə iki otaqlı hamam, tualet, mətbəxdən ibarət ev tikmişdir. Hal hazırda həmin evdə passport qeydiyyatındadır. Lakin cavabdeh onun əmlakına qanusuz sahiblənməklə, onu evində yaşamağa imkan vermir. Üç ildirki, o öz evində yaşaya bilmir və evə daxil ola bilmir. İddiaçının X6 ilə də olan nikah pozulmuşdur. Cavabdeh rəsmi surətdə ünvan 4 ünvanda qedyiyyatdadır. İddiaçının oğlu X7 ilə Cavabdeh ilə olan nikah Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon məhkəməsi tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixli, 2(005)- 126/2022 saylı qətnamə ilə pozulmuşdur. Hal hazırda Cavabdeh iddiaçının ailə üzvü sayılmır. Onun tərəfindən tikilmiş evdən istifadə edə bilmir, həmin evə heç bir hüququ olmayan Cavabdeh qeydiyyatda olduğu ünvanda yaşamaq əvəzinə onun evində yaşayır, halbuki, buna heç bir haqqı yoxdur. Hal hazırda onun evi cavabdehin qanunsuz sahibliyindədir. Göstərilənlərin nəzərə alınmasını və iddianın təmin olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
14. Məhkəmə iclasında İddiaçı iddia tələbinin dəlillərinə uyğun oxşar məzmunlu izahat verərək, iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
15. Məhkəmə iclasında Cavabdeh, onun vəkili Vəkil1 iddianı qəbul etməyərək, məhkəməyə yazılı etiraz təqdim edərək, bildirmişdir ki, iddiaçı, cavbadeh Cavabdeh keçmiş qayınatasıdır. Cavabdeh, iddiaçının oğlu İlqar Əzizovla nikaha daxil olaraq ailə qurmuşdur. Həmin nikahdan onların üç övladları vardır: xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü Nigar, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü Hüseyn və xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü Kamal. Cavabdeh nikaha daxil olduğu vaxtdan əri İlqar Əzizovla birlikdə ünvan 5 ünvanda yerləşən fərdi yaşayış evində yaşamışlar. Həmin evin guya iddiaçıya məxsus olması, evin onun tərəfindən tikilməsi barədə iddia ərizəsində göstərdikləri həqiqətə uyğun deyil. Belə ki, birincisi həmin evin iddiaçıya məxsus olması barədə iddiaçının adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış yoxdur. Digər tərəfdən isə həmin ev heç daşınmaz əmlak kimi dövlət qeydiyyatına da alınmamışdır. Sözügedən ev özbaşına tikilidir. İddiaçının iddia ərizəsinə əlavə etdiyi sxemə gəldikdə isə, həmin sxem, bu evin iddiaçıya məxsus olmasını, onun tərəfindən inşa olunmasını təsdiq edən sənəd kimi çıxış edə bilməz müzakirə olunan sxem buna səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən çəkilmiş, həmin sənəd dövlət qurumuna aid möhürlə təsdiq olunmamışdır. Göründüyü kimi, Mənzil Kommunal İstismar Sahələri hər hansı daşınmaz əmlakın hansısa şəxsə məxsus olmasını, inşa edilməsini təsdiq etmək funkisaları yoxdur. E.İmanov adlı şəxs vəzifə səlahiyyətlərindən (əgər həmin sxem həqiqətən onun tərəfindən çəkilmilşdirsə) istifadə edərək, fiziki şəxs kimi sadə bir sxem çəkərək, məhkəməni yanıltmaq üçüq yaxın tanışı olan iddiaçıya vermişdir. Cavabdehin keçmiş əri İlqar Əzizov daimi işləyən və evə qazanc gətirən olubdur. Həmin evin tikintisini də İlqar Əzizov aparmışdır. Cavabdeh öz ailə üzvləri ilə daimi olaraq həmin evdə yaşamış və hazırda da yaşayır. Cavabdehə aid bütün cehiz və digər əşyaları da bu evdə yerləşdirilmişdir. Cavabdeh keçmiş əri ilə birləşərək hətta evin divarına bitişik qarajsex də inşa etmiş və təmir etmişlər. İlqar Əzizov da hal-hazırda həmin sexdən istifadə edərək gəlir əldə edir. Evdə istifadə olunan kommunal xərcləri də Cavabdeh və onun keçmiş əri İlqar Əzizov ödəmişlər. İddiaçının mübahisəli ünvanda pasport qeydiyyatında olması da, onun həmin evin ona aid olması, onun tərəfindən inşa edilməsini təsdiq edən hal deyil. İddiaçı mübahisəli evdə heç vaxt yaşamamış, ev onun sahiblik və istifadəsində olmamış, həmin evdə iddiaçıya aid hər hansı əşyalar olmamış və hazırda da yoxdur. Göstərilənlərə əsasən iddiaçı Əzizağa Əzizovun hazırki iddianı qaldırmaq üçün subyektiv hüququ yoxdur. Göstərilənlərin nəzərə alınmasını və iddianın ona münasibətdə rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
16. Məhkəmə iclasında iştirakı iddiaçı tərəfindən təmin edilmiş şahid X3 məhkəməyə verdiyi ifadəsində bildirmişdir ki, İddiaçı onun qonşusudur. 1987-ci ildən mübahisəli ünvanda yaşayır. İddiaçıya aid mübahisəli ev əvvəl boş torpaq sahəsi olmuş, 2005ci ildə İddiaçı tərəfindən orada ev tikilmişdir. Onun oğlu İlqar 2005-ci ildə gənc oğlan idi və heç bir qazancı olmamışdır. Fərəh ora gəlin köçərkən ev tam təmir vəziyyətdə olmuşdur. Hal-hazırda da Fərəh və 2 uşağı həmin mübahisəli evdə yaşayırlar. İddiaçı isə tikdiyi evə qoymurlar və onu evdən çıxarmışlar.
17. Məhkəmə iclasında iştirakı iddiaçı tərəfindən təmin edilmiş şahid X11 məhkəməyə verdiyi ifadəsində bildirmişdir ki, o, İddiaçı qonşusudur. Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X14, ev 4a ünvanında yerləşən mənzildə yaşayır. Həmin ev 2005-ci ildə inşa olunmuş, atasınındır. İddiaçının oğlu İlqar mübahisəli evin tikintisində, yəni təmir işlərində fəhlə olaraq atasına kömək edirdi. Daha sonra İlqar evlənmiş və həmin evin 2-ci mərtəbəsində yaşamağa başlamışdır. O, həmin vaxt universitetin 2ci kursunda oxumuş, o da evin tikintisinə maddi köməklik göstərməmişdir.
18. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-2874/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddia təmin edilməsi, Cavabdeh Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı mənzildən çıxarılması, İddiaçı Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı mənzilə köçürülməsi qət olunmuşdur.
19. Məhkəmə öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, mübahisəli ev daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmasa da, faktiki olaraq mövcuddur və əvvəl İddiaçı, sonra Cavabdeh tərəfindən yaşayış sahəsi kimi istifadə olunur. Mübahisəli ev İddiaçı mülkiyyətində olmasa da, onun həmin özbaşına tikilidən öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri etmək imkanını məhdudlaşdırır. Eyni zamanda, iş materialları və tərəflərin izahatı ilə müəyyən edilir ki, Cavabdeh həmin tikilinin alınmasında iştirakı olmamış, iddiaçının ailə üzvü olmamaqla İddiaçı aid özbaşına tikilidə yaşaması digərinin hüquqlarını məhdudlaşdırır.
20. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi də mülkiyyətin toxunulmazlığına və onun dövlət tərəfindən qorunmasına dair konstitusion prinsip və müddəaları inkişaf etdirərək, bu hüququn əldə edilməsi, həyata keçirilməsi və müdafiəsi mexanizmlərini dəqiqləşdirir. Bu mənada, Konstitusiyanın mülkiyyət hüququna dair müddəalarını inkişaf etdirən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, mülkiyyətçi qanunvericiliklə və ya başqa şəkildə, o cümlədən müqavilə məhdudiyyətləri ilə müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın.
21. Həmin Məcəllənin 157.2-ci maddəsinə görə isə mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər.
22. Məhkəmə baxışında tədqiq edilmiş sübutlarla müəyyən edilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı ev iddiaçı Seyidova İddiaçı tərəfindən tikilmişdir və hazırda cavabdehin istifadəsindədir. Cavabdeh iddiaçının oğlu X7 ilə rəsmi nikah münasibətlərində olmuş, 2015-ci ildən mübahisəli evdə yaşamış, daha sonra nikah məhkəmə qaydasında pozulmuşdur.
23. Mübahisəli ev özbaşına tikilidir, tərəflərin hər hansı birinin mülkiyyətində deyil. İddiaçı hazırda Cavabdeh qeyd edilən evdən çıxarılmasını tələb edir. Cavabdeh tərəf iddianı qəbul etmir.
24. “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasına 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinin tətbiqi üçün bu və ya digər ölkənin dövlətdaxili qanunvericiliyi tərəfindən şəxsin müvafiq maraqlarının mülkiyyət hüququ kimi tanınması vacib deyil, Konvensiyanın məqsədləri baxımından “mülkiyyət” müstəqil məna daşıyır.
25. Məhkəmə “Normativ hüquqi aktlar haqqında” Konstitusiya Qanununun 13.1-13.2-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 11.1-ci maddəsinə, 152.1-ci maddəsinə, 152.3-cü maddəsinə, 180.1-ci maddəsinə, 180.2-ci maddəsinə, “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasına, “Broniovski Polşaya qarşı” işdə Avropa Məhkəməsinin Qərareına, Mülki Prosessual Məcəllənin 13.4-cü maddəsinə istinadla əsaslandırmışdır.
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
26. Qətnamədən cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-2874/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
27. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı Cavabdeh keçmiş qaynatasıdır.Cavabdeh iddiaçının oğlu İlqar Əzizovla nikaha daxil olaraq ailə qurmuşdur. Həmin nikahdan onların üç övladı vardır: xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü Nigar, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü Hüseyn və xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü Kamal. Cavabdeh nikaha daxil olduğu vaxtdan əri İlqar Əzizovla birlikdə ünvan 5 ünvanda yerləşən fərdi yaşayış evində yaşamışlar. Həmin evin guya iddiaçıya məxsus olması, evin onun tərəfindən tikilməsi barədə iddia ərizəsində göstərdikləri həqiqətə uyğun deyil. Belə ki, birincisi həmin evin iddiaçıya məxsus olması barədə iddiaçının adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış yoxdur. Digər tərəfdən isə həmin ev heç daşınmaz əmlak kimi dövlət qeydiyyatına da alınmamışdır. Sözügedən ev özbaşına tikilidir. İddiaçının iddia ərizəsinə əlavə etdiyi sxemə gəldikdə isə, həmin sxem, bu evin iddiaçıya məxsus olmasını, onun tərəfindən inşa olunmasını təsdiq edən sənəd kimiçıxış edə bilməz müzakirə olunan sxem buna səlahiyyəti olmayan şəxs tərəfindən çəkilmiş, həmin sənəd dövlət qurumuna aid möhürlə təsdiq olunmamışdır. Göründüyü kimi, Mənzil Kommunal İstismar Sahələri hər hansı daşınmaz əmlakın hansısa şəxsə məxsus olmasını, inşa edilməsini təsdiq etmək funksiyaları yoxdur. E.İmanov adlı şəxs vəzifə səlahiyyətlərindən (əgər həmin sxem həqiqətən onun tərəfindən çəkilmişdirsə) istifadə edərək, fiziki şəxs kimi sadə bir sxem çəkərək, məhkəməni yanıltmaq üçün yaxın tanışı olan iddiaçıya vermişdir. Cavabdehin keçmiş əri İlqar Əzizov daimi işləyən və evə qazanc gətirən olubdur. Həmin evin tikintisini də İlqar Əzizov aparmışdır. Cavabdeh öz ailə üzvləri ilə daimi olaraq həmin evdə yaşamış və hazırda da yaşayır. Cavabdehə aid bütün cehiz və digər əşyaları da bu evdə yerləşdirilmişdir. Cavabdeh keçmiş əri ilə borləşərək hətta evin divarına bitişik qaraj-sex də inşa etmiş və təmir etmişlər. İlqar Əzizov da hal-hazırda həmin sexdən istifadə edərək qəlir əldə edir. Evdə istifadə olunan kommunal xərcləri də Cavabdeh və onun keçmiş əri İlqar Əzizov ödəmişlər. İddiaçının mübahisəli ünvanda pasport qeydiyyatında olması da, onun həmin evin ona aid olması, onun tərəfindən inşa edilməsini təsdiq edən hal deyil. İddiaçı mübahisəli evdə heç vaxt yaşamamış,ev onun sahiblik və istifadəsində olmamış, həmin evdə iddiaçıya aid hər hansıəşyalar olmamış və hazırda da yoxdur. Göstərilənlərə əsasən iddiaçı Əzizağa Əzizovun hazırki iddianı qaldırmaq üçün subyektiv hüququ yoxdur. Qeyd etmək istəyir ki, Bakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsinin 2(005)-3377/2022№ xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı Cavabdeh iddia ərizəsi qismən təmin edilmişdir. Qətnaməyə əsasən iddiaçı Cavabdeh 18 fevral 2016-cı il təvəllüdlü X8, 20 noyabr 2017-ci il təvəllüdlü X9 və 20 noyabr 2017-ci il təvəllüdlü X10 adlı övladları ilə birlikdə ünvan 1 ünvanında yerləşən yaşayış evində yaşamasına və həmin ünvanda yerləşən yaşayış evinə bitişik qarajdan istifadə edilməsinə maneələr yaradılması cavabdeh X7na qadağan edilmişdir. Həmin qətnamə qanuni qüvvəyə minmişdir və hal hazırda qüvvədədir. Lakin, məhkəmə zamanı cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən həmin məhkəmənin qətnaməsi təqdim edilməmişdir.Hesab edir ki, belə bir məhkəmə qətnamə olduqda, Cavabdeh mübahisəli evdən çıxarıla bilməz. Bundan başqa, hesab edir ki, həmin mülki iş üzrə mübahisəli evdə yerli baxış keçirilməli idi.Əldə edilmiş məlumata görə, iddiaçı mübahisəli evdə heç vaxt yaşamamışdır, onun bu evdə əşyaları, əmlakı da yoxdur. İddiaçı mübahisəli evin yanında yerləşən evdə yaşayır, orada ayrı təsərüfat aparır və onun əmlakı orada da yerləşirdir. Qeyd etmək istəyir ki, İddiaçı mübahisəli evə dair heç bir hüquqmüəyyənedici sənəd yoxdur. Mübahisəli ev özbaşına tikilidir. Beləliklə, iddiaçı mübahisəli evin nə sahibi, nə də mülkiyyətçisi deyil. Onun Cavabdeh mübahisəli evdən çıxartmağa heç bir subyektiv hüququ yoxdur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 43-cü maddəsinə əsasən-Heç kəs yaşadığı mənzildən qanunsuz məhrum edilə bilməz.Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 180.1 maddəsinə əsasən-Tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarınıciddisurətdə pozmaqla tikilmiş yaşayış evi, digər tikili, qurğu və ya başqa daşınmazəmlak özbaşına tikintisayılır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 180.2 maddəsinə əsasən-Özbaşına tikinti aparmış şəxs ona mülkiyyət hüququ əldə etmir. Onun tikintiyə dair sərəncam vermək - onu satmaq, bağışlamaq, icarəyə vermək, digər əqdlər bağlamaq ixtiyarı yoxdur. Yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq, Bakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsinin 2(005)- 2874/2022№li xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsini ləğv edərək, İddiaçı Cavabdeh qarşı mənzildən çıxarılma və iddiaçının həmin mənzilə köçürülməsi barədə iddia ərizəsinin təmin olunmaması barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
b) Apellyasiya şikayətinə yazılı etiraz
28. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə iddiaçı tərəfindən etiraz daxil olmamışdır.
c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
29. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdeh apellyasiya şikayətinin dəlillərinə istinad edərək, apellyasiya şikayətinin təmin olunmasını xahiş etmişdir.
30. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiaçı apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını xahiş etmişdir.
31. Məhkəmə kollegiyasının iclasında müstəqil tələb irəli sürməyən 3-cü şəxs X7 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını xahiş etmişdir.Əlavə olaraq suallara cavabında bildirmişdir ki, evi atası- İddiaçı 2005-ci ildə inşa etmişdir.O.Tələbə olmuşdur ev inşa etməyə maddi vəsaiti olmamışdır.O, ailə qurmazdan əvvəl qardaşı ailə qurub mübahisəli tikilidə yaşamışdır.2008-ci ildə isə birinci nikahı üzrə arvadı ilə həmin tikilidə yaşamışlar, qardaşı həmin ünvandan köçmüşdür.Daha sonra birinci nikahı pozulmuş, Cavabdeh ilə ailə qurmuşdur və həmin evdə yaşamışlar.Cavabdeh mübahisəli tikilidə heç bir tikinti, yenidənqurma və təmir işləri aparmamışdır.
Tətbiq edilən hüquq
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi:
32. 11.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq münasibətləri mülki qanunvericiliklə və ya tərəflərin razılaşması ilə birbaşa tənzimlənmədikdə və onlara tətbiq edilə bilən işgüzar adət olmadıqda həmin münasibətlərə, əgər bu, onların mahiyyətinə zidd deyildirsə, oxşar münasibətləri tənzimləyən mülki qanunvericilik normaları tətbiq edilir (qanunun analogiyası).
33. 11.2-ci maddəsinə əsasən, oxşar münasibətləri tənzimləyən mülki hüquq normaları olmadıqda tərəflərin hüquq və vəzifələri mülki qanunvericilik prinsipləri əsas götürülməklə tənzimlənir (hüququn analogiyası). Hüququn analogiyası tətbiq edilərkən ədalət, insaf və mənəviyyat tələbləri nəzərə alınmalıdır
34. Maddə 13.4-cü. Mübahisə edilən hüquq münasibətlərini tənzimləyən hüquq norması olmadıqda, məhkəmə analoji münasibətləri tənzimləyən hüquq normalarına müraciət edir.
35. Maddə 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur.
36. Maddə 152.3. İstifadə hüququ - əmlakdan (əşyadan) onun faydalı təbii xassələrini hasil etməyin, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. İstifadədən fayda gəlir, artım, bəhər, törəmə şəklində və başqa formalarda ola bilər.
37. Maddə 180.1. Tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş yaşayış evi, digər tikili, qurğu və ya başqa daşınmaz əmlak özbaşına tikinti sayılır.
38. Maddə 180.2. Özbaşına tikinti aparmış şəxs ona mülkiyyət hüququ əldə etmir. Onun tikintiyə dair sərəncam vermək - onu satmaq, bağışlamaq, icarəyə vermək, digər əqdlər bağlamaq ixtiyarı yoxdur.
“İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyası
39. Konvensiyaya görə 1saylı Protokolun 1-ci maddəsinin tətbiqi üçün bu və ya digər ölkənin dövlətdaxili qanunvericiliyi tərəfindən şəxsin müvafiq maraqlarının mülkiyyət hüququ kimi tanınması vacib deyil,Konvensiyanın məqsədləri baxımından “mülkiyyət” müstəqil məna daşıyır.
İnsan Hüquqları Üzrə Avropa Məhkəməsinin presedenti
40. “Broniovski Polşaya qarşı” işdə Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinin birinci hissəsindəki “mülkiyyət” anlayışı müstəqil mənaya malikdir, həmin anlayış daxili qanunvericilikdə verilən formal tövsifdən asılı deyil. Maddi əşyalar kimi, əmlak təşkil edən müəyyən hüquq və maraqlar da “mülkiyyət” hüquqları sayıla bilər və beləliklə, bu maddənin məqsədləri üçün “mülkiyyət” hesab edilə bilər. Hər bir konkret işdə araşdırımalı olan məsələ ondan ibarətdir ki, həmin işin bütövlükdə götürülmüş halları baxımından ərizəçi 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsi ilə qorunan maddi hüquqi marağa malikdirmi?Avropa Məhkəməsinin “Akimova Azərbaycana qarşı” işi üzrə qərarında isə göstərilmişdir ki, 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinin başlıca və ən əsas tələbi mülkiyyətdən istifadə hüququna dövlət tərəfindən hər hansı bir müdaxilənin qanun çərçivəsində olmasından ibarətdir. Hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən dinc istifadə hüququna malikdir. Heç kəs, cəmiyyətin maraqları naminə, qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olmaqla, öz mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz...Bundan əlavə, qanunun aliliyi demokratik cəmiyyətin fundamental prinsiplərindən biridir və Konvensiyanın bütün maddələrindən ayrılmazdır.
Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsi:
41. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
42. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
43. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
44. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır.
45. Maddə 384.0.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər.
46. Maddə 372.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır.
47. Maddə 372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində açıq və ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
48. 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
49. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ‘Azərbaycan Respublikası Mulkı Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” 20 may 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər.
Apellyasiya baxışının hədləri
50. Apellyasiya şikayətində qətnamə tam mübahisələndirildiyindən birinci instansiya məhkəməsinin aktı bütövlükdə yoxlanılır.
51. Qanunun tələbinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
52. Məhkəmə kollegiyası mübahisənin həlli ilə bağlı birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi qənaətlə razılaşaraq qeyd edir ki, apellyasiya şikayəti təmin olunmamalı və birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanmalıdır.
53. Belə ki, 5 saylı Bakı Asan xidmət mərkəzi Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən xx.xx.2021ci il tarixdə verilmiş AZ-İ seriyalı, 367137 saylı nikahın pozulması haqqında şəhadətnamənin notarial qaydada təsdiq olunmuş surətinə əsasən İddiaçı ilə X5 arasında olan nikah ləğv edilmişdir. Bu barədə nikahın ləğv edilməsi haqqında akt qeydləri kitabında xx.xx.2021-ci il tarixdə 10 nömrə ilə qeyd edilmişdir. Nikah pozulduqdan sonra kişiyə Əzizov, qadına Əzizova soyadı verilmişdir;
54. Bakı Şəhəri Nərimanov rayon məhkəməsinin 2(005)-126/2022 nömrəli xx.xx.2022ci il tarixli qətnaməsinə əsasən iddiaçı X4 Cavabdeh qarşı uşaqların ataya verilməsi tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizələri üzrə ilk iddia təmin, qarşılıqlı iddia rədd edilmiş, X7 ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2015-ci il tarixdə Səadət Sarayında 340 nömrəli akt qeyd ilə bağlanmış nikahın pozulması, xx.xx.2016-cı il təvəllüdlü X8, xx.xx.2017-ci il təvəllüdlü X9 və X10 anası Cavabdeh anası Cavabdeh yanında saxlanılması qət olunmuşdur.
55. 55 saylı MKİS-nin mühəndisi tərəfindən çəkilmiş İddiaçı məxsus evin sxemində evin 2 otaq, 1 dəhliz və 1 hamamdan ibarət olması göstərilmişdir;
56. Abonent saldosunun surətindən görünür ki, verilən qaz xətti üzrə **********10000 abonent kodu İddiaçı adına qeydiyyata alınmışdır və ailə tərkibi 1 nəfərdən ibarətdir. Həmin ünvanda “PQ-4” tipli 4 gözlü qaz plitəsi xx.xx.2019-cu il tarixdə quraşdırılmışdır;
57. "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş çıxarışdan görünür ki, abunə kodu üzrə (**********A001A) İddiaçı adına sayğac xx.xx.2010-cu il tarixdə qeydiyyatdan keçmişdir.
58. Müxtəlif tarixli qəbzlərdən görünür ki, İddiaçı Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı mənzil üzrə "xxxx" ASC, "xxxx" ASC və “Azəriqaz” İB-yə müxtəlif tarixlərdə kommunal ödənişlər etmişdir.
59. Məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, mübahisəli ev daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmasa da, faktiki olaraq mövcuddur və əvvəl İddiaçı, sonra Cavabdeh tərəfindən yaşayış sahəsi kimi istifadə olunur. Mübahisəli ev İddiaçı mülkiyyətində olmasa da, onun həmin özbaşına tikilidən öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri etmək imkanını məhdudlaşdırır. Eyni zamanda, iş materialları və tərəflərin izahatı ilə müəyyən edilir ki, Cavabdeh həmin tikilinin alınmasında iştirakı olmamış, iddiaçının ailə üzvü olmamaqla İddiaçı aid özbaşına tikilidə yaşaması digərinin hüquqlarını məhdudlaşdırır.
60. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi də mülkiyyətin toxunulmazlığına və onun dövlət tərəfindən qorunmasına dair konstitusion prinsip və müddəaları inkişaf etdirərək, bu hüququn əldə edilməsi, həyata keçirilməsi və müdafiəsi mexanizmlərini dəqiqləşdirir. Bu mənada, Konstitusiyanın mülkiyyət hüququna dair müddəalarını inkişaf etdirən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152-ci maddəsində təsbit edilmişdir ki, mülkiyyətçi qanunvericiliklə və ya başqa şəkildə, o cümlədən müqavilə məhdudiyyətləri ilə müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın. Həmin Məcəllənin 157.2-ci maddəsinə görə isə mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər.
61. Məhkəmə baxışında tədqiq edilmiş sübutlarla müəyyən edilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı ev iddiaçı Seyidova İddiaçı tərəfindən tikilmişdir və hazırda cavabdehin istifadəsindədir. Cavabdeh iddiaçının oğlu X7 ilə rəsmi nikah münasibətlərində olmuş, 2015-ci ildən mübahisəli evdə yaşamış, daha sonra nikah məhkəmə qaydasında pozulmuşdur. Mübahisəli ev özbaşına tikilidir, tərəflərin hər hansı birinin mülkiyyətində deyil. İddiaçı hazırda Cavabdeh qeyd edilən evdən çıxarılmasını tələb edir. Cavabdeh tərəf iddianı qəbul etmir.
62. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri baxımından cavabdehin keçmiş əri X7 apellyasiya baxışı zamanı müstəqil tələb irəli sürməyən 3-cü şəxs qismində cəlb olunmuşdur.Məhkəmə kollegiyasının iclasında müstəqil tələb irəli sürməyən 3-cü şəxs X7 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını xahiş etmişdir.Əlavə olaraq suallara cavabında bildirmişdir ki, evi atası- İddiaçı 2005-ci ildə inşa etmişdir.O.Tələbə olmuşdur ev inşa etməyə maddi vəsaiti olmamışdır.O, ailə qurmazdan əvvəl qardaşı ailə qurub mübahisəli tikilidə yaşamışdır.2008-ci ildə isə birinci nikahı üzrə arvadı ilə həmin tikilidə yaşamışlar, qardaşı həmin ünvandan köçmüşdür.Daha sonra birinci nikahı pozulmuş, Cavabdeh ilə ailə qurmuşdur və həmin evdə yaşamışlar.Cavabdeh mübahisəli tikilidə heç bir tikili və yenidənqurma işləri aparmamış, təmir aparmamışdır.
63. Məhkəmə kollegiyasının iclasında müstəqil tələb irəli sürməyən 3-cü şəxs X4 izahatı birinci instansiya məhkəməsində dindirilmiş şahid ifadələri ilə də eynilik təşkil etmişdir.
64. Həmçinin, cavabdeh apellyasiya şikayətində bildirmişdir ki, Bakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsinin 2(005)-3377/2022№ xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı Cavabdeh iddia ərizəsi qismən təmin edilmişdir. Qətnaməyə əsasən iddiaçı Cavabdeh 18 fevral 2016-cı il təvəllüdlü X8, 20 noyabr 2017-ci il təvəllüdlü X9 və 20 noyabr 2017-ci il təvəllüdlü X10 adlı övladları ilə birlikdə ünvan 1 ünvanında yerləşən yaşayış evində yaşamasına və həmin ünvanda yerləşən yaşayış evinə bitişik qarajdan istifadə edilməsinə maneələr yaradılması cavabdeh X7na qadağan edilmişdir. Həmin qətnamə qanuni qüvvəyə minmişdir və hal hazırda qüvvədədir. Lakin, məhkəmə zamanı cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən həmin məhkəmənin qətnaməsi təqdim edilməmişdir.Hesab edir ki, belə bir məhkəmə qətnamə olduqda, Cavabdehmübahisəlievdən çıxarıla bilməz.
65. Şikayətin göstərilən dəlilinə münasibətdə məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(103)-2492/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadı ilə cavabdehin apellyasiya şikayəti qismən təmin edilərək Bakı şəhəri Nərimanov rayon Məhkəməsinin 2(005)-3377/2022 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ləğv olunmuş və iddia tələbi baxılmamış saxlanmışdır.
66. Həmçinin, Bakı Regional Qazın Satışı Departamentinin xx.xx.2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixə “Azəriqaz” İB-nin X1 Sistemi bazasında X4 adına istehlakçı qeydə alınmamışdır.
67. “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasına 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinin tətbiqi üçün bu və ya digər ölkənin dövlətdaxili qanunvericiliyi tərəfindən şəxsin müvafiq maraqlarının mülkiyyət hüququ kimi tanınması vacib deyil, Konvensiyanın məqsədləri baxımından “mülkiyyət” müstəqil məna daşıyır.
68. “Broniovski Polşaya qarşı” işdə Avropa Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinin birinci hissəsindəki “mülkiyyət” anlayışı müstəqil mənaya malikdir, həmin anlayış daxili qanunvericilikdə verilən formal tövsifdən asılı deyil. Maddi əşyalar kimi, əmlak təşkil edən müəyyən hüquq və maraqlar da “mülkiyyət” hüquqları sayıla bilər və beləliklə, bu maddənin məqsədləri üçün “mülkiyyət” hesab edilə bilər. Hər bir konkret işdə araşdırımalı olan məsələ ondan ibarətdir ki, həmin işin bütövlükdə götürülmüş halları baxımından ərizəçi 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsi ilə qorunan maddi hüquqi marağa malikdirmi?.
69. Avropa Məhkəməsinin “Akimova Azərbaycana qarşı” işi üzrə qərarında isə göstərilmişdir ki, 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinin başlıca və ən əsas tələbi mülkiyyətdən istifadə hüququna dövlət tərəfindən hər hansı bir müdaxilənin qanun çərçivəsində olmasından ibarətdir. Hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən dinc istifadə hüququna malikdir. Heç kəs, cəmiyyətin maraqları naminə, qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olmaqla, öz mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz...Bundan əlavə, qanunun aliliyi demokratik cəmiyyətin fundamental prinsiplərindən biridir və Konvensiyanın bütün maddələrindən ayrılmazdır. Bundan irəli gəlir ki, cəmiyyətin mühüm maraqlarının qorunması və müdafiəsi arasında tarazlığın əldə edilməsi artıq müəyyən edildiyi kimi qanunauyğun olmalı və özbaşına xarakter daşımamalıdır.
70. Məhkəmə Kollegiyası Avropa Məhkəməsinin presedent hüququna əsaslanmaqla nəzərə alır ki, mülkiyyət hüququna bu və ya digər müdaxilə ilə bağlı mübahisəyə baxılarkən mülkiyyət hüququnun müdafiəsi ilə ictimai maraq tələbləri arasındakı ədalətli tarazlığı pozulub-pozulmamasını müəyyən etmək lazımdır. Bu cür tarazlıq isə o halda pozulur ki, mülkiyyət hüququna malik olanlar “xüsusi və həddən artıq məhrumiyyətlərə” məruz qalırlar. Hazırkı mübahisəyə münasibətdə məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçının ailə üzvü olmayan şəxsin iddiaçının istifadəsində olan yaşayış sahəsini zəbt etməsi və zəbt etmə faktının qeyri-müəyyən müddətədək davam edə bilməsi ehtimalı ictimai maraq tələbləri ilə iddiaçının əsas hüquqlarının müdafiəsi tələbləri arasında ədalətli tarazlığın pozulmasına dəlalət edir. İddiaçı qanunsuz müdaxiləsi nəticəsində tikilidən öz istəyinə uyğun şəkildə istifadə etmək imkanından məhrum olmuşdur.
71. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi “Marks Belçikaya qarşı” iş üzrə qərarında qeyd etmişdir ki, öz əmlakına sərəncam vermək mülkiyyət hüququnun adi və əsasını təşkil edən aspektidir və əmlakdan maneəsiz istifadə hüququ mahiyyəti etibarilə mülkiyyət hüququna təminat verir. “Sporronq və Lonnpot İsveçə qarşı” işdə isə Məhkəmə göstərmişdir ki, mülkiyyətçinin əmlakına hüququ ilə bağlı statusu toxunulmaz qalsa da, mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsi imkanının məhdudlaşdırılması ilə mülkiyyət hüququ “şərti və qeyri-sabit” xarakter almış olur.
72. 01 oktyabr 2009-cu il tarixdən qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 30.1-ci maddəsinə əsasən, yaşayış sahəsi mülkiyyətçisinin ailə üzvlərinə həmin mülkiyyətçi ilə ona məxsus olan yaşayış sahəsində birlikdə yaşayan mülkiyyətçinin arvadı (əri), habelə onun uşaqları və valideynləri aid edilir. Digər qohumlar, mülkiyyətçinin himayəsində olan əmək qabiliyyəti olmayanlar mülkiyyətçi tərəfindən ailə üzvləri kimi yaşayış sahəsinə köçürüldükdə, onun ailə üzvləri hesab edilə bilərlər.
73. Həmin Məcəllənin 30.2-ci maddəsinə görə, əgər yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisi ilə ailə üzvləri arasında başqa razılaşma yoxdursa, mülkiyyətçinin ailə üzvləri həmin yaşayış sahəsindən onunla bərabər istifadə etmək hüququna malikdirlər. Yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisinin onunla birgə yaşayan ailə üzvləri həmin yaşayış sahəsindən təyinatı üzrə istifadə etməyə və onun saxlanmasını təmin etməyə borcludurlar.
74. İşin müəyyən olunan halına görə, Cavabdeh mübahisəli evdən istifadə edən və yaşayan İddiaçı ailə üzvü deyildir və həmin yaşayış yerində istifadə hüququ olmamaqla yaşayır. Bu kontekstdə məhkəmə Kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq nəticəyə gəlmişdir ki, Cavabdeh Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, X12, ev 3A/18A saylı evdən çıxarılmalıdır və iddiaçı mübahisəli evə köçürülməlidir.
75. Məhkəmə Kollegiyası onu da qeyd edir ki, cavabdehin iddiaya etirazı olaraq evin kommunal xərclərinin özü tərəfindən ödənilməsini göstərməsi onun evin inşa olunmasında iştirakını və ya evə dair hər hansı bir hüquq əldə etməsini təsdiq edə bilməz. Bundan başqa, cavabdeh evin inşa olunmasında özünün və keçmiş ərinin rolunun olmasını qeyd etsə də, buna dair sübutlar məhkəməyə təqdim etməmiş, cavabdehin etirazı formal mülahizələrdən ibarət olmuşdur.
76. Göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi faktlar nöqteyinəzərindən qanuni və əsaslıdır, apellyasiya şikayətinin dəlilləri formal mülahizələrə əsaslanmaqla qətnamənin ləğvi üçün əsaslar yoxdur, maddi və prosessual hüquq normaları birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən düzgün tətbiq olunmuşdur.
77. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 384, 392, 402.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası
qət etdi:
Apellyasiya şikayəti təmin olunmasın. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 2(005)-2874/2022 saylı, xx.xx.2022-ci tarixli qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlansın. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən etibarən 2 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.